III K 1122/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kubec (sprawozdawca).Sędziowie: Z. Kapitaniak, F. Korzeń.Prokurator: B. Daszkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bogdana A. oskarżonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), z art. 286 § 1 k.k. i z art. 26 w związku z art. 140 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 19 sierpnia 1980 r., na podstawie art. 375 k.p.k. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...).Bogdan A. oskarżony był o to, że:I. w czasie od 1957 r. do grudnia 1959 r. w P. jako kierownik Domu Odzieżowego "Elegant" Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Odzieżowymi, będąc z tytułu zajmowanego stanowiska szczególnie odpowiedzialny za powierzone mu mienie, w ciągłości czynu przywłaszczył sobie z utargów sklepowych co najmniej kwotę 99.519 zł w ten sposób, że na paragonach wycierał faktycznie uzyskaną za sprzedany towar kwotę, wpisując niższą, a uzyskaną różnicę przywłaszczył sobie, tj. o czym przewidziany w art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11);II. w czasie od 1957 r. do grudnia 1959 r. w P. jako kierownik Domu Odzieżowego "Elegant" Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Odzieżowymi nie dopełnił swego obowiązku codziennego odprowadzania w pełnej wysokości utargów dziennych, zarządzając pozostawienie w kasach sklepowych do następnego dnia pieniądze w wysokości przekraczającej w sposób znaczny górną granicę ustalonej pozostałości kasowej, w następstwie czego stwarzał dogodne warunki do kradzieży utargów sklepowych i umożliwił w nocy z 7 na 8 grudnia 1959 r. dokonanie kradzieży z kasy sklepowej kwoty 10.126,50 zł, przez co działał na szkodę wymienionego przedsiębiorstwa, tj. o czyn przewidziany w art. 286 § 1 k.k.;III. w grudniu 1959 r. w P. nakłaniał Marię J. i Jadwigę C. do nieujawnienia w czasie przesłuchania organom powołanym do ścigania przestępstw, że na jego polecenie przyszywały do konfekcji męskiej metryczki o oznaczeniu fabrycznym, tj. o czyn przewidziany w art. 26 w związku z art. 140 § 1 k.k.;IV. w czasie, miejscu i charakterze jak w pkt I i II, działając z Franciszkiem B. kierownikiem stoiska Domu Odzieżowego i w ciągłości czynu, oszukiwał nabywców sprzedając im konfekcję męską gatunku niższego po cenach gatunku wyższego w ten sposób, że zarządził przyszywanie do konfekcji męskiej gatunku niższego metryczek fabrycznych o oznaczeniu gatunku wyższego i następnie na podstawie takiego oznaczenia pobierał ceny wyższe od obowiązujących dla danego rodzaju konfekcji, tj. o czyn przewidziany w art. 8 § 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171).Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 sierpnia 1960 r.:1) oskarżonego Bogdana A. uznał za winnego przestępstwa z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) popełnionego w ten sposób, że w czasie od r. 1957 do grudnia 1959 r. w P. jako kierownik Domu Odzieżowego "Elegant" Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Odzieżowymi, współdziałając z załogą stoiska konfekcji męskiej, systematycznie podnosił ceny znajdujących się i sprzedawanych w tymże stoisku ubrań i płaszczy, wycofując równocześnie ze stoiska w postaci gotówki bądź towaru równowartość tego podwyższenia i zagarniając w ten sposób przy współdziałaniu z pracownikami tego stoiska na szkodę MHD Artykułami Odzieżowymi co najmniej 100.139 zł, i za czyn ten na zasadzie wyżej powołanych przepisów wymierzył mu karę 9 lat więzienia oraz karę grzywny w wysokości 3.000 zł, a ponadto na zasadzie art. 47 § 1 lit. c) k.k. orzekł utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat oraz na zasadzie art. 