I CZ 97/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: J. Ignatowicz, B. Łubkowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krystyny M. przeciwko Stanisławowi M. i Zofii M. o unieważnienie małżeństwa, na skutek zażalenia pozwanych na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dn. 15 marca 1963 r.,zmienił zaskarżone postanowienie o tyle, że zasądził od powódki na rzecz pozwanych zwrot kosztów procesu w łącznej kwocie 640 zł; oddalił zażalenie w pozostałej części i zasądził od powódki na rzecz pozwanych zwrot kosztów postępowania zażaleniowego w kwocie 65 zł.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się unieważnienia małżeństwa pozwanych z powodu bigamii. W toku sporu orzeczono w innej sprawie rozwód małżeństwa powódki z pozwanym, wobec czego powódka cofnęła pozew o unieważnienie małżeństwa pozwanych. Pozwani wyrazili zgodę na cofnięcie pozwu, domagając się jedynie przyznania im od powódki zwrotu kosztów procesu.Sąd Wojewódzki z mocy art. 209 i 361 § 1 k.p.c. umorzył postępowanie, odmówił jednak przyznania pozwanym od powódki zwrotu kosztów procesu uważając, że ze względu na treść art. 102 k.p.c. pozwanym przysługiwałyby koszty procesu tylko wówczas, gdyby nie dali powodu do wytoczenia sprawy.Pozwani w zażaleniu na orzeczenie o kosztach procesu domagali się przyznania im od powódki zwrotu kosztów procesu w kwocie 1.240 zł zarzucając, że Sąd Wojewódzki, oddalając ich wniosek, uchybił art. 209 § 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W kwestii kosztów procesu w postępowaniu spornym obowiązuje zasada "odpowiedzialności za wynik procesu". Ta zatem strona, która przegrała sprawę, obowiązana jest na żądanie strony przeciwnej zwrócić jej koszty procesu (art. 100 k.p.c.). Przegrywającą zaś jest strona, która przegrała sprawę z przyczyn zarówno merytorycznych, jak i formalnych - bez względu na to, czy ponosi winę za wytoczenie sprawy.W trzech tylko wypadkach, określonych w art. 102-104 k.p.c., odstąpiono od zasady "odpowiedzialności za wynik" na rzecz zasady "zawinienia". Ze względu na wyjątkowość tych przepisów niedopuszczalna jest ich rozszerzająca interpretacja. W szczególności nie można z art. 102 k.p.c., który przyznaje zwrot kosztów procesu przegrywającemu sprawę pozwanemu, jeżeli nie dał on powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądania pozwu, wysnuwać a contrario wniosku, że nie należy się wzrost kosztów procesu pozwanemu wygrywającemu sprawę, mimo że w chwili wytoczenia powództwa roszczenie powoda było uzasadnione, a dopiero w toku sporu stało się bezzasadne.Z mocy art. 326 k.p.c. podstawę orzeczenia stanowi stan faktyczny i prawny z chwili zamknięcia rozprawy, a nie z chwili wytoczenia powództwa. Strona powodowa zatem musi się liczyć z możliwością przegrania procesu na skutek zdarzeń, które zajdą w okresie między wniesieniem pozwu a zamknięciem rozprawy, strona powodowa bowiem ponosi ryzyko prowadzenia procesu. Tak samo i odwrotnie: roszczenie nie istniejące w chwili wniesienia pozwu może powstać na skutek zdarzeń zaszłych do czasu zamknięcia rozprawy. Zasada "odpowiedzialności za wynik" została nadto podkreślona w treści art. 209 § 2 k.p.c., który wyraźnie przyznaje pozwanemu zwrot kosztów procesu w razie cofnięcia pozwu.Zażalenie pozwanych jest jednak tylko częściowo uzasadnione.W myśl bowiem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1953 r. w sprawie wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych zasadnicze wynagrodzenie adwokata w sprawie o unieważnienie małżeństwa (§ 10 ust. 1 pkt 1) wynosi kwotę do 500 zł. Sąd Najwyższy natomiast uznał (§ 3a ust. 2), że brak jest podstaw do zastosowania podwyżki zasadniczego wynagrodzenia adwokackiego. Postępowanie bowiem w niniejszej sprawie ograniczyło się do zawieszenia i podjęcia, a następnie umorzenia postępowania.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 100 i 394 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie o tyle, że zasądził od powódki na rzecz pozwanych zwrot kosztów procesu w kwocie 640 zł (500 + 100 + 40), oddalając zarazem zażalenie w pozostałej części, oraz przyznał pozwanym od powódki częściowy zwrot kosztów postępowania rewizyjnego (art. 101 k.p.c.).