IV KZ 165/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Kafarski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Dobesz, T. Gdowski. Prokurator: L. Chmielewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Apolinarego S. o wynagrodzenie za niesłuszne skazanie, z powodu zażalenia złożonego przez Prokuratora Wojewódzkiego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 27 listopada 1957 r., na podstawie art. 358 k.p.k. postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneApolinary S. został skazany wyrokiem b. Wojskowego Sądu Rejonowego z dnia 23 listopada 1948 r., sygn. akt Sr. 535/48 z art. 87 w związku z art. 86 § 2 k.k.W.P. na 7 lat więzienna z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat.Od wyroku powyższego Apolinary S. odwołał się, a po rozpoznaniu jego rewizji Najwyższy Sąd Wojskowy postanowieniem z dnia 16 lutego 1949 r., sygn. Sn. Odw. S. 375/48 zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej kary i wymierzył mu karę 3 lat więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres dwu lat.Ponadto Apolinary S. wyrokiem Sądu Okręgowego w Wałczu z dnia 11 kwietnia 1949 r., sygn. II Ka 126/58, zmieniającym wyrok Sądu Grodzkiego w Wałczu z dnia 7 lipca 1948 r. nr Kg. 839/47, został skazany za występek określony w art. 255 § 1 k.k. na trzy miesiące aresztu i 5.000 zł grzywny.Wobec tego, że przeciwko Apolinaremu S. zapadły wymienione wyżej prawomocne wyroki, Wojskowy Sąd Rejonowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 23 lutego 1950 r., sygn. Sr. 78/50 orzekł karę łączną trzech lat więzienia i 5.000 zł grzywny. Orzeczoną karę trzech lat więzienia ob. S. odbył w całości.Po rozpoznaniu wniosku złożonego przez Generalną Prokuraturę o wznowienie postępowania Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 2 lutego 1957 r., sygn. akt IV KO 165/56 uchylił wyżej wymienione orzeczenia sądów wojskowych i sprawę o przestępstwo określone w art. 87 k.k.W.P. w związku z art. 86 § 2 k.k.W.P. przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie. Sąd ten wyrokiem z dnia 16 kwietnia 1957 r. Apolinarego S. od popełnienia zbrodni z art. 87 w związku z art. 86 § 2 k.k.W.P. uniewinnił.W związku z tym ob. Apolinary S. wystąpił o przyznanie mu odszkodowania za niesłuszne skazanie i doznaną krzywdę moralną w łącznej kwocie 425.000 zł.Sąd Wojewódzki po rozpoznaniu tego wniosku postanowieniem z dnia 27 listopada 1957 r., sygn. IV Kow. 374/57 przyznał wnioskodawcy kwotę 110.000 zł tytułem wynagrodzenia za szkody i straty materialne oraz krzywdę moralną.Postanowienie to zaskarżył Prokurator Wojewódzki w Szczecinie zarzucając w zażaleniu, że pokrzywdzonemu zostało przyznane wynagrodzenie zbyt wysokie, przekraczające wysokość rzeczywistych jego strat. W konkluzji zażalenia Prokurator wnosi o znaczne obniżenie przyznanego wnioskodawcy odszkodowania.Uzasadnienie prawneW uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:I.Wysokość wynagrodzenia, o którym mowa w art. 510 k.p.k., zależy w szczególności od długości okresu, w którym wnioskodawca był niesłusznie pozbawiony wolności. Takie niesłuszne pozbawienie wolności obejmuje całkowity okres pobytu w więzieniu w wypadku, gdy wnioskodawca ze wszystkich pierwotnie przypisanych mu czynów przestępnych został wskutek wznowienia postępowania lub rewizji nadzwyczajnej prawomocnie uniewinniony albo gdy względem niego postępowanie karne umorzono po jego wznowieniu lub po uchyleniu wyroku skazującego na skutek rewizji nadzwyczajnej, jeżeli umorzenie nastąpiło z powodu