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1953 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) orzekł przepadek majątku;2) oskarżonego Bogdana A. uznał za winnego przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. popełnionego w sposób opisany wyżej pod pkt II i za czyn ten na zasadzie tegoż przepisu wymierzył mu karę jednego roku i 6 miesięcy więzienia;3) oskarżonego Bogdana A. uznał za winnego przestępstwa z art. 26 w związku z art. 140 § 1 k.k. popełnionego w sposób opisany wyżej pod pkt III i za czyn ten na zasadzie wyżej powołanych przepisów wymierzył mu karę 8 miesięcy więzienia.Na zasadzie art. 31-34 k.k. Sąd orzekł karę łączną wymierzając oskarżonemu:a) karę 10 lat więzienia z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 7 stycznia 1960 r.,b) karę grzywny w wysokości 3.000 złotych z zamianą w razie nieściągalności na więzienie, licząc jeden dzień więzienia jako równoważnik 50 zł grzywny,c) dodatkowe kary przepadku majątku oraz utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat.W częściowym uwzględnieniu powództwa cywilnego Sąd zasądził od oskarżonego Bogdana A. na rzecz powoda cywilnego Przedsiębiorstwa Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Odzieżowymi w P. kwotę 100.566,60 zł z 8% od dnia 1 stycznia 1960 r., a nadto tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego kwotę 600 zł, pozostawiając w pozostałej części powództwo cywilne bez rozpoznania.Od tego wyroku założył rewizję obrońca oskarżonego, zarzucając:a) obrazę przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), przez skazanie oskarżonego Bogdana A. na podstawie tychże przepisów,b) obrazę przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 26 k.k. w związku z art. 140 § 1 k.k., przez skazanie oskarżonego Bogdana A. na podstawie tychże przepisów,c) obrazę art. 134 i art. 137 § 1 k.z. przez uwzględnienie powództwa cywilnego w ogóle, a w szczególności kwoty 100.556,60 zł mimo ustalenia, że szkoda ta była wynikiem współdziałania, oraz bez rozważenia, kto i w jakim stopniu przyczynił się do wywołania szkody,d) obrazę przepisów prawa procesowego, mianowicie art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k. w związku z art. 299 § 4 k.p.k., która mogła mieć wpływ na treść wyroku, przez odczytanie wyjaśnień Franciszka B. słuchanego w toku śledztwa w charakterze oskarżonego, a zmarłego w toku śledztwa, i danie im w pełni wiary,e) obrazę przepisów prawa procesowego, mianowicie art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k., która mogła mieć wpływ na treść wyroku, przez ogólnikowe stwierdzenie, że wyjaśnienia Franciszka B. zasługują na wiarę, gdyż szczegóły podane w tych wyjaśnieniach w większości wypadków znalazły potwierdzenie w zeznaniach licznych świadków, bez przytoczenia jednak o jakie szczegóły chodzi, których świadków Sąd ma na myśli i wreszcie które wyjaśnienia nie znalazły potwierdzenia, a mimo to Sąd uznał je za zasługujące na wiarę,f) obrazę przepisów prawa procesowego, mianowicie art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k. w związku z art. 256 § 2 i art. 263 k.p.k., która mogła mieć wpływ na treść wyroku, przez oddalenie wniosku oskarżonego o przeprowadzenie dowodu z faktur i dowodów dostaw odzieży męskiej do sklepu, którego kierownikiem był oskarżony, celem stwierdzenia, czy były dostarczane do sklepu towary wyprodukowane przez Sosnowieckie Zakłady Przemysłu Odzieżowego, skoro na tych towarach były przyszyte metki Bytomskich Zakładów Przemysłu Odzieżowego, przewód sądowy zaś wykazał, że przyszywaniem metek do towarów trudniły się prócz świadków Marii J. i Jadwigi C. także inne osoby,g) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a mianowicie że oskarżony Bogdan A. wycofywał pieniądze ze sprzedaży towarów sprzedawanych po cenach wyższych, że wymazywał ceny na paragonach, że posiadał znaczne pieniądze uzyskane z przestępstwa i wydawał je, że nakłaniał świadków Jadwigę C. i Marię J. do złożenia fałszywych zeznań przed władzami wymiaru sprawiedliwości lub