II CO 4/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański (sprawozdawca). Sędziowie: K. Kwapiński, J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie wniosku Władysławy M. i Marianny S. o unieważnienie aktu urodzenia Anny G., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego w trybie art. 388 k.p.c. przez Sąd Wojewódzki w Łodzi:"Czy pod rządem przepisu art. 25 Prawa o aktach stanu cywilnego z dnia 8 czerwca 1955 r. (Dz. U. P.R.L. Nr 25, poz. 151) w przypadku gdy strona zainteresowana domaga się sprostowania aktu urodzenia jako wymieniającego w charakterze rodziców dziecka nie te osoby, które są nimi w rzeczywistości, tego rodzaju sprostowanie aktu jako pozbawiające dziecko praw stanu jest dopuszczalne w trybie art. 26 pr. o a.s.c. bez potrzeby uprzedniego ustalenia wyrokiem sądu, wydanym w postępowaniu spornym (art. 440 i n. k.p.c.), że dziecko pochodzi od innych rodziców?"uchwalił:"W zakresie, w jakim ustawodawca w art. 440 i nast. k.p.c. przewidział odrębny tryb postępowania dla spraw o ustalenie, czy strony pozostają ze sobą w stosunku rodziców i dzieci, sprostowanie aktu urodzenia (art. 26 Prawa o aktach stanu cywilnego z dnia 8 czerwca 1955 r.) przez wymienienie w nim innych osób w charakterze rodziców dziecka dopuszczalne jest tylko na podstawie prawomocnego wyroku ustalającego, że dziecko pochodzi od tych osób."Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 25 pr. o a.s.c. z dnia 8 czerwca 1955 r. "akta stanu cywilnego stanowią dowód zdarzeń w nich stwierdzonych", a z mocy art. 1 tegoż prawa "stan cywilny osób stwierdza się na podstawie akt sporządzonych w księgach stanu cywilnego". W zasadzie więc akta stanu cywilnego stwierdzają także pochodzenie jednych osób od drugich. Dalsza część przepisu art. 25, według dosłownego tekstu, mogłaby prowadzić do wniosku, że także w zakresie tego pochodzenia niezgodność z prawdą danych zawartych w aktach stanu cywilnego "może być udowodniona jedynie w postępowaniu niespornym o unieważnienie lub sprostowanie aktu". Taka werbalistyczna wykładnia nie może być jednak przyjęta, gdyż prowadziłaby w konsekwencji do całkowitego niemal przekreślenia w praktyce znaczenia przepisów art. 440 i nast. k.p.c., które nie zostały uchylone. Jak to już Sąd Najwyższy wyjaśnił w orzeczeniu 2 CR 162/57 z dnia 21 czerwca 1957 r., takiej "pośredniej nowelizacji" przepisów, zawartych w zupełnie innej dziedzinie prawa, nie można się domniemywać i niewątpliwie nie leżała ona w intencji ustawodawcy.Także w orzeczeniu 1 CR 1380/57 z dnia 1 lutego 1958 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że "jeżeli podstawą wniosku o unieważnienie (sprostowanie) aktu urodzenia jest twierdzenie, że wpisana w akcie urodzenia kobieta nie jest matką dziecka, wyłączona jest dopuszczalność bezpośredniego sprostowania czy unieważnienia aktu urodzenia, skoro w tym zakresie ustawodawca przewidział wyraźnie w art. 440 i nast. k.p.c. odrębny tryb postępowania spornego". Takież stanowisko wynika pośrednio z orzeczenia 1 CR 672/55 z dnia 26 maja 1956 r. (OSN, zesz. 1/57, poz. 23).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie rozpoznającym przedstawione zagadnienie prawne podziela stanowisko zajęte w powyższych orzeczeniach.Należy więc stwierdzić, że także pod rządem art. 25 pr. o a.s.c, z 1955 r. w rozważanym zakresie stan prawny jest w istocie taki sam, jaki istniał na tle przepisów pr. o akt. st. cyw. z 1945 r. Na tle tego ostatniego prawa Sąd Najwyższy wyjaśnił kilkakrotnie (np. w orzecz. ŁC 350/50 z dnia 25 kwietnia 1950 r. - "P. i P." z 1951 r., nr 2, s. 344), że nie jest dopuszczalne bezpośrednie prostowanie aktu stanu cywilnego "w takim razie i w tych granicach, w jakich ustawodawca przewidział wyraźnie odrębny tryb postępowania spornego, określając przy tym z reguły krąg osób, które wyłącznie uprawnione są do wszczynania tych spraw".