III CRN 172/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN B. Bladowski.Sędziowie SN:J. Niejadlik (spr.), J. Suchecki.Protokolant: M. Prusaczyk.Prokurator Prokuratury Generalnej: I. Kaszczyszyn.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 1988 r. na rozprawie sprawy z powództwa Tadeusza C. przeciwko Jerzemu J. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 13 listopada 1987 r.uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 13 października 1987 r. i przekazuje sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania oraz do rozstrzygnięcia o opłacie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePozwany Jerzy J. nie wykonał - według twierdzeń powoda Tadeusza C. - należycie boazerii świerkowej w jednym z pokoi jego mieszkania. W pozwie więc powód żądał zwrotu wyłożonej na ten cel zaliczki w kwocie 130.000 zł. W wyroku zaocznym z dnia 27 sierpnia 1987 r. Sąd Rejonowy w Ł. orzekł zgodnie z żądaniem powoda. Relacja doręczyciela wskazuje, iż 31 sierpnia 1987 r. pozostawił on w skrzynce listowej pozwanego zawiadomienie, że przeznaczony dla niego odpis wyroku zaocznego złożył w urzędzie pocztowym, jak też, że 15 września 1987 r. zwrócił tę przesyłkę do Sądu Rejonowego w Ł. z adnotacją: "Zwrotnie podjęto w terminie". Postanowieniem z dnia 4 września 1987 r. Sąd Rejonowy uzupełnił rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w wyroku zaocznym. Awizo o tej przesyłce doręczyciel złożył w skrzynce listowej pozwanego 10 września 1987 r., a 25 września 1987 r. urząd pocztowy zwrócił ją Sądowi Rejonowemu z adnotacją: "Zwrot - nie podjęto w terminie". Sprzeciw wniesiony 6 października 1987 r. odrzucił Sąd Rejonowy w Ł. jako spóźniony, postanowieniem z dnia 13 października 1987 r. Na to postanowienie pozwany wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 listopada 1987 r. jego zażalenie oddalił jednak Sąd Wojewódzki w Ł.W rewizji nadzwyczajnej - zarzucającej rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2, 139 § 1, 344 § 3 oraz art. 387 w związku z art. 397 k.p.c. - Prokurator Generalny wnosił o uchylenie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 13 listopada 1987 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 13 października 1987 r. i przekazanie sprawy temu Sądowi Rejonowemu w celu nadania biegu sprzeciwowi pozwanego od wyroku zaocznego z dnia 27 sierpnia 1987 r.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Skarżący nie zwalcza stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że wobec niemożności doręczenia mu tych pism w sposób właściwy lub zastępczy (art. 138 k.p.c.), istniały warunki do doręczenia wyroku zaocznego i uzupełniającego go postanowienia w trybie określonym w art. 139 § 1 k.p.c. Racje ma jednak wytykając, iż przedwcześnie uznał ten Sąd, że tygodniowy termin do wniesienia przezeń sprzeciwu upłynął w dniach 7 i 17 września 1987 r. i w konsekwencji, odrzucając sprzeciw złożony 6 października 1987 r., Sąd Rejonowy nie naruszył przepisu § 3 art. 344 k.p.c.Można się zgodzić z Sądem Wojewódzkim, że doręczenie dokonane w tym trybie jest doręczeniem domniemanym. Domniemanie to jednak nie ogranicza się do tego, jak to przyjął Sąd Wojewódzki, że działając w tych warunkach doręczyciel pozostawił w skrzynce listowej adresata zawiadomienie, że przeznaczone dla niego pismo sądowe złożył w urzędzie pocztowym.Celem umieszczenia zawiadomienia w skrzynce listowej jest podanie adresatowi do wiadomości, gdzie przeznaczone dla niego pismo zostało złożone, aby mógł je tam podjąć. To zaś przemawia i za poglądem, że zakres domniemania, o którym mowa, obejmuje również okoliczność, że adresat miał możność zapoznania się w tym zawiadomieniu i odebranie wskazanego w nim pisma z urzędu pocztowego. Domniemanie z § 1 art. 139 k.p.c. jest wzruszalnym domniemaniem (por. m.in. orz. SN z 4.10.1971 r. I PZ 53/70 - OSNCP 1971, nr 6, poz. 100). Oznacza to, że adresat może za pomocą wszelkich środków dowodowych wskazywać i to, że awizowanego pisma sądowego nie otrzymał i o nim nie wiedział z tego względu, iż nie dotarło do niego zawiadomienie o złożeniu tego pisma w urzędzie pocztowym. Skuteczność doręczenia przez awizo (§ 1 art. 139 k.p.c.) warunkuje bowiem stwierdzenie, że adresat w sposób niebudzący wątpliwości został zawiadomiony o nadejściu przeznaczonego dla niego pisma sądowego oraz miejsca, w którym może je odebrać. Brak tego zawiadomienia, jak też wątpliwość czy dotarło ono do adresata, czyni doręczenie bezskutecznym.Pozwany - tak w sprzeciwie jak i zażaleniu - podnosił w swojej obronie, że jakkolwiek zamieszkiwał pod adresem wskazanym w pozwie i miejsca tego przez dłuższy czas nie opuścił, to jednak nie powziął wiadomości o toczącym się przeciwko niemu procesie, ponieważ nie otrzymał zawiadomienia o złożeniu w urzędzie pocztowym jakichkolwiek wysłanych do niego pism sądowych, a o zapadłym w sprawie wyroku zaocznym dowiedział się dopiero na skutek podjętych przeciwko niemu czynności egzekucyjnych. Poprzez podanie do wiadomości obu Sądów, że zamieszkuje w posesji, w której gromadzą się narkomani, a nagminnie ginie kierowana do niego korespondencja, i z tego względu zwrócił się do kilku instytucji (w tym i do Sądu, w którym jest ławnikiem) o sprowadzenie kontaktów z nim do telefonicznych, zmierzał zaś pozwany do uprawdopodobnienia, że awizo o powyższych pismach sądowych mogli zabrać - z jego skrzynki listowej - i zniszczyć owi narkomani. Twierdzenia te należało sprawdzić. Ich wyjaśnienie mogło bowiem wywrzeć wpływ na ocenę zasadności wniesionego przezeń zażalenia. Odmiennego stanowiska Sądu Wojewódzkiego nie usprawiedliwiało to, że - w sprzeciwie i w zażaleniu - wyraźnie pozwany nie wskazał na nie dowodów. Ich treść przecież wskazuje, że miał on na względzie dowody z wywiadów i z przesłuchania stron, a - poza tym - Sąd ten przeoczył, że na sądzie orzekającym spoczywa obowiązek wyjaśnienia z urzędu istotnych okoliczności sprawy. Brak w tym przedmiocie jakichkolwiek ustaleń konkretyzuje zaś zarzut skarżącego, że do odrzucenia sprzeciwu i oddalenia zażalenia doszło z rażącym naruszeniem powołanych na wstępie przepisów prawa.W konsekwencji zachodzi pierwsza podstawa rewizji nadzwyczajnej z art. 417 § 1 k.p.c.Dlatego zaskarżone postanowienie uchylono i przekazano sprawę Sądowi Rejonowemu w Ł. w celu ponownego rozpatrzenia, czy sprzeciw pozwany złożył w terminie z § 1 art. 344 k.p.c.