II CR 495/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski. Sędziowie: F. Błahuta (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Heleny K. przeciwko Stanisławowi D. o podział wspólnego majątku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 21 marca 1958 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Kielcach z dnia 7 listopada 1957 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem b. Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 26.VI.1950 r. (który to wyrok uprawomocnił się w dniu 27.IX.1950 r.) orzeczony został z winy obu stron rozwód małżeństwa tychże stron, zawartego w 1920 r.We wniosku z dnia 12 lipca 1956 r. Helena K. (zamężna D.) wystąpiła o podział majątku wspólnego, który stanowi nieruchomość o pow. 857 m2 wraz z domkiem jednorodzinnym. Nieruchomość ta została nabyta w 1937 r. W księdze wieczystej ujawniony jest jako właściciel wyłącznie Stanisław D.Sąd Powiatowy nakazał sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji publicznej i podział uzyskanej stąd kwoty "po połowie" uznając, że nieruchomość wchodziła w skład mienia wspólnego małżonków. Zdaniem Sądu Powiatowego przeciwnik wniosku nie udowodnił, że wnioskodawczyni nie przyczyniła się do powstania majątku wspólnego, przeciwnie, Sąd uznał za wykazany fakt jej pracy w gospodarstwie domowym i fakt prowadzenia działalności o charakterze gospodarczym (hodowla tuczników i drobiu, prowadzenie stancji dla uczniów itp.).Sąd Wojewódzki utrzymał to orzeczenie w mocy. Sąd ten wytknął wprawdzie sądowi powiatowemu zastosowanie niewłaściwych przepisów (bo wobec faktu, że małżeństwo stron ustało przed wejściem w życie kodeksu rodzinnego, nie można było stosować przepisów tego kodeksu, w szczególności art. XVIII przep. wpr. k.r.), jednakże w ostatecznym wyniku uznał orzeczenie za zgodne z prawem. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego sporna nieruchomość stanowiła w każdym razie dorobek Stanisława D. w rozumieniu art. 17 § 2 pkt 2 pr. małż. majątk. z 1946 r. i z chwilą ustania małżeństwa podlega ona, jako majątek wspólny, podziałowi między małżonków w częściach równych (art. 15 § 2 i art. 26 § 2 pr. małż. majątk. z 1946 r.).Prawomocne postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając w niej naruszenie interesu Państwa Ludowego oraz pogwałcenie istotnych przepisów prawa, w szczególności art. XI przep. wpr. pr. małż. majątk. z r. 1946 w związku z art. 16 pkt 1 pr. małż. majątk. z r. 1946. Wniosek rewizji nadzwyczajnej zmierza do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Powiatowego i przekazania sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są uzasadnione.Sąd Wojewódzki słusznie wprawdzie zwrócił uwagę na to, że sprawa powinna być rozpoznana na podstawie przepisów pr. małż. majątk. z 1946 r., przeoczył jednak przepis art. XI § 2 przep. wpr. pr. małż. majątk. z 1946 r. Przepis ten, łącznie z § 1 cyt. art. XI i art. 16 pkt 1 pr. małż. majątk. z 1946 r. może być rozumiany tylko w ten sposób, że za dorobek podlegający podziałowi może być uważany tylko ten majątek, który powstał po poddaniu małżonków ustrojowi ustawowemu, a więc w danym wypadku po dniu 1.X.1947 r. Była to więc zupełnie odmienna konstrukcja ustawodawcza od tej, jaką przyjął później ustawodawca w art. XVIII przep. wpr. k.r. Skoro zatem wspomniana nieruchomość została nabyta w 1937 r., kiedy małżonkowie podlegali tzw. systemowi wyłączności (art. 191 i nast. k.c. K.P.) jako ustrojowi ustawowemu, to nie mogła ona wejść do majątku objętego wspólnością dorobku w rozumieniu pr. małż. majątk. z 1946 r. Podziałowi i rozliczeniom, o których mowa w tym prawie, mogą podlegać tylko wzajemne roszczenia powstałe między 1.X.1947 r. a dniem ustania małżeństwa.Z tych względów nakazanie sprzedaży nieruchomości z licytacji w celu dokonania podziału majątku wspólnego nie było uzasadnione. Zaskarżone postanowienie narusza nadto interes Państwa Ludowego, skoro w ten sposób poderwane zostały podstawy bytu emeryta, którego pozbawia się domku będącego wynikiem lokaty oszczędności z wielu lat życia.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uchylił postanowienie obu Sądów i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).Sąd Powiatowy wezwie wnioskodawczynię i uczestnika Stanisława D. do złożenia oświadczeń co do ich majątków dorobkowych powstałych po 1.X.1947 r. oraz co do wzajemnych roszczeń powstałych po tej dacie objętych przepisami art. 22 i nast. prawa majątkowego małżeńskiego z 1946 r.