IV C 37/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego B. przeciwko firmie F.P. i Z.B. Przetwórnia Rybna "S" o zapłatę 58 200 zł, po rozpoznaniu zażalenia strony pozwanej na orzeczenie o kosztach procesu, zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 20 maja 1958 r., zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia na jej rzecz od pozwanej firmy kwoty 58 200 zł tytułem ceny za sprzedane pozwanej śledzie. W piśmie przygotowawczym z dnia 11 maja 1957 r. powódka ograniczyła swe żądanie o kwotę 19 954,35 zł, w której mieści się kwota 18 905,85 zł zapłacona przez pozwaną powódce po wniesieniu pozwu. Wyrokiem z dnia 20 maja 1956 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o zasądzenie kwoty 38 245,65 zł, w pozostałej części postępowanie umorzył, a koszty procesu zniósł wzajemnie. Wyrok ten w części orzekającej o kosztach procesu zaskarżyła pozwana zażaleniem, zarzucając, że - skoro kwotę 18 905,65 zł zapłaciła w dniu S marca 1957 r., a więc przed doręczeniem pozwu - powódka powinna ponieść koszty procesu w całości.Zażalenie jest nieuzasadnione.Pozew w niniejszej sprawie złożony został w sądzie w dniu 7 grudnia 1956 r. Znajdujące się w aktach sprawy dowody doręczeń nie mają podstawy do ustalenia, iż odpis pozwu został pozwanej doręczony przed dniem 8 marca 1957 r., tj. przed dokonaniem przez pozwaną zapłaty powyższej kwoty. Jest prawdopodobne, że znajdujący się na k. 14 akt dowód doręczenia, na którym pozwana wpisana datę 18 marca 1957 r., dotyczy wyłącznie doręczenia pozwanej pozwu. Można więc na korzyść pozwanej przyjąć, że zapłaty kwoty 18 905,85 zł dokonała pozwana przed doręczeniem jej odpisu pozwu w niniejszej sprawie.Uzasadnienie prawneChodzi przeto o rozstrzygnięcie zagadnienia, czy strona pozwana, która po wniesieniu pozwu zaspokoiła dochodzone przez powoda roszczenie, może być uznana za stronę przygrywającą, jeżeli uczyniła to przed doręczeniem jej odpisu pozwu. W tym przedmiocie należy zważyć, co następuje:Sąd Najwyższy wyjaśnił już wielokrotnie, że pozwany, który w toku procesu zaspokoił roszczenie powoda, jako uznane przez się, jest w rozumieniu przepisów o kosztach procesu stroną przegrywającą, jeżeli w następstwie tego zaspokojenia postępowanie ulega umorzeniu. Chodzi więc o to, czy takie zaspokojenie dochodzonego roszczenia, dokonano - jak w niniejszej sprawie - po wniesieniu pozwu, jednak przed doręczeniem go stronie pozwanej, należy uznać za dokonane przed procesem, czy też w toku procesu, strona pozwana byłaby bowiem - w rozumieniu przepisów o kosztach procesu - stroną przegrywającą jedynie w wypadku przyjęcia, że proces rozpoczyna się dopiero z chwilą doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu.Że pogląd taki byłby mylny, wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały Całej Izby Cywilnej z dnia 28 marca 1955 r. I CO. 18/55 (OSN 1955/IV poz. 66). Wskazane tam zastało, że w systemie polskiego postępowania cywilnego proces rozpoczyna się nie od chwili doręczenia pozwu pozwanemu, lecz od chwili wcześniejszej, a mianowicie od chwili wniesienia pozwu. Już od chwili wniesienia pozwu pozwany jest stroną procesową. W niniejszej sprawie proces rozpoczął się więc w dniu 7 grudnia 1956 r. Żądanie pozwu obejmował także kwotę 18 905,85 zł (co do której zresztą pozwana jeszcze przed procesem uznawała swe zadłużenie - patrz pismo pozwanej do powódki z dnia 4 września 1956 r. - k. 58 akt). Okoliczność, że w chwili dokonania zapłaty pozew, wniesiony już do sądu, nie został jeszcze doręczony pozwanej, - jest obojętna z punktu widzenia przepisów o kosztach procesu. Za stronę wygrywającą co do kwoty 18 905,85 zł byłaby pozwana uznana wówczas, gdyby zapłaciła tę kwotę przed wniesieniem pozwu albo też gdyby np. powódka podtrzymywała nadal żądanie zasądzenia kwoty, która jej już została zapłacona. Skoro zaś zapłata nastąpiła po wniesieniu pozwu, a więc już w toku procesu, należy przy stosowaniu przepisów o kosztach procesu uważać pozwaną za stronę przegrywającą co do kwoty 18 905,85 zł - bez względu na to, czy zapłata nastąpiła przed czy po doręczeniu jej pozwu. Skoro więc za przegrywające częściowo należało w niniejszej sprawie uznać obie strony, wzajemne zniesienie kosztów procesu nie narusza przepisu art. 101 k.p.c. Dlatego też zażalenie pozwanej na orzeczenie o kosztach ulega oddaleniu.Według orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1951 r. C. 593/51 (OSN 1952/II poz. 49), zaspokojenie przez pozwanego roszczenia po wytoczeniu powództwa jest równoznaczne z przegraniem sprawy w rozumieniu art. 100 k.p.c.Podobnie zagadnienie to rozstrzyga orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 1954 r. II C. 1514/53 (Państwo i Prawo 1953/8-9 str. 369, OSN 1954/III poz. 73).Temu samemu poglądowi dał wyraz Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 4 lipca 1952 r. C 1080/52 (Nowe Prawo 1953/10 str. 93). W orzeczeniu tym zostało wyjaśnione, że w wypadku ograniczenia powództwa wskutek zapłaty po jego wytoczeniu, koszty należy obliczać od sumy pierwotnie żądanej.Na temat odróżnienia skutków wniesienia pozwu od skutków doręczenia pozwu pozwanemu - por. W. Siedlecki: Postępowanie cywilne, Część szczegółowa, Warszawa 1959 str. 16 i n.