VI KO 95/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), A. Bachrach. Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S. oskarżonego z art. 255 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, uchwalił przedstawioną w myśl art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie do rozstrzygnięcia kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1."Czy w sprawie toczącej się z oskarżenia prywatnego sąd może wydać wyrok zaoczny, jeżeli nie odczytał wyjaśnień nieobecnego na rozprawie oskarżonego, złożonych poprzednio?"2."Czy takie uchybienie procesowe powoduje uchylenie wyroku stosownie do art. 385 k.p.k. na korzyść strony, która założyła rewizję?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePostępowanie sądowe w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego wszczyna się wskutek złożenia albo aktu oskarżenia oskarżyciela prywatnego (art. 60 § 1 k.p.k.), albo - wyjątkowo - aktu oskarżenia prokuratora, jeśli ten dopatrzy się interesu publicznego w tym, aby sprawa toczyła się z urzędu. W sprawie z oskarżenia prywatnego nie ma obowiązku przeprowadzenia postępowania przygotowawczego (art. 232 § 2 k.p.k.).Ustawa karna nie zna wypadku przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, zagrożonego karą surowszą aniżeli grzywna lub pozbawienie wolności do dwóch lat albo obie te kary łącznie. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego oskarżony ma obowiązek stawienia się do sądu wtedy tylko, gdy sąd wyraźnie go do tego wezwie (art. 261 § 1 k.p.k.). W sprawach takich może więc zapaść wyrok zaoczny, jeżeli sąd nie widzi szczególnego powodu do zarządzenia osobistego stawiennictwa oskarżonego (art. 347 § 1 k.p.k.). Wprawdzie warunkiem wydania takiego wyroku jest odczytanie wyjaśnień oskarżonego poprzednio przez niego złożonych (art. 347 § 2 k.p.k.), ale warunek ten musi odpaść wtedy, gdy w danej sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego ani nie przeprowadzono - zgodnie z regułą - postępowania przygotowawczego, ani nie zaszedł wypadek poprzedniego odroczenia rozprawy głównej, na której oskarżony był obecny i składał wyjaśnienia.Z art. 347 § 2 k.p.k. wynika więc obowiązek odczytania wyjaśnień oskarżonego tylko wtedy, gdy złożył on je poprzednio. W konsekwencji więc nieodczytanie złożonych poprzednio wyjaśnień stanowi uchybienie procesowe, którego wagę oceniać należy pod kątem widzenia możliwości wpływu na treść wyroku zapadłego z obrazą art. 347 § 2 k.p.k.Sąd powinien przede wszystkim rozstrzygnąć, czy obecność oskarżonego na rozprawie głównej w konkretnej sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego jest niezbędna. Do takiego wniosku może on dojść również przez stwierdzenie, że szczególne okoliczności rozpoznawanej sprawy wymagają wysłuchania oskarżonego przed wydaniem wyroku. Sąd rozporządza przy tym w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego normami art. 14 § 1 i art. 15 § 1 ustawy z dnia 20 lipca 1950 roku o zmianie przepisów postępowania karnego, aktualnymi ze względu na przepisy art. 5 wymienionej ustawy. Normy te, pozwalające na przesłuchanie w drodze pomocy sądowej oskarżonego, który tylko z niewspółmiernymi trudnościami i kosztami mógłby być przymusowo sprowadzony na rozprawę (art. 286 k.p.k.), i nakazujące odczytanie na rozprawie wyjaśnień oskarżonego złożonych w tym trybie, stanowią zarazem, że wyroku, który następnie wydano w nieobecności oskarżonego, nie uważa się za zaoczny.Decyzja sądu o obowiązkowym stawiennictwie oskarżonego, o przymusowym jego sprowadzeniu na rozprawę lub o jego przesłuchaniu w drodze pomocy sądowej czyni bezprzedmiotowym zagadnienie odczytania poprzednich wyjaśnień oskarżonego jako warunku dopuszczalności wydania wyroku zaocznego.Niesłuszny pogląd Sądu co do braku potrzeby wysłuchania przede wszystkim oskarżonego stwarzać może podstawę do uchylenia wyroku z urzędu w myśl art. 383 k.p.k., a to wobec uchybienia art. 8 k.p.k., jeżeli zdaniem sądu rewizyjnego ten pogląd sądu pierwszej instancji sprawił, iż w konkretnej i szczególnej sytuacji, która w danej sprawie odpowiednio wyraźnie się zarysowała, utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku okazać by się mogło oczywiście niesprawiedliwe.Nieodczytanie wyjaśnień oskarżonego, które nie istniały, nie może być, rzecz prosta, uznane za jakiekolwiek uchybienie.Jeżeli sąd nie znalazł należytych powodów do zarządzenia przesłuchania oskarżonego, który w sprawie o przestępstwo zagrożone stosunkowo niewielką karą nie uznał za potrzebne przybyć na rozprawę lub upoważnić do tego swego obrońcę, to wydanie wyroku zaocznego co do oskarżonego nie przesłuchanego uprzednio w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego, wobec nieistnienia stadium (kwestia postępowania przygotowawczego) lub fazy postępowania (kwestia odbycia się już raz rozprawy głównej) do tego przesłuchania sposobnych, nie narusza przepisów ustawy.Oskarżonemu, którego nieobecność na rozprawie głównej była usprawiedliwiona, przysługuje prawo żądania wyznaczenia ponownej rozprawy, gdy zostanie mu doręczony - jak to przepisuje ustawa (art. 348 k.p.k.) - odpis wydanego przeciwko niemu wyroku zaocznego (art. 349 i 350 k.p.k., traktujące o sprzeciwie od wyroku zaocznego).Stanowisko, w myśl którego sąd miałby obowiązek odroczenia rozprawy celem uzyskania przed wyrokiem wyjaśnień oskarżonego, co do którego sąd nie zarządził i nie zarządza osobistego stawiennictwa (art. 261 § 1 k.p.k.), a który na rozprawę nie stawił się i niestawiennictwa swego nie usprawiedliwił - stwarzałoby dla oskarżonego w sprawach prywatnoskargowych, w których uprzednio nie był przesłuchany, możność rozmyślnego przewlekania postępowania.