4 CR 609/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Kenigsberg, W. Pol.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana Z. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Zakłady Przemysłu Metalowego H. Cegielskiego w P." o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 27 marca 1956 r.,uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód wytoczył dnia 26 października 1955 r. powództwo o odszkodowanie z tytułu odpowiedzialności pozwanego przedsiębiorstwa za skutki nieszczęśliwego wypadku, któremu powód uległ podczas pracy dnia 30 października 1952 r. Ponieważ jednak nie uiścił on w zakreślonym terminie należnego wpisu stosunkowego, przewodniczący zarządził dnia 13 grudnia 1955 r. zwrot pozwu. Gdy powód następnego dnia, 14 grudnia, wpis uiścił, "sprawę wpisano na nowy numer".Sąd Wojewódzki uwzględnił zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia (art. 283 § 1 k.z.) i zaskarżonym postanowieniem pozew odrzucił (zamiast oddalić powództwo wyrokiem). Sąd Wojewódzki przyjął jako datę wniesienia pozwu dzień 14 grudnia 1955 r.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda zgodnie z art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniesienie pozwu wywołuje skutki procesowe i skutki materialnoprawne. Pierwsze wynikają z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (np. art. 207 § 1), drugie są unormowane w przepisach prawa materialnego, do których należy też art. 111 przep. og. pr. cyw., w myśl którego wniesienie pozwu przerywa bieg przedawnienia.Poza tym wskutek wniesienia pozwu powstaje sytuacja o swoistym charakterze "procesowo-fiskalnym", unormowana w przepisach o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i częściowo w k.p.c. (art. 137). W myśl tych przepisów w razie nieuiszczenia przez powoda należnej opłaty sądowej bez wezwania sądu, sąd - poza wypadkami, gdy powód został zwolniony od kosztów sądowych (art. 111 k.p.c.) lub nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 3 p.o k.s.) - ma obowiązek "niepodjęcia żadnej czynności" wskutek pozwu i obowiązek zwrócenia go, jeżeli w terminie tygodniowym od doręczenia mu wezwania o uiszczenie należnej opłaty, opłaty tej nie uiści (art. 13 przep. o koszt. sąd. i art. 137 k.p.c.). Jednakże nieprzestrzeganie przez sąd wspomnianych przepisów nie powoduje nieważności lub uchylenia czynności sądu podjętych wskutek pozwu i dokonanych wbrew tym przepisom, lecz obowiązuje sąd do dodatkowego - nawet po ukończeniu sprawy - wymierzenia opłaty i wezwania strony, na którą został nałożony obowiązek ponoszenia kosztów, do uiszczenia opłaty, co wynika z art. 21 przep. o koszt. sąd. (por. orzeczenie S. N. z 23.III.1948 r. w sprawie C. I 2165/47, ogłosz. w ZO z 1948 r., poz. 86). Jeżeli więc sąd w razie wniesienia pozwu bez należytej opłaty nadał sprawie bieg przed uiszczeniem opłaty lub nawet mimo nieuiszczenia opłaty na wezwanie i rozpoznał ją, to czynności te nie są nieważne i nie ulegają uchyleniu z powodu braku opłaty, lecz sąd powinien w takim wypadku postąpić dodatkowo w sposób wyżej przedstawiony. Wynika z tego, że również pozew bez należytej opłaty sądowej może być procesową przesłanką sądowego dochodzenia wierzytelności i jest również czynnością, która mieści się w ramach art. 111 pkt 2 p.o. p.c. i powoduje materialnoprawny skutek polegający na przerwaniu biegu przedawnienia.Powstaje teraz pytanie, jakie znaczenie ma dla skutków materialnoprawnych wniesienie pozwu, gdy pozew został zgodnie z art. 13 przep. o kosztach sądowych zwrócony. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13 lutego 1952 r. w sprawie C. 625/52 (OSN z 1953 r., poz. 57) wyjaśnił, że "Przepisy og. pr. cyw., przywiązując do wytoczenia pozwu skutki polegające na przerwaniu biegu przedawnienia, nie przewidują, by przerwanie przedawnienia traciło swój skutek, gdy powód zaniecha popierania powództwa. Cofnięcie pozwu wywołuje w sferze materialnoprawnej ten skutek, że od momentu umorzenia postępowania rozpoczyna się ponownie bieg terminu przedawnienia, przy czym nie mają zastosowania zasady wyrażone w art. 287 § 1 k.z. lub art. 113 przep. og. pr. cyw." Jeżeli taka jest sytuacja w wypadku cofnięcia pozwu, to stwierdzić trzeba, że analogiczna sytuacja w zakresie materialnoprawnym zachodzi w wypadku, gdy pozew został stronie zwrócony z powodu braku należytej opłaty. Zwrot pozwu na podstawie art. 13 przep. o kosztach sąd. w sprawach cywilnych nie niweczy materialnoprawnych skutków wniesienia pozwu wynikających z art. 111 pkt 2 przep. og. pr. cyw. Zwrot pozwu wywołuje w zakresie materialnoprawnym ten skutek, że od zwrotu pozwu rozpoczyna się ponownie bieg właściwego dla dochodzonej wierzytelności terminu przedawnienia.W świetle powyższych wywodów sytuacja w sprawie niniejszej w zakresie przedawnienia przedstawia się tak, że wskutek pozwu wniesionego w dniu 26 października 1955 r. nastąpiło w myśl art. 111 pkt 2 przep. og. pr. cyw. przerwanie biegu przedawnienia, że w dniu 13 grudnia 1955 r. termin 3-letniego przedawnienia zaczął biec na nowo (art. 112 przep. og. pr. cyw.) i że ten bieg terminu został ponownie przerwany w dniu 14 grudnia 1955 r. Słowem, wierzytelność powoda nie uległa przedawnieniu. Przeciwne stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest błędne. (Nawiasowo zauważa się, że zaskarżone orzeczenie zapadło na terenie, gdzie dawniej obowiązywał k.c. z 1896 r., B.G.B. Pod rządem tego prawa orzeczenie Sądu Wojewódzkiego mogło być trafne ze względu na przepis § 212-216, jednakże ani k.z., ani przep. og. pr. cyw. podobnych przepisów nie zawierają).W takim stanie sprawy zaskarżone orzeczenie należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).