V K 595/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch (sprawozdawca). Sędziowie: K. Dobesz, T. Rek. Prokurator: S. Majewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Gertrudy B. oskarżonej z art. 2 § 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 39, poz. 171), po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej z dnia 12 lipca 1960 r. od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 24 marca 1960 r. na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Tychach z dnia 2 marca 1960 r. i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu w Tychach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Tychach wyrokiem z dnia 29 stycznia 1960 r. uznał oskarżoną Gertrudę B. za winną przestępstwa z art. 2 § 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 39, poz. 171), popełnionego w ten sposób, że w sierpniu 1959 r. w O., nie mając uprawnień do prowadzenia handlu, nabywała w sklepach handlu detalicznego galanterię dziecięcą i damską w celu odprzedaży z zyskiem, i na podstawie wyżej wymienionego przepisu prawa skazał ją na karę 3 miesięcy aresztu i grzywnę w wysokości 300 zł, przy czym wykonanie kary aresztu zawiesił oskarżonej warunkowo na okres 3 lat. Wbrew jednak przepisowi art. 330 k.p.k. oraz art. 16 § 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. sąd nie orzekł w omawianym wyroku o dowodzie rzeczowym, tj. o towarach stanowiących przedmiot przestępstwa.Celem usunięcia powyższej usterki Sąd Powiatowy, powołując się na wniosek Prokuratora, postanowieniem z dnia 2 marca 1960 r. wydanym na posiedzeniu niejawnym orzekł przepadek towarów wyszczególnionych w zarządzeniu Prokuratora Powiatowego z dnia 19 stycznia 1960 r. oraz zarządził przekazanie ich do Wydziału Handlu Prezydium PRN w T. celem dalszego postępowania.W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że orzeczone za przepadłe na rzecz Skarbu Państwa przedmioty stanowiły dowód popełnienia przez oskarżoną Gertrudę B. przestępstwa przypisanego jej prawomocnym wyrokiem tegoż Sądu z dnia 29 stycznia 1960 r.Na powyższe postanowienie złożył zażalenie obrońca oskarżonej.Sąd Wojewódzki w wyniku zażalenia postanowieniem z dnia 24 marca 1960 r. uchylił postanowienie Sądu Powiatowego z dnia 2 marca 1960 r., motywując swą decyzję tym, że orzeczenie o przepadku, mając charakter kary dodatkowej przewidzianej w art. 16 § 3 cytowanej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. i w art. 44 lit. e) k.k., może być zawarte wyłącznie w wyroku, a jeśli to nie nastąpiło i wyrok się uprawomocnił, to może ono nastąpić wyłącznie w drodze rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego.Od powyższego prawomocnego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach (jako rewizyjnego) z dnia 24 marca 1960 r., uchylającego postanowienie Sądu Powiatowego w Tychach z dnia 2 marca 1960 r., założył rewizję nadzwyczajną na niekorzyść Gertrudy B. Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Rewizja zarzuca zaskarżonemu postanowieniu błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za jego podstawę przez uznanie, że towary stanowiące przedmiot przestępstwa oskarżonej Gertrudy B. nie były dowodem przestępstwa, wskutek czego skoro Sąd Powiatowy nie orzekł co do nich w wyroku, to orzeczenie o nich przez ten Sąd postanowieniem na podstawie przepisu art. 3101 k.p.k. nie było zdaniem Sądu Wojewódzkiego dopuszczalne, gdyż przepadek ten, jako kara dodatkowa, mógł być w tych warunkach orzeczony tylko w drodze rewizji nadzwyczajnej, a to wobec uprawomocnienia się wyroku sądu I instancji.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego i o utrzymanie w mocy postanowienia Sądu Powiatowego w Tychach z dnia 2 marca 1960 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Pogląd prawny Sądu Wojewódzkiego wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w szczególności, że orzeczenie przepadku przedmiotów przestępstwa, o jakich mowa w art. 16 § 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym, może nastąpić tylko w wyroku - uznać wypada za nietrafny.Wprawdzie art. 44 lit. e) oraz art. 50 k.k. umieszczone w rozdziale VII kodeksu karnego zatytułowanym "Kary dodatkowe", wskazuje na to, że każde orzeczenie o przepadku przedmiotów majątkowych oraz narzędzi stanowiących przedmiot przestępstwa stanowi istotnie karę dodatkową, która w zasadzie powinna być orzeczona w wyroku, jednakże jeżeli sąd z powodu przeoczenia lub braku wiadomości o istnieniu w sprawie przedmiotów podlegających przepadkowi lub z innych przyczyn nie umieści orzeczenia o przepadku dowodów rzeczowych w wyroku, to w takich wyjątkowych wypadkach przepis art. 3301 k.p.k., wprowadzony do obowiązującego systemu prawnego ustawą z dnia 28 marca 1958 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 18, poz. 76) a stanowiący wyjątek od zasady wyrażonej w art. 329-330 k.p.k., zezwala sądowi na dodatkowe orzeczenie o dowodach rzeczowych - a więc zarówno o przedmiotach przestępstwa, jak i o narzędziach służących do jego popełnienia (art. 44 lit. e) i art. 50 k.k.) - w formie postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, po uprzednim sprawdzeniu okoliczności faktycznych, w szczególności po sprawdzeniu, czy dowody te istotnie stanowiły przedmiot przestępstwa oraz czyją stanowiły one własność (art. 43 k.p.k.).Zakwestionowane u oskarżonej Gertrudy B. towary, jak np. gumki do słoików, pończochy dziecięce, zamki błyskawiczne itp., stanowiły - wbrew ocenie Sądu Wojewódzkiego - niewątpliwy dowód rzeczowy, jako przedmioty mogące służyć do ustalenia istoty czynu lub do wykrycia sprawcy (art. 139 k.p.k.), a jednocześnie były przedmiotem przestępstwa w rozumieniu art. 16 § 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171).Skoro tedy art. 16 § 1 wyżej wymienionej ustawy nakazywał sądowi orzeczenie przepadku towarów jako przedmiotu przestępstwa a jednocześnie były one dowodami rzeczowymi w sprawie, to postanowienie Sądu Powiatowego w Tychach z dnia 2 marca 1960 r. oparte na przepisie art. 3301 k.p.k. było słuszne.Uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego uzasadnione jest jednak tym, że Sąd ten, wbrew obowiązkowi, nie ustalił, czy wszystkie zakwestionowane przedmioty stanowiły przedmiot dokonania przez oskarżoną Gertrudę B. zakazanych transakcji handlowych. Jak bowiem wynika z zażalenia oskarżonej, kwestionuje ona w szczególności, by teczka i organki, jako stanowiące własność osoby trzeciej, były przedmiotami przestępstwa.Niezbadanie zatem przez Sąd I instancji w tym względzie wszystkich okoliczności faktycznych potrzebnych do poczynienia ustaleń, które z wyszczególnionych przez prokuratora przedmiotów stanowią dowody rzeczowe, nie dało Sądowi Najwyższemu podstawy do uznania za trafne co do meritum postanowienia Sądu Powiatowego w Tychach z dnia 2 marca 1980 r.Z powyższych zasad należało orzec jak w sentencji.