I CR 964/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Lipiński, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefy V. i innych przeciwko Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Powiatowy Zarząd Rolnictwa w O. o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 20 maja 1958 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie faktyczneJózefa V., działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik swego rodzeństwa bądź zstępnych rodzeństwa, w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa żądała wydania zabudowanej nieruchomości o obszarze około 35 mórg we wsi D., powołując się na prawo powodów jako spadkobierców małżonków Józefa i Bronisławy J., właścicieli tej nieruchomości.Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie treści pozwu, że powodowie są w posiadaniu spornej nieruchomości od 1944 r. Dalej ustalił Sąd Wojewódzki, że w 1948 r. w miesiącu lipcu C.U.L. przekazał młyn wodny w zarząd Młynów Gospodarczych, grunty zaś oddał w użytkowanie Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. Przyjmując, że nieruchomość stanowiąca poprzednio własność małżonków J. ma charakter nieruchomości rolnej i że została ona przekazana przez Państwo w użytkowanie innym osobom, Sąd umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 12.III.1958 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 71).Powódka wniosła w rewizji o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do merytorycznego rozpoznania. Przy pismach skierowanych później do Sądu Najwyższego dołączyła szereg dokumentów dla wykazania niezgodności ustaleń Sądu z rzeczywistym stanem rzeczy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 9 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, "o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzeka organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej". Niedwuznaczne brzmienie tego przepisu wskazuje w sposób niewątpliwy, że orzekanie w sprawach w nim objętych należy do drogi postępowania administracyjnego, w konsekwencji więc sądy powszechne nie są uprawnione do decydowania o tym, czy nieruchomości wymienione w ust. 1 wspomnianego art. 9 przeszły na własność Państwa. Wprawdzie w myśl art. 9 ust. 4 ustawy postępowanie sądowe w sprawach o wydanie nieruchomości określonych w ust. 1 podlega umorzeniu, jednakże skoro orzekanie o przejściu nieruchomości na własność Państwa zostało wyłączone spod jurysdykcji sądowej, to postanowienie o umorzeniu postępowania sądowego w tego rodzaju sprawie może zapaść dopiero po ustaleniu, że właściwy organ administracyjny wydał orzeczenie o przejęciu przedmiotu sporu na własność Państwa.Z przedstawionego stanu prawnego wynikają następujące wnioski.W wypadku ustalenia okoliczności mogących uzasadniać powzięcie przez organ administracyjny orzeczenia o przejęciu objętej sporem nieruchomości na własność Państwa sąd powinien zasięgnąć w tym organie informacji, czy w stosunku do tej nieruchomości toczy się bądź zostanie wszczęte postępowanie w trybie art. 9 ust. 3 omawianej ustawy. W razie otrzymania na to pytanie odpowiedzi twierdzącej i ustalenia, że nie zapadło jeszcze prawomocne orzeczenie o przejęciu nieruchomości - uzasadnione okaże się zawieszenie postępowania sądowego na podstawie art. 191 pkt 3) k.p.c., ponieważ wynik postępowania administracyjnego będzie miał decydujący wpływ na treść orzeczenia sądowego. Wyjaśnienie przytoczonych wyżej okoliczności z urzędu, nawet w braku zarzutu ze strony pozwanej, znajduje uzasadnienie prawne w treści art. 236 § 1 k.p.c.Skoro więc Sąd Wojewódzki umorzył postępowanie w sprawie nie wyjaśniwszy, czy zapadło już orzeczenie administracyjne przewidziane w art. 9 ust. 3 wyżej wymienionej ustawy, a gdyby postępowanie administracyjne było dopiero w toku, bez czekania na jego wynik - należało uchylić zaskarżone postanowienie na podstawie art. 384 k.p.c. i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.