C 11/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr B. Dobrzański; Sędziowie: dr J. Marowski, Z. Wasilkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Adolfa B. przeciwko Janinie B. o unieważnienie małżeństwa, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powoda na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 1950 r.,zaskarżony wyrok w części dotyczącej zatwierdzenia układu majątkowego w ten sposób zmienił, że żądanie zatwierdzenia układu oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Okręgowy w Warszawie orzekł unieważnienie małżeństwa pomiędzy Adolfem B. i Janiną B. - K. i ustalił, że Janina K. zawarła małżeństwo w dobrej wierze, oraz zatwierdził układ majątkowy zawarty pomiędzy stronami.Układ ten opiewał między innymi, że na wypadek rozwiązania małżeństwa powód zobowiązał się wypłacać swej żonie alimenty w wysokości nie mniejszej niż 50% wszystkich swych każdomiesięcznych uposażeń netto, w przypadku zaś wstąpienia pozwanej w związek małżeński powód zobowiązał się wypłacać siostrze żony Alinie T. w ciągu 10 lat, licząc od dnia ponownego zamążpójścia pozwanej, rentę miesięczną w wysokości nie mniejszej niż 25% uposażenia miesięcznego netto.Powyższy wyrok w części zatwierdzającej układ majątkowy zaskarżył powód Adolf B. twierdząc, że zobowiązanie dłużne z dnia 21 listopada 1947 r. wręczone było pozwanej w związku z jej obietnicą wystąpienia o rozwód, co jednak nie zostało zrealizowane, że pozwana jest w dobrej sytuacji materialnej, powód zaś ma na utrzymaniu nowonarodzone dziecko, że układ nie może być zatwierdzony jako sprzeczny z interesem tego dziecka oraz sprzeczny z dobrymi obyczajami, zwłaszcza że zawiera niedopuszczalne zobowiązanie na rzecz osoby trzeciej.Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w zaskarżonej części o tyle, że odmówił zatwierdzenia układu w części dotyczącej zobowiązania powoda na rzecz Aliny T.Sąd Apelacyjny uznał twierdzenie powoda, że jego zobowiązanie zostało wydane tylko w związku z obietnicą żony wystąpienia o rozwód, za sprzeczne z treścią zobowiązania, które zastrzeżeń żadnych nie zawiera, z tego też powodu odmówił dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron na powyższe okoliczności.Okoliczność, że pozwana jest dobrze sytuowana materialnie, powód zaś ma na utrzymaniu dziecko i że zobowiązanie się powoda do płacenia pozwanej połowy swych poborów jest krzywdzące dla tego dziecka, uznał Sąd Apelacyjny za niewystarczającą dla przyjęcia, że układ jest sprzeczny z porządkiem publicznym, ustawą lub dobrymi obyczajami. Natomiast za sprzeczną z art. 56 k.z. w związku z art. 30 pr. małż. uznał Sąd Apelacyjny tę część układu, w której powód zobowiązał się płacić rentę na rzecz siostry żony, dopatrując się w tej części zobowiązania dłużnego obejścia przepisów ustawy, która stanowi, że obowiązek utrzymywania rozwiedzionej żony ustaje z chwilą wstąpienia w ponowny związek małżeński.Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną powód, wnosząc o jego uchylenie (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpatrując skargę kasacyjną wziął z urzędu z mocy art. 434 k.p.c. pod rozwagę, co następuje:Kodeks rodzinny obowiązujący od dnia 1 października 1950 r. nie zna zatwierdzenia układów majątkowych między małżonkami w wyroku rozwodowym lub unieważniającym małżeństwo. Zgodnie z art. X przepisów przejściowych do kodeksu rodzinnego przepisy tegoż kodeksu stosuje się do stosunków nim objętych, chociażby powstały przed jego wejściem w życie, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w artykułach XI do XXIX tych przepisów, które jednak w przypadku nie mają zastosowania. Do takiego samego wniosku należałoby dojść rozpatrując ideologiczne przesłanki, które skłoniły ustawodawcę do zaniechania zatwierdzenia w wyroku rozwodowym układów majątkowych między małżonkami. Małżeństwo wraz ze wszystkimi jego skutkami jako instytucja o szczególnej doniosłości dla społeczeństwa jest poddane przede wszystkim przepisom ustawowym. W nowym kodeksie rodzinnym widoczna jest tendencja ograniczenia umów pomiędzy małżonkami i zastępowania ich przepisami ustawy normującymi ich prawa i obowiązki zarówno w dziedzinie osobistej, jak i majątkowej. To samo dotyczy rozwodu, którego skutki w zakresie wzajemnych uprawnień i obowiązków byłych małżonków określone są w dziale III kodeksu. Sąd orzekając o rozwodzie może rozstrzygać o prawach i obowiązkach rozwiedzionych małżonków jedynie w zakresie unormowanym powyższymi przepisami. Ewentualne umowy majątkowe pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami, jakkolwiek nie są przez prawo zabronione, należy w tych warunkach traktować jedynie jako zwykłe umowy cywilne poddane ogólnym przepisom prawa zarówno materialnego, jak i procesowego.Z tych zasad Sąd Najwyższy uznał, że żądanie zatwierdzenia układu majątkowego w wyroku orzekającym rozwód bądź unieważnienie małżeństwa w świetle obowiązujących przepisów kodeksu rodzinnego jest niedopuszczalne, i uchylając w tej części zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego, żądanie to oddalił.