II CO 22/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marianny S. o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 14 października 1960 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:1)"Czy pod rządem prawa dotychczasowego (ustawa hipoteczna z 1818 r.) nie biegło przedawnienie przeciwko prawom hipotecznym (art. 123 ustawy hipotecznej z 1818 r.) również w przypadku zniszczenia względnie zaginięcia księgi wieczystej (hip.)?"2)"Czy mimo zaginięcia księgi wieczystej prawa w niej ujawnione pozostają w mocy również po wejściu w życie prawa rzeczowego jako prawa wieczysto-księgowe?"uchwalił następującą odpowiedź.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 330 k.p.c. ujęte w powyższych dwu pytaniach wątpliwości, uzasadnił swoje postanowienie. Z treści tego uzasadnienia wynika, że w istocie i zgodnie z materiałem sprawy Sądowi Wojewódzkiemu chodzi o uzyskanie odpowiedzi na pytanie, który z artykułów: XXXIII czy XXXIV przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych stosuje się do następującego przypadku. Pod rządem ustawy o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z r. 1818, nie dopuszczającej zasiedzenia przeciwko prawom ujawnionym w księdze wieczystej, istniał stan, który według prawa rzeczowego prowadziłby do zasiedzenia, ale po rozpoczęciu się tego stanu, w toku jego trwania, księga wieczysta w czasie ostatniej wojny uległa zniszczeniu. Na tak sformułowane pytania udzielił Sąd Najwyższy odpowiedzi w niniejszej uchwale.Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1958 r. 1 CO 21/58 (OSN 1959/IV poz. 93) wyjaśnia, że przeciwko prawom ujawnionym w księdze wieczystej nie było pod rządem wspomnianej wyżej ustawy z r. 1818 dopuszczalne zasiedzenie, nie daje jednak odpowiedzi na wyżej sformułowane pytanie, nie zajmując się zagadnieniem, jakie znaczenie ma dla kwestii zasiedzenia zaginięcie lub zniszczenie księgi wieczystej. Można by wprawdzie twierdzić, że wskutek zniszczenia lub zaginięcia księgi wieczystej prawa w niej wpisane przestały być prawami ujawnionymi, a wobec tego odpadła przeszkoda do zasiedzenia, jednakże przeciwko takiej argumentacji nasuwają się poważne zastrzeżenia.Po pierwsze zachodzi istotna różnica między i prawami, które nigdy nie były ujawnione w księdze wieczystej, a prawami, które zostały ujawnione, choć faktycznie przestały być jawne wskutek zdarzeń losowych, takich jak zniszczenie lub zaginięcie księgi wieczystej.Po drugie zniszczenie lub zaginięcie księgi wieczystej nie jest równoznaczne z wykreśleniem wpisów w niej zawartych, a w myśl art. 123 cyt. ustawy hipotecznej z r. 1818 dopiero z chwilą wykreślenia wpisu mogło biec przedawnienie.Po trzecie zaginięcie lub zniszczenie księgi wieczystej, jako zdarzenia niezależne od wpisanego w księdze wieczystej uprawnionego, nie powinny same przez się pogarszać jego położenia w przedmiocie ochrony przed zasiedzeniem. Na takie pogorszenie można by zgodzić się ewentualnie dopiero od trudnej do ustalenia daty zawinionego niepodjęcia starań zmierzających do odnowienia księgi wieczystej.Z drugiej strony w przypadku objętym pytaniem sformułowanym przez Sąd Wojewódzki przywiązywanie znaczenia do późniejszego zniszczenia lub zaginięcia księgi wieczystej nie pozwoliłoby w ramach art. XXXIII przep. wpr. pr. rzecz. na uwzględnienie na korzyść osoby posiadacza okresu, jaki upłynął od początku posiadania do chwili zniszczenia lub zaginięcia księgi wieczystej.Wychodząc z powyższych założeń, Sąd Najwyższy skłania się do poglądu, że zniszczenie lub zaginięcie księgi wieczystej w czasie ostatniej wojny po powstaniu stanu prowadzącego według prawa rzeczowego do zasiedzenia nie stoi na przeszkodzie stosowaniu art. XXXIV pr. wpr. pr. rzecz. i pr. o księg. wiecz.