I CR 158/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Meszorer (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, J. Krzyżanowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wytwórni Wyrobów Jubilerskich, Przedsiębiorstwa Państwowego w W., przeciwko Stanisławowi M. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 10 maja 1956 r., uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo co do sumy 27.015 zł 80 gr i przekazał w tym zakresie sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z 10 maja 1956 r. oddalił powództwo Wytwórni Wyrobów Jubilerskich, Przedsiębiorstwa Państwowego w W., przeciwko Stanisławowi M. o 27.927 zł 80 gr, ograniczone w toku procesu do 27.015 zł 80 gr tytułem odszkodowania za ubytek 134,34 gr złota po cenie detalicznej wyrobu, według wyliczenia analitycznego za rok 1954.Pozwany był jubilerem w powodowej Wytwórni i na podstawie zawartej umowy o pracę obowiązany był rozliczać się wagowo z otrzymywanych zleceń produkcyjnych.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa twierdząc, że był brygadzistą i podlegało mu 8 ludzi, którym rozdzielał złoto i rozliczał się z nimi według książki rozliczeń posiadanej przez każdego z nich.Sąd Wojewódzki uznał, że do obowiązków pozwanego należało rozdzielanie otrzymanego złota pomiędzy pracowników do wyrobu i rozliczania się. Jak wynika z zeznań świadków, w 1954 r. nie było ustalonych norm ubytków produkcyjnych; wysokość ubytków ustalał Centralny Zarząd. Pozwany rozliczał się z każdym pracownikiem, przedstawiając Dyrekcji procent ubytku przy wykonywanych przez każdego z pracowników wyrobach gotowych. Z opinii biegłego wynika, że stopę ubytków produkcyjnych unormowało dopiero zarządzenie Centralnego Zarządu z dn. 31 marca 1955 r. i przy porównaniu tych norm należy stwierdzić, że wysokość zastosowanych przez powoda norm ubytków naturalnych przy produkcji nie jest korzystna dla pozwanego. Ponadto biegły stwierdził, że jeśli chodzi o wyliczenie się ze zlecenia nr 238/54 z dn. 29 marca 1954 r., w którym ubytki są wyższe, pozwany we właściwym czasie zgłosił Dyrekcji meldunek o braku surowca w ilości 100 gramów.W tych warunkach Sąd uznał, że skoro w 1954 r. normy ubytków produkcyjnych nie były ustalone i nie były podane do wiadomości pracowników, skoro pozwany rozliczał się z Dyrekcją z otrzymanego złota według rozdzielników uwzględniających ubytek u każdego pracownika przy wykonaniu przez niego wyrobów gotowych, to brak podstaw do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego za zbyt wysokie ubytki, których dopuszczalny procent przy wyrobie poszczególnych rodzajów przedmiotów nie został przy umowie o pracę określony.Pozwany wykonywał pracę sumiennie, przedstawiał dokładne rozliczenia z poszczególnych zleceń z podaniem procentu ubytku u każdego pracownika, któremu powierzył złoto do wyrobu. Nie zostało ustalone, aby ubytki, dochodzono pozwem, powstały wskutek zaniedbania ze strony pozwanego lub niewłaściwego wykonywania przez niego swych obowiązków.Z tych względów z braku przesłanek z art. 239 k.z. Sąd uznał powództwo za bezzasadne.W rewizji strona powodowa wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo co do sumy 27.015 zł 80 gr zarzucając, że pozwany w piśmie procesowym złożonym Sądowi Wojewódzkiemu w dniu 4 maja 1956 r. nie ujawnił, iż został skazany przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy Wydział IV Karny wyrokiem z dnia 26 listopada 1954 r. za niedopełnienie obowiązków wynikających z umowy o pracę, a dotyczących rozliczenia się z powierzonego złota, która to okoliczność ma - zdaniem strony powodowej - istotne znaczenie dla wyniku niniejszej sprawy.Ponadto skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego, albowiem Sąd stanął na stanowisku, że nie istnieje