IV KZ 4/59

SentencjaS.N. w sprawie Bogdana S. skazanego z art. 27 k.k. w związku z art. 1 § 2 dekretu z 4 marca 1953 r. (Dz. U. z 1953 r. Nr 16, poz. 64), po rozpoznaniu zażalenia oskarżonego na postanowienie S. Woj. w B. z 1 grudnia 1958 r., nieuwzględniające wniosku o niewykonanie kary na podstawie art. 2 § 2 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił zażalenia nie uwzględnić i zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem S. Woj. z 20 czerwca 1955 r. Bogdan S. został skazany na 6 lat więzienia na podstawie art. 286 § 2 k.k. S.N. wyrokiem z 2 grudnia 1955 r. wyrok S. Woj. uchylił i skazał Bogdana S. na podstawie art. 27 k.k. w związku z art. 1 § 2 dekretu z 4 marca 1953 r. o ochronie interesów nabywców na 6 lat więzienia i 10.000 zł grzywny.W uzasadnieniu wyroku S.N. między innymi wskazał, że w czynach oskarżonego mieszczą się "znamiona przestępstwa z art. 286 k.k., o ile jako pracownik handlu uspołecznionego z przekroczeniem swych uprawnień ułatwiał spekulantom sprzedaż towarów w handlu uspołecznionym". W dalszym ciągu uzasadnienia S.N. wyraził pogląd, że dekret z 4 marca 1953 r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 286 k.k.Po uchyleniu dekretu z 4 marca 1953 r. o ochronie interesów nabywców Bogdan S. przez swego pełnomocnika złożył wniosek o niewykonywanie pozostałej do odbycia kary na podstawie art. 2 § 2 k.k., gdyż czyn, za który został skazany, przestał być przestępstwem.S. Woj. wniosku nie uwzględnił motywując to tym, że w czynie przypisanym Bogdanowi S. zgodnie z uzasadnieniem wyroku mieszczą się nie tylko znamiona przestępstwa z art. 1 § 2 (ściślej pomocnictwa) dekretu z 4 marca 1953 r., ale również i przestępstwa z art. 286 (nie wymieniając paragrafu). W tym stanie sprawy S. Woj. uznał, iż nie zachodzą przesłanki z art. 2 § 2 k.k.Zażalenie na to postanowienie opiera się na rozumowaniu, że skoro Bogdan S. skazany został za udzielenie pomocy do spekulacji określonej w art. 1 § 2 dekretu z 4 marca 1953 r., a dekret ten przestał obowiązywać i zachowanie się ujęte jako spekulacja pod rządami tego dekretu przestało być przestępstwem w rozumieniu ustawy z 13 lipca 1957 r., to kara wymierzona za pomocnictwo do tego przestępstwa nie może być wykonana z mocy art. 2 § 2 k.k., zwłaszcza że kara w stosunku do sprawców sensu stricto tych czynów spekulacyjnych nie została wykonana. Na poparcie swego zażalenia Bogdan S. powołuje się na postanowienie S.N. z 11października 1958 r. III KZ 163/53, w którym S.N. zajął stanowisko, że nawet istnienie znamion innego przestępstwa w czynie przypisanym nie wpływa na niezastosowanie art. 2 § 2 k.k. w wypadku, gdy czyn, za który sprawca został skazany, przestał być przestępstwem. Skoro zaś kara nie jest wykonywana w stosunku do sprawców, tym samym nie może być wykonywana w stosunku do pomocnika.S.N. uznał rozumowanie zawarte w zażaleniu za niezasadne.S.N. w cytowanym postanowieniu zajął stanowisko wobec faktu, że kary wymierzone w stosunku do skazanych za spekulację przewyższają znacznie kary nawet przy założeniu maksymalnego wymiaru kary za inne przestępstwa, których znamiona mogły znajdować w czynach przypisanych. To stanowisko odnosiło się do konkretnego zagadnienia osób skazanych za spekulację. Ani wymiar kary, ani tym bardziej zagadnienie wykonania kary w stosunku do sprawców nie może automatycznie rzutować na kwestię kary pomocników (i ewentualnie podżegaczy).W danym wypadku S.N. w wyroku skazującym niedwuznacznie stwierdził, że w czynie pracowników, a do nich należał Bogdan S., mieszczą się znamiona przestępstwa z art. 286 k.k. S. Woj. skazał poprzednio tegoż Bogdana S. na karę 6 lat więzienia za sam czyn przestępny, zakwalifikowany jako pomocnictwo do spekulacji przez S.N, który pozostawił tę samą karę pozbawienia wolności, dodając ponadto grzywnę.W tej sytuacji zagadnienie sprowadza się do wykładni wyrażenia: "czyn, objęty wyrokiem, nie jest przestępstwem".Czyn "objęty wyrokiem" jest to czyn przypisany oskarżonemu, to jest czyn, za którego popełnienie oskarżony został skazany. Wtedy tylko kara wymierzona za ten czyn nie ulega wykonaniu, gdy właśnie ten czyn, za który kara została wymierzona na skutek zmiany ustawy, "nie jest przestępstwem". Chodzi tu o uchylenie przez zmianę ustawy przeciwprawności. Ustawa nowa wyraża pogląd ustawodawcy, że czyn nie jest już uznawany za społecznie niebezpieczny. Czyn w tej sytuacji, poprzednio przypisany jako przestępstwo zgodnie z brzmieniem nowej ustawy, przestępstwem nie jest i z punktu widzenia prawa karnego staje się czynem prawnie obojętnym.Taka sytuacja nie zachodzi w wypadku, gdy czyn w czasie wyrokowania mógł być uznany jako czyn przestępny z punktu widzenia dwóch lub więcej przepisów prawa karnego. Wówczas zgodnie z założeniami polskiego kodeksu karnego można oskarżonego skazać za jeden czyn tylko z jednego przepisu ustawy, bądź występującej jako lex specialis, bądź przy zbiegu ustaw wyższego rzędu stosując zasadę wyrażoną w art. 36 k.k. W tym wypadku, gdy jedna ze zbiegających się ustaw zostaje uchylona, czyn nie przestaje być przestępstwem i kara wymierzona powinna być wykonana.Art. 2 § 2 k.k. ma tylko wówczas zastosowanie, gdy czyn, za który sprawca został skazany, w ogóle przestał być przestępstwem.Dlatego S.N. uznał zażalenie za niezasadne i orzekł jak w sentencji.