II C 286/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marii K. przeciwko Franciszkowi K. o ustalenie, że działka gruntu stanowi majątek dorobkowy, po rozpoznaniu rewizji Franciszka K. od postanowienia Sądu Powiatowego w Kaliszu z dnia 10 listopada 1952 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneMaria K. we wniosku złożonym do Sądu Powiatowego w Kaliszu w czerwcu 1952 r. domagała się ustalenia, iż oznaczona w tym wniosku działka gruntu wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami stanowi majątek dorobkowy i jest przedmiotem majątkowej wspólności.W uzasadnieniu swego wniosku Maria K. zaznaczyła, że zawarła związek małżeński z Franciszkiem K. w 1907 r., że w czasie trwania małżeństwa, mianowicie w 1938 r., z oszczędności osiągniętych wspólną pracą została nabyta wspomniana nieruchomość, jednak w akcie notarialnym jako nabywca figuruje tylko Franciszek K.Maria K. wyjaśniła ponadto, że pozwany ją porzucił, że nawet wniósł pozew o rozwód, który został oddalony, oraz że ona sama już uprzednio wniosła do Sądu Powiatowego pozew o ustalenie jej praw do spornej nieruchomości, jednak został on odrzucony.W tych warunkach wystąpiła z niniejszym wnioskiem, ponieważ sprawa powinna się toczyć w trybie postępowania niespornego.Na rozprawie w dniu 10 listopada 1952 r. Franciszek K. oświadczył, że nieruchomość kupił za pieniądze zaoszczędzone z pensji, którą otrzymywał jako urzędnik państwowy w czasie od 1926 r. do daty kupna nieruchomości.Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 10 listopada 1952 r. w oparciu o art. 21 kod. rodz. i w związku z art. XVIII przep. wpr. kod. rodz. ustalił, że wspomniana działka gruntu z zabudowaniami jest majątkiem dorobkowym i stanowi majątek wspólny Franciszka i Marii małżonków K. (...).Od powyższego postanowienia wniósł rewizję Franciszek K., uważając je za niesłuszne z tego powodu, że nieruchomość sporną nabył dzięki funduszom uzyskanym jako darowizna od rodziców, nie stanowi ona przeto majątku dorobkowego. Ponadto wywodzi, że tryb postępowania niespornego jest w sprawie niewłaściwy, że zresztą ustalenie, o jakie wnosiła Maria K., jest niepotrzebne w ogóle, ponieważ art. 21 kod. rodz. daje wprost podstawę do zgłoszenia wniosku do księgi wieczystej o przepisanie tytułu własności z mocy samego aktu ślubu. Wreszcie wyjaśnia, iż dobrowolnie wydał żonie połowę nieruchomości i cały domek, w którym ona mieszka, i nie ma "nic przeciwko temu, aby użytkowała nieruchomość" i nie zamierza odebrać jej nieruchomości "...i do samej śmierci pozostanie w spokojnym posiadaniu połowy nieruchomości".Z tych względów Franciszek K. wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku.Wnioskodawczyni w odpowiedzi zaznacza, że zarzuty przeciwnika wniosku są bezzasadne, skoro godzi się on tylko na oddanie połowy nieruchomości w użytkowanie, co zaś do ujawnienia praw wnioskodawczyni w księdze wieczystej, to jest to bezprzedmiotowe, ponieważ sporna nieruchomość w księdze takiej nie jest uregulowana.Sąd Wojewódzki w Poznaniu w dniu 27 lutego 1953 r. postanowił z mocy art. 388 k.p.c. sprawę przekazać Sądowi Najwyższemu do rozpoznania. Postanowienie swoje Sąd Wojewódzki uzasadnił w sposób następujący: "Rozstrzygnięcie rewizji zależy od rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, czy droga procesu cywilnego jest wyłączona dla żądania jednego z małżonków, by sąd ustalił, że działka ziemi stanowi majątek dorobkowy, jeżeli to żądanie zostało wniesione przed ustaniem wspólności majątkowej".