3 CZ 351/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława B. przeciwko Hildegardzie B. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 4 lipca 1957 r. oraz zażalenia powoda na postanowienie tegoż Sądu z dnia 7 września 1957 r. postanowił:1)zaskarżone przez pozwaną postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach oznaczone datą 4 lipca 1957 r. uchylić i sprawę przekazać temuż Sądowi do ponownego rozpoznania wniosku powoda z dnia 10 lipca 1957 r. o wydanie dziecka;2)zażalenie powoda oddalić.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Katowicach na sesji wyjazdowej w Mikołowie wyrokiem z dnia 4 lipca 1957 r. orzekł rozwód małżeństwa Stanisława Franciszka B. i Hildegardy Róży B. z domu S. zawartego dnia 17 lutego 1954 r. i powierzył powodowi wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem stron Joanną Gabrielą, urodzoną dnia 21 sierpnia 1954 r. przyznając pozwanej prawo nadzoru nad wychowaniem dziecka oraz możność utrzymywania z nim stosunków osobistych i obciążając w całości powoda koszami utrzymania dziecka. Wyrok ten został zaskarżony przez pozwaną.W dniu 10 lipca 1957 r. wpłynął do Sądu Wojewódzkiego wniosek powoda o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności wyrokowi w części dotyczącej powierzenia powodowi wykonywania władzy rodzicielskiej, bądź o wydanie w trybie art. 431 k.p.c. tymczasowego zarządzenia w przedmiocie wydania powodowi dziecka stron do czasu prawomocnego zakończenia spraw.Po rozpoznaniu tego wniosku na posiedzeniu niejawnym Sąd Wojewódzki postanowieniem, które oznaczył oczywiście błędną datą 4 lipca 1957 r. na podstawie art. 431 k.p.c. zarządził, by pozwana aż do czasu ukończenia procesu wydała powodowi na wychowanie dziecko stron Joannę, urodzoną dnia 21 sierpnia 1954 r.W zażaleniu na postanowienie i w dodatkowym piśmie procesowym pozwana Hildegarda B. wnosi o uchylenie tego postanowienia oraz o wstrzymanie jego wykonania do czasu rozstrzygnięcia zażalenia.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 1 sierpnia 1957 r. na podstawie art. 393 § 2 k.p.c. wstrzymał wykonanie postanowienia z dnia 4 lipca 1957 r. w przedmiocie wydania powodowi dziecka.Powód Stanisław B. po raz drugi zgłosił w dniu 3 września 1957 r. wniosek o wydanie mu dziecka w trybie art. 431 k.p.c.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 7 września 1957 r. powziętym na posiedzeniu niejawnym bez udziału ławników, odrzucił ten ponowny wniosek powoda. Na postanowienie to powód wniósł zażalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Możność zaskarżenia postanowień wydanych w trybie art. 431 k.p.c. przez sąd pierwszej instancji nie została wyraźnie uregulowana w tekście kodeksu postępowania cywilnego obowiązującym od dnia 1 stycznia 1951 r. W szczególności zaś art. 391 § 1 k.p.c. nie wymienia tego rodzaju zażaleń.Dopuszczalność zaskarżenia postanowień wydanych na zasadzie art. 431 k.p.c. została dopiero ustalona przez orzecznictwo sądowe z podstawowym w tej mierze orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1951 r. C. 98/51 (OSN 1952/II poz. 38) na czele.Judykatura ta wskazuje, że postanowienia wydane na zasadzie art. 431 k.p.c. są zbliżone swym charakterem do tymczasowych zarządzeń w postępowaniu zabezpieczającym i przeto mogą być zaskarżone na zasadzie art. 865 k.p.c.W związku ze szczególnym charakterem postępowania zabezpieczającego art. 866 § 1 k.p.c. stanowi, że postanowienie sądu uwzględniające wniosek o zarządzenie tymczasowe jest natychmiast wykonalne, a z § 2 tego artykułu wynika, że zażalenie nie wstrzymuje wykonania postanowienia uwzględniającego wniosek.Takie odrębne unormowanie przepisów o zabezpieczeniu jak również istota i cel tej instytucji procesowej wskazują niewątpliwie, że do postanowień