1 CZ 196/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Konic. Sędziowie: Z. Masłowski, K. Lipiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zdzisławy C. przeciwko Karolowi C. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 23 listopada 1956 r.,zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktyczneW toku procesu o rozwód powódka wniosła o "zabezpieczenie praw majątkowych na majątku ruchomym i nieruchomym (mieszkanie spółdzielcze)". Wniosek swój sprecyzowała na rozprawie w ten sposób, że żąda wydania zakazu zbywania wyliczonych ruchomości oraz praw do mieszkania. Jako uzasadnienie wniosku powódka przytoczyła, że musiała opuścić mieszkanie stron, że pozostałe tam ruchomości mąż, nałogowy alkoholik, chce sprzedać, co może ją narazić na niepowetowane straty.Postanowieniem z dnia 23 listopada 1956 r. Sąd Wojewódzki wniosek powódki oddalił uznając, że ani przepis art. 431 k.p.c., ani przepis art. 855 k.p.c. nie dają podstaw do zabezpieczenia w procesie o rozwód praw stron do majątku.W zażaleniu powódka domaga się zmiany powyższego postanowienia i uwzględnienia jej wniosku, powtarzając argumentację o celowości zabezpieczenia i grożących jej stratach. Zażalenie nie zawiera natomiast żadnego uzasadnienia prawnego, poprzestając na przytoczeniu przepisu art. 855 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 431 k.p.c. dotyczy doraźnego, na czas procesu o rozwód lub unieważnienie małżeństwa, uregulowania stosunków w rodzinie stron. W zakresie stosunków majątkowych między małżonkami daje on tylko podstawę do zobowiązania jednego małżonka do alimentowania drugiego. Ta część przepisu art. 431 k.p.c., która dotyczy wydania temu z małżonków, który opuszcza wspólne mieszkanie, potrzebnych mu przedmiotów, nie zmierza bynajmniej do uregulowania wzajemnych spraw majątkowych małżonków, a tylko do zapewnienia obu stronom technicznych warunków życia. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że o wydaniu przedmiotów w trybie art. 431 k.p.c. decyduje tylko kwestia potrzeb życiowych wnioskodawcy, a okoliczność, czyją własność stanowią przedmioty, których wydania małżonek żąda, jest z punktu widzenia art. 431 k.p.c. całkowicie obojętna.Art. 431 k.p.c. jest przepisem szczególnym i odbiega on od zasad przyjętych w zwykłym postępowaniu zabezpieczającym (art. 856 k.p.c.) m.in. w tym, że pozwala na tymczasowe uregulowanie również w materii nie stanowiącej przedmiotu procesu. Tak np. roszczenie o wydanie ruchomości w żadnym razie nie może być połączone w jednym pozwie z żądaniem orzeczenia rozwodu ze względu na odmienność trybu postępowania w sprawach o rozwód (art. 202 i 416 k.p.c.), a tymczasem art. 431 k.p.c. pozwala orzekać o wydaniu ruchomości na czas procesu. Dopuszczalne jest również żądanie alimentów na czas procesu ze strony małżonka, który nie zgłosił w trybie art. 436 k.p.c. żądania zasądzenia alimentów na wypadek orzeczenia rozwodu. Jako przepis szczególny, art. 431 k.p.c. nie podlega wykładni rozszerzającej, nie może zatem stanowić podstawy do regulowania takich stosunków między małżonkami, które nie są w nim przewidziane, a więc nie daje również podstawy do uwzględnienia wniosku powódki.Wniosek powódki tym bardziej nie może znaleźć oparcia w art. 855 k.p.c.W myśl art. 856 k.p.c., powództwo zabezpieczyć można przy jego wytoczeniu bądź w dalszym toku sprawy, a wyjątkowo tylko przed jego wytoczeniem. Z przepisu tego jasno wynika, że podstawową przesłanką zabezpieczenia jest wytoczenie lub przynajmniej realny zamiar szybkiego wytoczenia powództwa (art. 858 k.p.c.), przy czym oczywiście zakres zabezpieczenia nie może przekraczać zakresu powództwa ani dotyczyć roszczeń innych niż objęte powództwem.Skoro zatem, jak to już wyżej wyjaśniono, nie można w pozwie o rozwód żądać wydania przez pozwanego małżonka przedmiotów majątkowych ani zgłosić w tym przedmiocie powództwa wzajemnego (art. 210 § 3 w związku z art. 202 i 416 k.p.c.), przepis zaś art. 431 k.p.c. nie daje podstaw do zabezpieczenia roszczeń małżonka do majątku stron, należy dojść do wniosku, że zabezpieczenie w procesie o rozwód wzajemnych roszczeń małżonków do ich majątku wspólnego jest niedopuszczalne.Teza powyższa - słusznie, choć z nieco odmiennym uzasadnieniem przyjęta przez Sąd Wojewódzki - bynajmniej nie prowadzi, jak to zdaje się przyjmować powódka, do pozbawienia małżonka, który opuścił wspólne mieszkanie i pozostawił tam rzeczy, ochrony prawnej przed nierzetelnością drugiego małżonka.Jeżeli chodzi o rzeczy stanowiące majątek osobisty powódki, to nic nie stoi na przeszkodzie, by wytoczyła powództwo o ich wydanie i uzyskała zabezpieczenie przy wytoczeniu tego powództwa. Jeżeli chodzi o przedmioty objęte wspólnością ustawową, to przede wszystkim stwierdzić trzeba, że żądanie powódki, by zakazać pozwanemu ich zbywania, jest bezprzedmiotowe, bo zakaz taki przewidziany jest w art. 22 Kodeksu rodz., który przewiduje, iż do dokonywania przez każdego z małżonków czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym potrzebna jest zgoda drugiego małżonka. Uwzględnienie wniosku powódki nie dałoby jej więc nic ponad to, co jest jej prawem z mocy ustawy.Inna rzecz, że - praktycznie biorąc - pozwany, póki jest w posiadaniu ruchomości wspólnych, może je zbywać z naruszeniem przepisu art. 22 Kodeksu rodz., a nabywca, jeżeli będzie w dobrej wierze, nabędzie ich własność (art. 48 Prawa rzecz.). Takiemu bezprawnemu postępowaniu pozwanego nie zapobiegnie jednak także zakaz zbywania. Powódce przysługiwać będzie w takim wypadku roszczenie odszkodowawcze do pozwanego.Możliwości sprzedaży przez pozwanego praw do mieszkania spółdzielczego może powódka zapobiec przez zgłoszenie odpowiedniego zastrzeżenia w zarządzie Spółdzielni, bądź też - jeżeli mieszkanie jest przedmiotem odrębnej własności i ma urządzoną księgę wieczystą - przez spowodowanie we właściwej drodze wpisu swego prawa wynikającego ze wspólności dorobku.Zapobieżenie wyprzedawaniu przez pozwanego ruchomości jest praktycznie możliwe tylko przez zabranie ich z jego posiadania, a to może doraźnie osiągnąć - przynajmniej co do części rzeczy, poza niezbędnymi mu ze względów życiowych - w drodze przewidzianej w art. 15 post. rodz. Druga możliwa droga polegająca na wytoczeniu powództwa o zniesienie wspólności ustawowej (art. 24 § 1 Kodeksu rodz.) i na zgłoszeniu następnie wniosku o podział rzeczy wspólnych, załatwia kwestię ostatecznie, ale jest znacznie dłuższa.