3 CO 19/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Resich (sprawozdawca). Sędziowie: St. Białek, J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka K. przeciwko Józefie K. o pozbawienie udziału w majątku objętym wspólnotą ustawową, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego - przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 25 czerwca 1957 r. - do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy małżonek może wystąpić z roszczeniem z art. 27 § 1 k.r. o pozbawienie małżonka winnego rozwodu udziału w majątku wspólnym tylko w toku procesu rozwodowego, czy też może dochodzić tego roszczenia także po prawomocności wyroku rozwodowego?"uchwalił:"Małżonek może wystąpić z roszczeniem z art. 27 k.r. po prawomocności wyroku rozwodowego".Uzasadnienie faktycznePostępowanie odrębne w sprawach małżeńskich (art. 416-439 k.p.c.) obejmuje w zasadzie tylko te rodzaje spraw, które wyraźnie wyszczególnia art. 416 k.p.c., a więc sprawy o ustalenie istnienia lub nieistnieniu małżeństwa, o unieważnienie małżeństwa lub o rozwód. W zasadzie więc postępowanie to nie obejmuje majątkowych spraw między małżonkami, sprawy te bowiem nie zawierają tak wysokiego z punktu widzenia społecznego ciężaru gatunkowego, aby potrzebne było wprowadzenie odrębności postępowania. Wyjątek przewidziany w art. 439 k.p.c. wprowadzony jest ze względu na to, że dotyczy kwestii bardzo istotnej z punktu widzenia jedności i trwałości rodziny, a mianowicie zniesienia wspólności ustawowej, wyjątek zaś przewidziany w art. 436 k.p.c. tłumaczy sam charakter roszczeń alimentacyjnych, szczególnie uprzywilejowanych przez ustawodawcę Polski Ludowej (to samo dotyczy sprawy uregulowania na podstawie art. 437 k.p.c. sytuacji materialnej dzieci). Ten szczególny charakter owych roszczeń tłumaczy decyzję ustawodawcy, by wyjątkowo wprowadzić do odrębnego trybu postępowania w sprawach o rozwód lub unieważnienie małżeństwa także rozpoznawanie roszczeń alimentacyjnych. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że ustawodawca dążył do skoncentrowania w sprawach o rozwód lub unieważnienie małżeństwa uwagi sądu na momentach często tak subtelnych i głębokich, dotyczących życia osobistego stron i trwałości rodziny, i do odcięcia ich od problemów majątkowych, wprowadzających do pozwu zupełnie inny klimat. W tych warunkach należy uznać za niedopuszczalne rozpoznawanie w sprawach o rozwód roszczeń majątkowych z art. 27 k.r. ze względu na zakaz zawarty w art. 202 k.p.c., powództwo więc z art. 27 k.r. o pozbawienie małżonka winnego rozwodu udziału w majątku wspólnym musi się toczyć w trybie zwyczajnym. Ponieważ zaś przesłankę uzależniającą jego wynik stanowi - zgodnie z dyspozycją art. 27 k.r. - treść prawomocnego wyroku rozwodowego, przeto rozstrzygnięcie nie mogłoby nastąpić przed prawomocnym zakończeniem sprawy o rozwód. Ponadto ze względu na to, że dyspozycja art. 27 k.r. przewiduje dwie różne sytuacje w zależności od tego, czy jeden z małżonków uznany został za winnego rozwodu, czy też oboje, żądanie w powództwie z art. 27 k.r. wytoczonym przed prawomocnym zakończeniem procesu rozwodowego powinno być skonstruowane w formie ewentualnej. Już te trudności, podobnie zresztą jak i interpretacja gramatyczna art. 27 k.r. ("uznany za winnego rozwodu"), wskazują wyraźnie na to, że ustawodawca przyjął jako regułę wytaczanie powództw z art. 27 k.r. dopiero po prawomocnym zakończeniu procesu rozwodowego, gdyż właściwie dopiero wtedy nabiera ono istotnego sensu i nie kryje w sobie - w zależności od niewiadomego wyniku procesu rozwodowego - niebezpieczeństwa ewentualnej bezprzedmiotowości, tak niepożądanej z punktu widzenia zasady ekonomii procesowej.