innymi powołanymi do słuchania świadków, mimo że przewód sądowy nie wykazał istnienia tych okoliczności,h) rażącą niewspółmierność kary za czyn opisany pod punktem II sentencji wyroku, wynikającą przede wszystkim z niedostatecznego uwzględnienia pobudek działania oskarżonego, ze względu na które zezwalał na przechowywanie pieniędzy w kasie sklepu ponad normę dozwoloną, jak również niewspółmierność kary za czyn opisany pod punktem III sentencji wyroku przez niezastosowanie dobrodziejstwa z art. 29 § 2 k.k., wreszcie przez wymierzenie kary pozbawienia publicznych praw obywatelskich i kary przepadku całości mienia.W konkluzji obrońca oskarżonego wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, uniewinnienie oskarżonego od popełnienia czynów wymienionych w pkt I i III sentencji wyroku, złagodzenie kary za czyn opisany w pkt II i pozostawienie powództwa cywilnego bez rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzuty rewizji nie są słuszne.W szczególności nie są słuszne dwa pierwsze zarzuty rewizji, skoro czyny przypisane oskarżonemu zawierają cechy przestępstw wymienionych w sentencji wyroku.Wyjaśnienia wymaga jedynie zarzut pierwszy.A. Rewizja wywodzi, że poszkodowanym nie mogło być przedsiębiorstwo, a jedynie nabywcy towarów, brak było zatem podstaw do uznania czynu przypisanego oskarżonemu za przestępstwo z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., jak również stosowania przepisów ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r.Pogląd ten jest błędny. Szkoda określona w wyroku na 100.139 zł jest rzeczywistą szkodą przedsiębiorstwa, tę bowiem kwotę oskarżony zagarnął z kasy przedsiębiorstwa, stanowi zaś ona różnicę między rzeczywistą wartością towarów w sklepie a fikcyjną wartością wymienioną na metkach, na których figurowały ceny wyższe od rzeczywistych. Na tę właśnie kwotę stwierdzono niedobór.B. Oskarżony zagarnął jednak kwotę wyższą niż 100.139 zł (Sąd Wojewódzki przypisał mu co najmniej 100.139 zł), sprzedając poza tym bliżej nie ustaloną ilość odzieży po cenach zwiększonych i w tej części zachodzi zbieg przepisów art. 8 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. Do zastosowania art. 8 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171) wystarczy sam fakt oszukiwania nabywców na gatunku i cenie towaru, skoro zaś oskarżony przywłaszczał sobie nadto różnicę między wyższą od obowiązującej ceną sprzedaży a rzeczywistą ceną tego towaru, to działanie jego przekracza zakres przestępstwa określonego w art. 8 wymienionej ustawy i stanowi zagarnięcie mienia społecznego. Aczkolwiek oskarżony przywłaszczał sobie różnicę kosztem nabywcy, to jednak i w tej części przekraczającej 100.139 zł dopuszczał się zagarnięcia mienia społecznego, gdyż przedsiębiorstwo jest materialnie odpowiedzialne wobec oszukanego nabywcy.C. Sąd Wojewódzki, zasądzając całą należność od oskarżonego, nie dopuścił się obrazy przepisów art. 134 i 137 k.z., gdyż w myśl tych przepisów odpowiedzialność osób, które wyrządziły szkodę, jest solidarna i nie było przeszkód - mimo współdziałania oskarżonego z innymi osobami - do zasądzenia od niego całej należności, skoro oskarżony, co nie jest przez rewizję kwestionowane, był za sklep materialnie odpowiedzialny.D. Zarzut obrazy art. 299 § 4 k.p.k. przez odczytanie na rozprawie wyjaśnień zmarłego już po wniesieniu aktu oskarżenia współoskarżonego B. nie jest słuszny. Sąd Najwyższy niejednokrotnie już wypowiadał się w tej kwestii, a Sąd Wojewódzki powołał się na jedno z tych orzeczeń w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.E. Wbrew wywodom rewizji Sąd Wojewódzki nie dopuścił się obrazy przepisów prawa procesowego (art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k.) przez ogólnikowe stwierdzenie, że wyjaśnienia B. zasługują na wiarę. Sąd Wojewódzki szczegółowo i wyczerpująco uzasadnił, dlaczego wyjaśnienia oskarżonego B. uznał za wiarygodne, w sprawie zaś brak jest jakichkolwiek podstaw do kwestionowania czy to prawidłowości rozumowania zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czy też zgodności z materiałem dowodowym.Wyjaśnienia oskarżonego B. znajdują potwierdzenie w innych dowodach, a przede wszystkim w obszernej opinii biegłych.