3 CO 26/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, L. Moskwa.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii B. przeciwko Zygmuntowi B. o uznanie wpisu prawa własności, po rozpoznaniu przekazanego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy działka gruntu nadana jednemu z małżonków w wykonaniu reformy rolnej w czasie trwania małżeństwa stanowi majątek dorobkowy w rozumieniu art. 21 § 1 kod. rodz.?"udzielił następującej odpowiedzi:"Działka gruntu nadana jednemu z małżonków w wykonaniu reformy rolnej w czasie trwania małżeństwa w zasadzie stanowi majątek dorobkowy w rozumieniu art. 21 § 1 kod. rodz.".Uzasadnienie faktycznePozwany otrzymał w wykonaniu reformy rolnej aktem nadania z dnia 30 grudnia 1946 r. działkę gruntu o obszarze 1 ha 3 ary i 20 m2 obj. lwh 615 gm.kat. P. składającą się z jedynej pgr 681/3 rola i został wpisany do ksiąg wieczystych jako właściciel tej działki.Obecnie powódka, żona pozwanego, domaga się uznania jej za współwłaścicielkę w połowie wymienionej wyżej nieruchomości oraz wpisania jej za właścicielkę tej nieruchomości w połowie, twierdząc, że dana nieruchomość stanowi majątek dorobkowy nabyty w czasie trwania małżeństwa.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo ustalając, że strony zawarły związek małżeński w 1942 r. i prowadziły wspólne gospodarstwo. W 1945 r. sporny grunt został przydzielony w trybie parcelacji stronom jako małżeństwu, mimo że akt nadania został wystawiony na nazwisko pozwanego. Strony od chwili nadania na spornym gruncie wspólnie gospodarzyły i za wspólne pieniądze spłacały ratalnie cenę działki aż do czasu rozejścia się w 1954 r. Dlatego też Sąd Powiatowy, opierając się na przepisie art. 21 kod. rodz., uznał żądanie pozwu za uzasadnione.Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Powiatowego rewizją opartą na podstawie z art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę tegoż wyroku i oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki w Krakowie przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przedstawione w sentencji, budzące poważne wątpliwości, zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Kodeks rodzinny ustanawia w art. 21 § 1 jako ustawowy ustrój majątkowy w małżeństwie wspólność dorobku, której nadaje nazwę wspólności ustawowej. W myśl wymienionego przepisu przedmioty majątkowe nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Wyjątki od powyższej zasady przewidziane są w § 2 art. 21 kod. rodz. Przepis ten w sposób taksatywny wylicza przedmioty, które nie są objęte wspólnością ustawową, mimo że zostały nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa. Są to przedmioty nabyte przez spadek, zapis lub darowiznę, przedmioty osobistego użytku oraz przedmioty potrzebne do wykonywania zawodu. Wszystkie więc przedmioty nabyte w czasie trwania małżeństwa, które nie podpadają pod żaden z wyjątków przewidzianych w § 2 art. 21 kod. rodz., są objęte wspólnością ustawową, jeżeli stanowią dorobek.W związku z tym, że wspólnością ustawową są objęte wartości majątkowe nabyte przez jednego z małżonków, jeżeli stanowią dorobek, należy rozważyć zagadnienie pojęcia dorobku. Otóż w tym względzie podnieść należy, że przez dorobek rozumieć należy normalnie wartości majątkowe o charakterze trwałym, nie przeznaczone do szybkiego zużycia. Do tego rodzaju wartości majątkowych, które mają charakter trwały, niewątpliwie należy działka gruntu, jaką otrzymuje jeden z małżonków na podstawie przepisów o reformie rolnej.Rozważyć następnie należy dalszą kwestię, czy działka gruntowa nabyta przez jednego z małżonków w trybie dekretu o reformie rolnej nie podpada pod któryś z wyjątków przewidzianych w przepisie art. 21 § 2 kod. rodz. Z wymienionych w tymże przepisie wypadków wątpliwość nasuwałyby jedynie dwa, a mianowicie: czy nabycia tego nie można by podciągnąć pod darowiznę lub czy działki tej nie można zaliczyć do przedmiotów potrzebnych pozwanemu, z zawodu rolnikowi, do wykonywania zawodu. Przechodząc do rozważenia pierwszej z poruszonych kwestii zważyć należy, że nabycia działki na podstawie przepisów o reformie rolnej nie można uznać za darowiznę, skoro nabycie to jest odpłatne i nabywcy tych działek obowiązani są płacić za przydzielony im grunt ceny przewidziane w przepisach art. 14 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Nie można również uważać działki gruntu nabytej we wspomnianym trybie za przedmiot potrzebny do wykonywania zawodu. Zgodnie bowiem z panującym w tym względzie w literaturze prawniczej poglądem pojęcia przedmiotów potrzebnych do wykonywania zawodu nie należy interpretować rozszerzająco. Zaliczyć tu należy tylko przedmioty, które służą za narzędzia osobistej pracy małżonka, np. instrumenty lekarza, narzędzia rzemieślnika. Nie można tu zaliczyć np. konia lub maszyn rolniczych małżonka będącego z zawodu rolnikiem, a tym bardziej działki gruntu. Nie można również podciągnąć nabycia działki gruntu w drodze reformy rolnej pod żaden z dalszych wyjątków, o jakich mowa w przepisie art. 21 § 2 kod. rodz. (przedmioty nabyte przez spadek, zapis oraz przedmioty osobistego użytku), skoro jest rzeczą oczywistą, nie wymagającą bliższego uzasadnienia, że żaden z tych wypadków nie może wchodzić w tym sporze w grę.Podkreślić należy, że na rozstrzygnięcie, czy dana rzecz jest objęta wspólnością ustawową, nie ma w zasadzie wpływu forma, w jakiej został stwierdzony tytuł małżonka. Obojętną jest więc rzeczą, czy nabycie nastąpiło w formie aktu notarialnego, czy na mocy orzeczenia sądowego, czy też w drodze administracyjnej. Obojętna jest dla oceny tej kwestii okoliczność, że akt dotyczący nabycia nieruchomości opiewa na nazwisko jednego z małżonków. Wyjątki w tym ostatnim wypadku mogłyby być uzasadnione specjalnymi przepisami, na mocy których nabycie byłoby ściśle związane z oznaczoną osobą, np. gdy chodzi o nabycie nieruchomości w pasie granicznym, przy czym małżonek, który otrzymuje zezwolenie władz administracyjnych, ma w tym względzie odpowiednie kwalifikacje, a drugi małżonek ich nie ma. Jednakże i w tego rodzaju wypadkach wartość takiej nieruchomości powinna być uwzględniona jako aktyw przy podziale majątku wspólnego.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił - na mocy art. 388 k.p.c. - na postawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne odpowiedzi jak wyżej w sentencji.