II CR 709/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN F. Barczewska.Sędziowie SN: A. Gola, T. Wiśniewski (spr.).Protokolant: P. Malczewski.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 1991 r. sprawy z powództwa Polskich Kolei Państwowych - Oddział Automatyki i Telekomunikacji we Wrocławiu przeciwko Zarządowi Melioracji Komunalnych we Wrocławiu o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 maja 1990 r., sygn. akt X GC 578/90,uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu dla Wrocławia-Fabrycznej (Sądowi Gospodarczemu) we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 9 maja 1990 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu oddalił powództwo PKP Oddział Automatyki i Telekomunikacji we Wrocławiu wytoczone przeciwko Zarządowi Melioracji Komunalnej we Wrocławiu o zapłatę kwoty 1.372.426 zł tytułem odszkodowania za uszkodzenie kabla telekomunikacyjnego w dniu 28 grudnia 1988 r.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo ze względu na przedawnienie dochodzonego roszczenia, przy czym miał na uwadze następujące okoliczności i przesłanki.Pozew w niniejszej sprawie złożony został w urzędzie pocztowym do Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej. Sąd ten z uwagi na swoją niewłaściwość przekazał jednak sprawę do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu. Po wpłynięciu sprawy do Sądu Wojewódzkiego strona powodowa została wezwana do uiszczenia należnej od pozwu opłaty sądowej. Wezwanie to zostało jej doręczone w dniu 12 marca 1990 r., zaś uiszczenie opłaty sądowej nastąpiło w dniu 20 marca 1990 r., a wiec jeden dzień po upływie ustawowego terminu z art. 16 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110 ze zm.). Okoliczność, że uiszczenie opłaty sądowej dokonane zostało po terminie, chociaż jeszcze przed zwrotem pozwu, skutkuje, iż datą wniesienia pozwu do sądu jest data uiszczenia opłaty sądowej.W dniu 20 marca 1990 r. jednakże roszczenie strony powodowej było już przedawnione, stąd też powództwo podlegało oddaleniu.Wyrok ten zaskarżyła rewizją strona powodowa wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuca niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest uzasadniona.Sąd Wojewódzki prezentuje pogląd - zgodny zresztą ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w orzeczeniu z dnia 20 stycznia 1967 r., I CZ 149/66 (OSPiKA 1968, nr 3, poz. 56), że w razie uiszczenia przez powoda opłaty sądowej po upływie terminu pozew należy traktować jako wniesiony w dniu jej dokonania. Wprawdzie wspomniane wyżej stanowisko Sądu Najwyższego dotyczy sytuacji, w której strona po terminie uzupełniła braki formalne pozwu, niemniej jednak wobec identycznego sposobu postępowania w wypadku złożenia opłaty sądowej po terminie (art. 130 § 1 i 2 k.p.c. i art. 16 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) przypuszczać należy, że Sąd Wojewódzki rozstrzygając sprawę uwzględnił to właśnie stanowisko Sądu Najwyższego. Ze stanowiskiem tym nie można się jednak zgodzić.Stosownie do art. 130 k.p.c. pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu (§ 2), natomiast pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia (§ 3). Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że bezskuteczny jest jedynie pozew zwrócony. Logicznym następstwem takiego stanu rzeczy będzie przeto stanowisko, że jeżeli pozew nie zostanie zwrócony - mimo istnienia braków formalnych lub jego nieopłacenia - to wywołuje on skutki, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pozwu, o ile tylko zostanie doręczony pozwanemu. Zwrot pozwu bowiem - zgodnie z ugruntowanym już poglądem judykatury - wchodzi w grę tylko przed jego doręczeniem pozwanemu. Po nadaniu sprawie biegu nie można żądać uzupełnienia braków formalnych ze skutkiem wynikającym z art. 130 k.p.c. ani też uiszczenia opłaty pod sankcją z art. 16 u.o.k.s. W związku z sytuacją, jaka zachodzi w rozpatrywanej sprawie, poza sferą rozważań Sądu Najwyższego pozostaje problematyka materialnoprawnej skuteczności pozwu, w wypadku gdy pozew dotknięty jest tego rodzaju uchybieniami, które uniemożliwiają stan zawisłości sporu, a więc gdy niemożliwe jest przedmiotowe i podmiotowe oznaczenie granic postępowania. Omówienie tej problematyki wykraczałoby bowiem poza potrzebę procesową.Zwrotu pozwu - zgodnie z art. 130 § 4 k.p.c. - dokonuje się zarządzeniem przewodniczącego, które podlega doręczeniu tylko powodowi.Inną kwestią jest natomiast faktyczny zwrot pozwu. Względy ekonomiki procesowej oraz dążenie do odformalizowania postępowania cywilnego zadecydowały o ukształtowaniu się praktyki, iż w sytuacji uzupełnienia braków po upływie terminu z art. 130 k.p.c., względnie opłacenia pozwu po terminie z art. 16 u.o.k.s., ale jeszcze w czasie, gdy pozew znajduje się w sądzie, pozwu faktycznie się nie zwraca. Praktyka ta oczywiście zasługuje na aprobatę.Uzupełnienie (opłacenie) pozwu oznacza bowiem, ze powód żąda rozpoznania sprawy, faktyczne zwracanie mu pozwu w takim wypadku byłoby niewątpliwie jedynie zadośćuczynieniem opacznie rozumianemu rygoryzmowi procesowemu. Konsekwencją wspomnianej praktyki jest to, ze pozew będzie traktowany, jakby był wniesiony w dacie uzupełnienia braku (opłacenia).Przedstawione wywody wskazują, ze uznanie pozwu za zwrócony możliwe jest wyłącznie wtedy, gdy przewodniczący wydał odpowiednie zarządzenie. W takim tylko wypadku istnieje też podstawa do przyjęcia, że pozew nie wywołał skutków związanych z chwilą jego wniesienia. Podkreślić należy, że doręczenie powodowi odpisu zarządzania o zwrocie umożliwia mu ewentualne wniesienie zażalenia (art. 394 § 1 pkt 1 k..p.c.) lub złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu (art. 168 § 1 k.p.c.) Również i ta okoliczność nie jest bez znaczenia dla przyjęcia przedstawionego wyżej kierunku wykładni przepisu art. 130 kpc.Z tych względów, skoro podstawą oddalenia powództwa było błędne przyjęcie przez Sąd Wojewódzki przedawnienia w niniejszej sprawie, zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu dla Wrocławia-Fabrycznej do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c. i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. - o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. Nr 55, poz. 318).