w tym przedmiocie nie ma zastosowania art. 393 § 2 k.p.c., dotyczący tylko zażaleń wskazanych w art. 391 § 1 k.p.c., i że przeto nie jest dopuszczalne wstrzymywanie przez sąd pierwszej instancji wykonania zaskarżonych postanowień uwzględniających wniosek o zarządzenie tymczasowe.Z powyższych przesłanek płynie zatem również wniosek, że nie jest dopuszczalne wstrzymywanie przez sąd pierwszej instancji na podstawie art. 393 § 2 k.p.c. natychmiastowej wykonalności postanowień wydanych na zasadzie art. 431 k.p.c.W związku z tym należy uznać za nieprawidłowe postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 1 sierpnia 1957 r., jako w zasadzie niedopuszczalne, nie mówiąc już o tym, że budzi ono zastrzeżenie także i ze względu na oparcie orzeczenia nie na podstawie zmienionych okoliczności w sprawie, lecz tylko na odmiennym poglądzie innego sędziego.Zaskarżone przez pozwaną postanowienie Sądu Wojewódzkiego, oznaczone błędną datą 4 lipca 1957 r., zapadło po rozpoznaniu wniosku powoda z dnia 10 lipca 1957 r. na posiedzeniu niejawnym (odbytym w dniu nie oznaczonym zresztą w sentencji).Uchwalona w dniu 13 kwietnia 1953 r. przez Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów w sprawie I C. 2634/52 zasada prawa (OSN 1954/III poz. 54) głosi, że postanowienia przewidziane w art. 431 k.p.c. wydaje się tylko na rozprawie. Przypadek wyjątkowy, o jakim mowa w punkcie 2 uchwały, nie zachodził w niniejszej sprawie. Sąd Wojewódzki przeto naruszył tę zasadę, co już z tego względu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w tym zakresie bez potrzeby dokonywania oceny merytorycznych zarzutów przytoczonych w treści zażalenia pozwanej. Tym bardziej, że odpis wniosku powoda z dnia 10 lipca 1957 r. nie został doręczony pozwanej, a Sąd nie miał możności zaznajomienia się ze stanowiskiem pozwanej, wyłuszczonym dopiero w jej pismach procesowych, ani z dalszymi wyjaśnieniami strony przeciwnej, zawartymi dopiero w dalszych pismach procesowych powoda.Powód w zamiarze uniknięcia skutków nieprawidłowego wstrzymania wykonalności postanowienia o wydanie mu na wychowanie córki jeszcze w toku procesu - złożył ponowny w tym przedmiocie wniosek z dnia 3 września 1957 r. Wprawdzie art. 431 k.p.c. nie ogranicza możności kilkakrotnego składania przez strony w toku postępowania wniosków o uregulowanie na czas procesu spraw wskazanych w tym przepisie, ale z tego nie wynika, aby zapadłe już postanowienia w tych sprawach mogły być uchylane lub zmieniane pomimo tego, że nie nastąpiły zmiany jakichkolwiek okoliczności sprawy. Art. 363 k.p.c. ma pełne zastosowanie również do postanowień wydanych na podstawie art. 431 k.p.c.Nie jest natomiast dopuszczalne ponowne składanie wniosku w przedmiocie już rozstrzygniętym w pierwszej instancji, skoro spór w tym przedmiocie toczy się jeszcze w postępowaniu zażaleniowym. Niewłaściwość składania takiego ponownego wniosku jest tym bardziej jaskrawa, gdy poprzednie rozstrzygnięcie było zgodne z żądaniem wnioskodawcy (jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie).Stosując w drodze analogii postępowanie właściwe w przypadkach wniesienia pozwu pomimo istnienia sporu sądowego o to samo roszczenie między tymi samymi stronami (art. 228 § 1 k.p.c.). Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 7 września 1957 r. trafnie orzekł o niedopuszczalności ponownego wniosku powoda, odrzucając ten wiosek, choć nie można byłoby uważać za błędne ewentualnego jego oddalenia.Odmiennego poglądu, wyrażonego przez stronę powodową, nie można przeto uznać za uzasadniony, wobec czego złożone przez tę stronę zażalenie z dnia 23 września 1957 r. ulega oddaleniu.Z tych zasad i na mocy art. 394 w związku z art. 383 i art. 384 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.