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jeżeli chodzi o zarzut, iż tryb postępowania niespornego jest w sprawie niewłaściwy, to zauważyć należy, że wnioskodawczyni ze swym żądaniem już raz, jak to wynika z niekwestionowanych jej oświadczeń we wniosku, w trybie procesu cywilnego występowała, powództwo jej jednak zostało, przez Sąd Wojewódzki odrzucone i z tego względu w sprawie niniejszej wystąpiła z wnioskiem w drodze postępowania niespornego.Uznać jednak należy, że żądanie przez małżonka ustalenia, iż określony przedmiot majątkowy stanowi stosownie do art. 21 kod. rodz. wspólny majątek obojga małżonków, może być dochodzone tylko w drodze procesu cywilnego. Wniosek taki wynika z następujących przesłanek:Art. 15 kod. rodz. głoszący, iż w braku porozumienia małżonków co do istotnych spraw rodziny rozstrzyga w tym względzie sąd, jest wyrazem zrealizowanej w ustawodawstwie socjalistycznym zasady równouprawnienia małżonków, wyłączającej występującą w ustawodawstwach burżuazyjnych przewagę męża przy decydowaniu o sprawach rodziny. Wynika stąd, iż interwencja sądu zachodzić będzie w tych wszystkich przypadkach, gdy każdy z małżonków, mający wobec drugiego małżonka równe prawa i obowiązki oraz równe prawa i obowiązki przy wykonywaniu władzy rodzicielskiej, zajmuje stanowisko w istotnej sprawie dotyczącej rodziny inne niż to, którego broni współmałżonek. Brak w tych przypadkach mediacyjnej roli sądu mógłby wpłynąć ujemnie na podejmowanie decyzji koniecznych do należytego funkcjonowania małżeństwa i rodziny, a nawet prowadzić do rozkładu pożycia małżeńskiego.Rozpoznanie wspomnianych kolizji poddane jest właśnie z mocy ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli (Dz. U. Nr 34, poz. 310) postępowaniu niespornemu (art. 2 § 2).Natomiast w tych wszystkich przypadkach, gdy spór między małżonkami wynika nie z różnicy ich poglądów co do powzięcia pewnych decyzji odnoszących się do wspólnych spraw rodziny, lecz spowodowany jest określonym roszczeniem skierowanym przeciwko drugiemu małżonkowi, któremu zadośćuczynienia ten odmawia, jedynie właściwą jest droga procesu cywilnego. Dotyczyć to będzie w szczególności tego rodzaju roszczeń, jak roszczenie o ponoszenie kosztów utrzymania (art. 18 kod. rodz.), jak żądanie zniesienia wspólności ustawowej (art. 24 kod. rodz.), jak roszczenie o ustalenie, czy określony przedmiot majątkowy stanowi wspólny majątek obojga małżonków (art. 21 kod. rodz.).Powyższe wnioski mają oczywiście zastosowanie wtedy tylko, gdy wyraźny przepis ustawy nie rozstrzyga inaczej (np. art. 14 cytowanej ustawy o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli).Jednakże, jakkolwiek żądanie Marii K. powinno być dochodzone w trybie procesu cywilnego, obranie przez nią w sprawie niniejszej drogi postępowania niespornego nie może spowodować uchylenia z tego powodu zaskarżonego postanowienia, a to z mocy dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 23, poz. 90). Mimo że dekret ten wszedł w życie z dniem 1 maja 1953 r., tj. już po zamknięciu rozprawy rewizyjnej, jednakże przepisy jego, będące ostatnim wyrazem woli ustawodawcy, należało mieć na uwadze przy orzekaniu.Z treści zaś art. 380 § 1 pkt 3) k.p.c. w brzmieniu cytowanego dekretu wynika, że rozpoznanie sprawy w niewłaściwym trybie postępowania samo przez się nie uzasadnia uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Może to nastąpić tylko wówczas, gdy na skutek rozpoznania sprawy w niewłaściwym trybie nastąpiło naruszenie istotnych przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik sprawy. W danym przypadku Sąd Najwyższy nie dopatrzył się takiego naruszenia przepisów postępowania, będącego wynikiem rozpoznania sprawy w postępowaniu niespornym zamiast w postępowaniu spornym; w szczególności rozpoznanie sprawy dokonane zostało z udziałem wszystkich osób, których dotyka wynik postępowania. Nie zachodzi zatem potrzeba uchylenia zaskarżonego postanowienia (...).