odpowiedzialność pozwanego, gdyż dopuszczalny procent ubytku nie został przy umowie o pracę określony. Stanowisko to jest oczywiście niesłuszne, w konkretnym bowiem wypadku chodzi o ubytki, które mogą powstać wskutek świadomego działania, jak upiłowanie złota celem zaboru, Sąd zaś nie zasięgnął opinii biegłego jubilera, przy czym gdyby podzielić stanowisko Sądu, w konsekwencji usprawiedliwione byłyby nawet ubytki 50%.Uzasadnienie prawneRewizja jest uzasadniona.Sąd Wojewódzki z obrazą art. 239 k.z. uznał, że skoro przy umowie o pracę nie określono dopuszczalnego procentu ubytku przy wyrobie poszczególnych rodzajów przedmiotów, a w 1954 r. normy ubytków produkcyjnych nie były ustalone i podane do wiadomości pracowników, to brak podstaw do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego za ubytki "zawyżone". Pogląd taki stanowi oczywiście naruszenie przepisu art. 239 k.z., w braku bowiem ustalenia ubytków dopuszczalnych w postaci norm podanych do wiadomości pracowników należało ustalić na podstawie opinii biegłego jubilera, jakie normy ubytków w 1954 r. powinny być uznane przy wyrobie przedmiotów objętych zleceniami produkcyjnymi za dopuszczalne. Przeciwny pogląd, jak to słusznie podnosi rewizja, prowadzi do ekskulpowania pozwanego z tytułu wszelkich ubytków tylko dlatego, że w 1954 r. normy ubytków produkcyjnych nie były ustalone. Sąd Wojewódzki, wbrew treści opinii biegłego, który stwierdził, że strona powodowa zastosowała w niniejszej sprawie normy ubytków naturalnych, które w zestawieniu z normami wprowadzonymi przez Centralny Zarząd w dniu 31 marca 1955 r. nie są niekorzystne dla pozwanego, podnosi, jakoby biegły miał stwierdzić, że wysokość zastosowanych przez powoda norm ubytków naturalnych przy produkcji nie jest korzystna dla pozwanego.Oczywiście, przy ponownym rozpoznaniu sprawy biegły może w odpowiednim zakresie oprzeć się, jeśli chodzi o rok 1954, na zestawieniu z normami ubytków naturalnych wyprowadzonymi w 1955 r., albowiem normy te są wynikiem doświadczenia fachowego co do dopuszczalnych granic ubytków.Z obrazą art. 239 k.z. Sąd Wojewódzki uważa, jakoby pozwany jako pracownik odpowiedzialny nie odpowiadał wobec nie ustalenia jego zaniedbań, gdy tymczasem odpowiedzialność pozwanego opiera się przecież na domniemaniu z art. 239 k.z., a pozwany musiałby udowodnić, że szkoda powstała wskutek okoliczności, za które on nie odpowiada. W szczególności co się tyczy braku 100 gramów złota, a właściwie 89 gr 59 mgl ze zlecenia z dnia 29 marca 1954 r., to uzasadnienie zaskarżonego wyroku ogranicza się do przytoczenia, iż pozwany we właściwym czasie zgłosił meldunek o braku surowca w ilości 100 gr, jakkolwiek zgłoszenie takiego meldunku przy tak poważnej ilości surowca jeszcze samo przez się nie ekskulpuje pozwanego i wymagało ze strony Sądu szczegółowego rozważenia okoliczności dotyczących tej pozycji, zwłaszcza że w tym wypadku przytoczenie przez pozwanego możliwości kradzieży tego złota wskazuje raczej na brak dostatecznego dozoru nad cennym kruszcem ze strony pozwanego.Okoliczności przytoczone przez pozwanego w piśmie procesowym z dn. 4 maja 1956 r. mogłyby w razie potwierdzenia ich odpowiednimi dowodami, a w szczególności dowodem z przesłuchania stron, wskazywać na potrzebę zmniejszenia odszkodowania na podstawie art. 158 § 2 k.z., jeżeli analiza akt sprawy karnej powołanej w rewizji a oznaczonej sygnaturą Kpo 954/54 Sądu Powiatowego dla Warszawy Pragi Wydział VI Karny w której zapadł wyrok skazujący z art. 286 k.k., nie doprowadziłaby Sądu Wojewódzkiego do odmiennego poglądu. W każdym razie zbadanie akt tej sprawy karnej jest niezbędne przy ponownym rozpoznaniu sprawy.Z tych względów Sąd Najwyższy, wobec obrazy art. 239 k.z., uchylił zaskarżony wyrok (art. 384 k.p.c.).