2 CR 677/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia St. Gross. Sędziowie: F. Błahuta (sprawozdawca), A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powszechnej Spółdzielni Spożywców we Wrocławiu przeciwko Adolfowi H., Halinie A. i Janinie Z. o zapłatę kwoty 28.370,49 zł, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku zaocznego Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 1953 r., zaskarżony wyrok zaoczny uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania w stosunku do pozwanej Haliny A.Uzasadnienie faktycznePowszechna Spółdzielnia Spożywców we Wrocławiu żądała zasądzenia od Adolfa H. jako kierownika sklepu spożywczego nr 64 we Wrocławiu, Haliny A. jako zastępcy kierownika i Janiny Z. ekspedientki kwoty 28.370 zł 49 gr tytułem zwrotu manka powstałego w tym sklepie w okresie od dnia 20 sierpnia 1949 r. do dnia 24 kwietnia 1950 r.W dniu 9 kwietnia 1953 r. Sąd Wojewódzki wydał przeciwko pozwanej Halinie A. wyrok zaoczny zgodny z powództwem, a następnie w dniu 4 czerwca 1954 r. orzekł wyrokiem (nie zaocznym) co do dalszych pozwanych.Od powyższego wyroku zaocznego złożył rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, opierając ją na zarzucie naruszenia interesu Państwa Ludowego oraz pogwałcenia art. 345 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie można podzielić wywodów rewizji nadzwyczajnej w tej części, w której skarżący kwestionuje prawidłowość doręczenia pozwanej Halinie A. pozwu i wezwania na rozprawę. Z treści akt wynika, że wymienionej pozwanej zarówno pozew, jak i wezwanie na rozprawę doręczono w sposób określony w art. 149 § 1 k.p.c. Nieprawidłowość tego doręczenia zachodziłaby wówczas, gdyby organ doręczający stwierdził, że pozwana nie mieszka w chwili takiego doręczenia pod adresem wskazanym w wezwaniu. Treść relacji organu dla doręczenia, tj. funkcjonariusza pocztowego, który w celu doręczenia wezwania pozwanej na dzień 9 kwietnia 1953 r. udał się do wskazanego przez powoda mieszkania przy ul. Z. 13 we Wrocławiu, wcale nie wykazuje, by pozwana nie mieszkała pod tym adresem. Przeciwnie, z relacji wynika, że adres jest właściwy, ale możliwy jest tylko sposób doręczenia przewidziany w przepisie art. 149 § 1 k.p.c. i że ten sposób zastosowano. W tych okolicznościach Sąd Wojewódzki mógł uznać doręczenie za dokonane prawidłowo i wobec niestawiennictwa pozwanej wydać wyrok zaoczny (art. 345 § 1 k.p.c.). Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie ustanawiają obowiązku sądu sprawdzenia z urzędu w każdym wypadku, czy relacja organu dla doręczeń jest zgodna z rzeczywistością. Ma to uczynić wówczas, gdy zachodzą uzasadnione podejrzenia co do jej prawdziwości. W niniejszym wypadku podejrzenia takie nie zachodziły.Nie jest również, zdaniem Sądu Najwyższego, trafny pogląd skarżącego, że Sąd Wojewódzki naruszył przepis art. 143 § 2 k.p.c., jeżeli uznał za doręczony pozwanej wypis wyroku zaocznego wysłany pod adresem ul. Z. 13, zwrócony przez pocztę z relacją, według której pozwana wyprowadziła się bez podania adresu. Skarżący uważa, że do zastosowania art. 143 § 2 k.p.c. nie było podstawy, skoro nie było wiadomo, czy pozwana wiedziała o toczącej się sprawie, a tym samym czy miała obowiązek zawiadomić sąd o zmianie miejsca zamieszkania. Skarżący zatem proponuje taką wykładnię przepisu art. 143 § 2 k.p.c., w myśl której złożenie do akt pisma (wezwania) ze skutkiem doręczenia zależne jest od tego, czy strona wiedziała o toczącej się sprawie. Jest to wykładnia zwężająca, nie mająca jednak usprawiedliwienia w treści przepisu art. 143 § 2 k.p.c., który musi być tłumaczony w związku z całokształtem przepisów o doręczeniach (art. 139-158 k.p.c.).Zaniedbanie obowiązku zawiadomienia sądu o zmianie miejsca zamieszkania zachodzi nie tylko wówczas, gdy strona wiedziała o toczącej się sprawie, a więc gdy już brała udział w sprawie albo doręczono jej wezwanie do rąk własnych lub sama wytoczyła powództwo, ale także wtedy, gdy mogła powziąć wiadomość. Tego rodzaju możliwość zachodzi w każdym z przewidzianych w k.p.c. zastępczych sposobach doręczenia, nie wyłączając sposobu, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.c. Doręczenie w trybie art. 149 § 1 k.p.c. powoduje takie same skutki jak doręczenie do rąk własnych, wobec czego i w tej sytuacji przepis art. 143 § 2 k.p.c. może być zastosowany. Odmienna wykładnia pozbawiałaby przepis art. 143 § 2 k.p.c. w dużej mierze praktycznego znaczenia i ułatwiałaby niesumiennym stronom przewlekanie postępowania. (...).Uzasadniony jest natomiast podniesiony w rewizji zarzut pogwałcenia art. 345 § 2 k.p.c. i w związku z tym naruszenia interesu Państwa Ludowego.W dniu 9 kwietnia 1953 r., kiedy to Sąd Wojewódzki wydał zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok zaoczny przeciwko Halinie A., zachodziły w związku z zarzutami podniesionymi przez pozwanego Adolfa H. uzasadnione wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością podanej w pozwie wysokości manka. Wątpliwości te wynikały zarówno z treści odpowiedzi na pozew złożonej przez pozwanego, jak też z treści zeznań przesłuchanych już świadków. Zarazem dalsze pisma procesowe wniesione przed dniem 9 kwietnia 1953 r. przez stronę powodową nasuwały drugą wątpliwość, a mianowicie, czy pozwana Halina A. była istotnie pracownikiem materialnie odpowiedzialnym za manko. Przy takim materiale sprawy nie było podstawy do przyjęcia za prawdziwe okoliczności faktycznych przytoczonych w pozwie, a zatem do wydania, zgodnego z żądaniem pozwu, wyroku zaocznego przeciwko pozwanej Halinie A. Przepis art. 345 § 2 k.p.c. został w ten sposób pogwałcony. Później wydany prawomocny wyrok przeciwko pozwanemu Adolfowi H., zasądzający tylko kwotę 10.087 zł 14 gr, wątpliwości, o których wyżej mowa nie usunął.W tym stanie rzeczy naruszony został poza przepisem art. 345 § 2 k.p.c. również interes Państwa Ludowego, skoro mimo uchybień formalnych zapadł prawomocny wyrok obciążający człowieka pracy odpowiedzialnością materialną w znacznej kwocie 28.370 zł, której ściągnięcie pociągnęłoby dotkliwe dla pozwanej skutki.Z tych zasad Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę przeciwko Halinie A. do ponownego rozpoznania (art. 396 § 1 i 394 k.p.c.).