nieuwzględnienia w pierwotnym postępowaniu okoliczności wyłączającej ściganie. Inaczej jednak przedstawia się sprawa długotrwałości okresu niesłusznego przebywania w więzieniu, gdy wnioskodawca był skazany za kilka czynów, a tylko co do niektórych z nich we wskazanych wyżej warunkach został prawomocnie uniewinniony lub postępowanie zostało umorzone, albo też gdy odbywał karę z wyroku orzekającego karę łączną wydanego na podstawie art. 26 k.p.k., a uniewinnienie lub umorzenie postępowania odnosiło się tylko do czynów objętych jednym z wyroków, które uległy połączeniu. W tych bowiem wypadkach niesłuszne pozbawienie wolności na skutek odbywania kary zachodziło jedynie w stosunku do tej części okresu pozbawienia wolności, podczas którego wnioskodawca odbywał karę za pierwotnie przypisane mu czyny, a z popełnienia których w wyniku wznowienia postępowania lub rewizji nadzwyczajnej został prawomocnie uniewinniony lub co do których w tych samych warunkach postępowanie zostało umorzone, jeżeli umorzenie to nastąpiło z powodu nieuwzględnienia w pierwotnym postępowaniu okoliczności wyłączającej ściganie.Ze względu na powyższe Sąd Wojewódzki przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia należnego ob. Apolinaremu S. za niesłuszne skazanie powinien był uwzględnić, że z odcierpianych przez niego trzech lat pozbawienia wolności okres trzech miesięcy aresztu stanowił wykonanie kary z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Wałczu z dnia 11 kwietnia 1949 r.II.Wyrok skazujący - poza koniecznością odcierpienia kary w nim wskazanej - powoduje z reguły dla skazanego dalsze ujemne następstwa. Przykładowo wskazując - skazanie w sprawie karnej pociąga za sobą często postępowanie dyscyplinarne, w wyniku którego sprawca może być skazany na wydalenie ze służby, usunięcie ze szkoły oraz na inne kary. Dlatego też w wypadku, gdy sprawca odbywał karę z wyroku orzekającego o karze łącznej na podstawie art. 26 k.p.k., a prawomocne uniewinnienie lub umorzenie postępowania w wyniku wznowienia postępowania lub rewizji nadzwyczajnej dotyczy tylko jednego z wyroków objętych wyrokiem łącznym, sąd ma obowiązek ustalenia, czy położenie materialne i sytuacja osobista wnioskodawcy w związku z prawomocnym skazaniem innymi wyrokami, które uległy połączeniu, uległaby pogorszeniu i w jakim stopniu, gdyż ustalenie tych okoliczności jest niezbędne dla prawidłowego ustalenia wysokości słusznego wynagrodzenia.W sprawie niniejszej zachodzi właśnie taki wypadek. Wnioskodawca bowiem dochodzi również odszkodowania za krzywdę moralną wywołaną tym, że w związku ze skazaniem i odbywaniem kary zostało mu uniemożliwione ukończenie wyższej uczelni. Ponieważ był on również skazany wyrokiem Sądu Okręgowego w Wałczu, należy ustalić, czy fakt skazania i odbywania kary z tego wyroku musiały spowodować jego usunięcie z wyższej uczelni. W wypadku gdyby usunięcie musiało nastąpić w związku z tym wyrokiem, wówczas byłoby nieuzasadnione przyznawanie wynagrodzenia z tytułu krzywdy moralnej za uniemożliwienie ukończenia wyższej uczelni wywołane niesłusznym skazaniem w sprawie nr Sr. 535/48, skoro niemożliwość ta istniała również w związku ze słusznym skazaniem w sprawie nr II Ka 126/48.Ze względu na powyższe Sąd Najwyższy zaskarżone postanowienie uchylił, nadmieniając, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy stosować również zasady zawarte w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 7 czerwca 1958 r. nr Prez. 725/58 w sprawie stosowania przepisów art. 510-516 k.p.k.