II KO 78/57

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym w składzie siedmiu sędziów postanowił przedstawioną przez zwykły skład orzekający Sądu Najwyższego kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1. "Czy wyrok Sądu Najwyższego, uchylający orzeczenie pierwszej instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, wydany przy udziale osoby nie uprawnionej do orzekania, może być uznany za nieważny z urzędu i na mocy stosowanego per analogiam przepisu art. 13 k.p.k., czy też wyrok taki, wobec niemożności zaskarżenia go rewizją nadzwyczajną rodzi skutki prawne".2. "Czy w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze, należy uważać za sąd bezpośrednio wyższy nad sądem, który wydał nieważne orzeczenie (art. 13 § 1 k.p.k.) skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (analogia z art. 400 § 2 k.p.k.) czy też skład zwykły" -rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. W przypadku wydania przez sąd rewizyjny w składzie, w którym uczestniczyła osoba nie uprawniona do wydawania wyroków (art. 377 lit. "b” k.p.k.), wyroku uchylającego orzeczenie pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania w tej instancji, wspomniana wada postępowania nie jest nieusuwalna w tym znaczeniu, iżby nie dało się już uzyskać w danej sprawie prawidłowego wyroku. Ponowne rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji daje bowiem sądowi i stronom możność roztrząśnięcia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych oraz czyni możliwe dalsze zaskarżenie wyroku tej instancji do sądu rewizyjnego. Nie zachodzi więc w tych przypadkach nieodzowna konieczność stwierdzenia nieważności orzeczenia, tym bardziej, gdy zapadło ono z powodu rewizji oskarżonego. Niezależnie od tego stwierdzić trzeba, że brak jest również podstawy prawnej do stwierdzenia nieważności tego rodzaju orzeczeń.W szczególności nie może tu wchodzić w grę art. 13 k.p.k., gdyż wylicza on w sposób wyczerpujący przypadki, do których ma zastosowanie przewidziane w nim stwierdzenie nieważności orzeczenia (art. 11 i 12 k.p.k.).Wykładnia rozszerzająca art. 11-13 k.p.k. nie byłaby niczym uzasadniona, a sprowadzać mogłaby tylko niepomierny chaos w praktyce. Kwestia analogii wchodziłaby w takim przypadku w grę jedynie jako sposób owej, niemożliwej do dopuszczenia interpretacji rozszerzającej, przy czym w większości przypadków na niekorzyść oskarżonego.Inne przypadki nieważności, poza wskazanymi w art. 11 i 12 k.p.k., w tym omawiany w niniejszej sprawie przypadek określony w art. 377 lit. "b” k.p.k., uzasadniałyby orzeczenie o nieważności, ale tylko wówczas, gdyby sprawę rozpoznawał sąd rewizyjny na skutek założenia odwołania. Ale w danym przypadku brak jest również przesłanek, wynikających z art. 394 k.p.k. do zaskarżenia wyroku Sądu Najwyższego, mimo iż wydanego przy udziale osoby nie uprawnionej do orzekania. Wyrok bowiem rewizyjny, uchylający wyrok pierwszej instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania nie jest wyrokiem prawomocnym w rozumieniu art. 394 k.p.k.; nie jest to także orzeczenie kończące postępowanie sądowe.Ze stanowiska, że wyrok taki nie podlega ani stwierdzeniu jego nieważności w myśl art. 13 k.p.k. ani uznaniu za nieważny zgodnie z art. 377 k.p.k., konsekwentnie wynika, iż sąd pierwszej instancji, któremu sprawę przekazano do ponownego rozpoznania, stosować się winien do normy art. 392 k.p.k.Co do zagadnienia, przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, ewentualnego podwyższenia kary, wymierzonej w pierwotnym postępowaniu w tej instancji, gdy rewizję od wyroku, zapadłego w tym pierwotnym postępowaniu założył oskarżyciel, oskarżony nie byłby w lepszym położeniu w razie przyjęcia, że wyrok sądu rewizyjnego, który zapadł z udziałem osoby nie uprawnionej do wydawania wyroków, podlega "stwierdzeniu" (art. 13 k.p.k.) lub "uznaniu" (art. 377 lit. "b” k.p.k.) jego nieważności. W przypadku, gdy wspomnianą rewizję założył oskarżony - chroni go art. 393 k.p.k.2. Wobec treści odpowiedzi na pytanie pierwsze, odpowiedź na drugie pytanie Sądu Najwyższego staje się bezprzedmiotowa.