VI KO 105/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), E. Merz, J. Zembaty, A. Kafarski, A. Bachrach, K. Wagner. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Danuty Teresy C. oskarżonej z art. 251 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Łodzi do rozstrzygnięcia kwestię prawną, przekazaną następnie przez zwykły skład Sądu Najwyższego na podstawie art. 25 prawa o ustroju sądów powszechnych składowi powiększonemu tegoż Sądu:"Czy zakaz podwyższenia kary, wyrażony w art. 393 k.p.k., rozciąga się także na wypadek, gdy po uwzględnieniu sprzeciwu od wyroku zaocznego na pierwszej rozprawie orzeczono wyższą karę niż w wyroku zaocznym?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Zakaz reformationis in peius jest instytucją związaną jak najściślej ze środkami odwoławczymi. Jak wiadomo, przepisów o środkach odwoławczych nie można wykładać rozszerzająco. W szczególności zasady wyrażonej w art. 393 k.p.k. nie można stosować do środków obrony, które nie należą do środków odwoławczych, jakie ten przepis ma na myśli.2.Sprzeciw od wyroku zaocznego nie ma charakteru środka odwoławczego, nie ma skutku dewolucyjnego, nie zwraca się także przeciwko treści (merytorycznej słuszności) wyroku zaocznego. Jest to w rozumieniu przepisów obowiązującego kodeksu postępowania karnego w gruncie rzeczy prośba o przywrócenie zaniechanego terminu i uchylenie skutków zaniechania w formie wyroku zaocznego. Dzięki instytucji sprzeciwu od wyroku zaocznego oskarżony uzyskuje możność przywrócenia postępowania do stanu pierwotnego.3.Wyrok zaoczny, jeżeli sąd uznał wniesiony sprzeciw za uzasadniony, z chwilą gdy oskarżony lub jego obrońca stawił się na wyznaczoną ponownie rozprawę, z mocy samego prawa traci wszelką moc (art. 351 § 1 k.p.k.). Ponowna rozprawa odbywa się wtedy na nowo w trybie zwyczajnym, na zasadach ogólnych, tak jak gdyby pierwsza rozprawa zaoczna wcale się nie odbyła. W przepisach obowiązujących brak jest podstawy do tego, aby wiązać sąd, rozpoznający sprawę po przyjęciu sprzeciwu od wyroku zaocznego, treścią wyroku, który stracił moc prawną. Bez wyraźnego przepisu nakazującego tego rodzaju ograniczenie nie można dopuszczać ograniczenia ogólnych zasad sędziowskiego wyrokowania. Pogląd odmienny mógłby w określonych wypadkach doprowadzić sąd do wydawania wyroku oczywiście niesprawiedliwego, np. sprzecznego z prawem, czego w żadnym wypadku uznać za dopuszczalne nie należy.4.Przy rozważaniu kwestii pod kątem widzenia zabezpieczenia praw oskarżonego, nie można zapominać, że oskarżony może wnieść od wyroku zaocznego także rewizję, bądź to rezygnując w ogóle z wnoszenia sprzeciwu, bądź też łącząc z wniesionym sprzeciwem rewizję na wypadek nieuwzględnienia sprzeciwu. Prawa oskarżonego zabezpiecza również i to, że wyrok zapadły na rozprawie przeprowadzonej po uwzględnieniu sprzeciwu ulega zaskarżeniu na zasadach ogólnych.5.Nawiązywanie do uregulowań zawartych w art. 508 k.p.k. i art. 39 § 2 przepisów wprowadzających k.p.k. nie może przemawiać za odmiennym niż w sentencji uchwały rozwiązaniem wymienionej na wstępie kwestii prawnej, gdyż art. 508 k.p.k. reguluje stosunek do kar wymierzonych w postępowaniu karno-administracyjnym, a art. 39 § 2 przepisów wprowadzających k.p.k. wyjaśnia stosunek sądu do kar wymierzonych w szczególnym trybie nakazowym. Przeciwstawiając się zaś poglądowi, że z wymienionych tu przepisów wynika zasada ogólna, iż dopuszczalne jest surowsze ukaranie niż poprzednie tylko w wypadkach wyraźnie przez ustawę wskazanych, powołać się wypada na art. 393 i art. 473 k.p.k., z których wynika, że również zakaz reformationis in peius ogranicza się do wypadków, o których wyraźnie stanowią przepisy.6.Wypada jednakże przyjąć, że sąd wymierza karę surowszą wtedy tylko, gdy na rozprawie toczącej się po zarządzeniu ponownej rozprawy wyjdą na jaw nowe, poprzednio nie uwzględnione okoliczności obciążające. W każdym razie sąd obowiązany będzie ze szczególną dokładnością uzasadnić wymierzenie wyższej kary niż w poprzednim wyroku zaocznym (por. też uchwałę S.N. z dnia 12.11.1959 r. VI KO 103/59).