Świadek R. stwierdził, że jest prawie niemożliwością, by metka mogła się oderwać od ubrania lub płaszcza. Wypadki takie mogłyby zdarzać się tylko sporadycznie. Tymczasem - jak to wynika z zeznań świadków J., C. i innych - przyszywanie metek było masowe. O tym nie mógł nie wiedzieć oskarżony, który stale był przy tym stoisku. Zresztą z zeznań wymienionych świadków wynika, że metki do przyszywania dawał nie tylko B., ale również i oskarżony. W czasie kontroli PIH-u oskarżony udał się do świadka Marii J. i powiedział: "W razie czego nie przyznawajcie się do przyszywania metek"; powiedział też, że da 300 zł.Pobory oskarżonego wynosiły brutto 2.000 - 2.500 zł, tymczasem z materiału dowodowego wynika, że oskarżony wydawał kwotę wielokrotnie przewyższającą jego zarobki.Oskarżony na samo utrzymanie wydawał około 3.000 zł miesięcznie, płacił alimenty żonie, w Sopocie wydał 6.000 zł, kupił za gotówkę dywan za 7.200 zł, aparat za 6.000 zł, futro za 4.000 zł, telewizor oraz na raty meble za 13.000 zł, prowadził dostatni tryb życia, bywał w lokalach (świadek S.). Aczkolwiek oskarżony twierdził, że na te wydatki czerpał pieniądze z biżuterii, którą sprzedawał, to jednak nie umiał nawet uprawdopodobnić tej okoliczności.W tych warunkach Sąd Wojewódzki miał pełną podstawę do poczynienia takich ustaleń, jakie przyjęto w zaskarżonym wyroku.F. Przeprowadzenie dowodu z faktur i dowodów dostaw odzieży męskiej do sklepu było zbędne, skoro fakt, że na 72 ubraniach znajdowały się niewłaściwe metki o podwyższonych cenach - w świetle opinii biegłych reprezentujących poszczególne zakłady wytwórcze - nie może budzić wątpliwości.G. Nie jest też słuszny zarzut błędnej oceny z przyczyn, o których była już mowa w związku z punktem E.Mechanizm przestępstwa popełnionego przez oskarżonego A. przedstawił oskarżony B., a wyjaśnienia jego znalazły potwierdzenie w opinii biegłych i zeznaniach świadków J., R., C. i innych.Wbrew odmiennemu poglądowi rewizji zwrócenie się oskarżonego do świadka Marii J. w chwili, gdy PIH dokonywał kontroli, ze słowami "W razie czego nie przyznawajcie się do przyszywania metek" z równoczesną propozycją wręczenia 300 zł - stanowi nakłanianie do składania fałszywych zeznań w rozumieniu art. 140 k.k.Sam zaś fakt takiego zachowania się oskarżonego w świetle zeznań Marii J. i Jadwigi C. nie może budzić żadnych wątpliwości.H. Co się tyczy wymiaru kary, to ani kary za poszczególne czyny, ani też kara łączna nie mogą być uznane za rażąco surowe.W szczególności nie może być uznana za rażąco surową kara 9 lat więzienia i 3.000 zł grzywny za czyn I, jeśli się zważy sposób działania oskarżonego, znaczny stopień szkodliwości społecznej czynu wynikający z rozmiarów szkody dla gospodarki uspołecznionej i nabywców, podkopywanie zaufania do handlu uspołecznionego oraz nagminności - z jednej strony oraz jeśli się zważy, że ustawowe minimum kary za to przestępstwo wynosi 8 lat więzienia - z drugiej.Również kara wymierzona za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. nie może być uznana za rażąco surową. Oskarżony swoim postępowaniem stale stwarzał poważne niebezpieczeństwo znacznych szkód, pozostawiając wbrew podstawowym obowiązkom gotówkę w kasie. O realności niebezpieczeństwa świadczy fakt dokonanej kradzieży pozostawionej w sklepie gotówki.Wreszcie niezastosowanie do trzeciego czynu dobrodziejstwa z art. 29 § 2 k.k. było uzasadnione okolicznościami sprawy.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.