II CZ 81/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Gola. Sędziowie SN: T. Bukowski (sprawozdawca), S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Budownictwa "E." w J. przeciwko Kazimierzowi P. o zapłatę 312.664 zł, na skutek zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 31 marca 1977 r. 1. zmienił zaskarżone postanowienie w części rozstrzygającej o kosztach procesu w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powódki 13.422,50 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;2. zasądził od pozwanego na rzecz powódki 717 zł tytułem zwrotu kosztów instancji zażaleniowej;3. resztę zażalenia oddalił.Uzasadnienie faktycznePozew Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Budownictwa "E." w J. o zapłatę 312.664 zł z należnościami ubocznymi i zawiadomienie o terminie rozprawy z 31.III.1977 r. doręczono pozwanemu w dniu 18.III.1977 r. Już w dniu 19.III.1977 r. pozwany wpłacił tę kwotę do kasy powódki. Powódka zawiadomiła o tym swego pełnomocnika procesowego pismem z dnia 21.III.1977 r., prosząc go o "wycofanie sprawy".Na rozprawie dnia 31.III.1977 r. po sprawozdaniu przewodniczącego pełnomocnik powódki cofnął roszczenie o zapłatę kwoty 312.664 zł i wnosił o umorzenie postępowania w tym zakresie oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu o wysokości 23.595 zł, w tym kwoty 3.250 zł tytułem kosztów adwokackich i kwoty 20.345 zł tytułem poniesionej przez powódkę opłaty sądowej.Sąd Wojewódzki umorzył postępowanie co do cofniętego roszczenia głównego. Natomiast tytułem zwrotu kosztów procesu "po ich częściowym zniesieniu" zasądził od pozwanego na rzecz powódki 3.250 zł. Przyjął jednocześnie, że pozwany nie dał powodu do wytoczenia sprawy.W swym zażaleniu powódka, zarzucając obrazę art. 98, 101 i 102 k.p.c., wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie od pozwanego dodatkowo kwoty 20.345 zł, którą uiściła tytułem wpisu od pozwu. Nadto wnosiła o przyznanie jej od pozwanego 717 zł tytułem zwrotów kosztów instancji odwoławczej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie uznał Sąd Wojewódzki, że pozwany znalazł się w sytuacji strony przegrywającej sprawę, skoro dopiero po otrzymaniu odpisu pozwu zapłacił powódce kwotę nim dochodzoną. Toteż zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu przewidzianą w art. 98 § 1 k.p.c., obowiązany jest zwrócić koszty procesu poniesione definitywnie przez powódkę jako stronę wygrywającą. Nie jest natomiast zasadna teza, co słusznie podnosi się w zażaleniu, że pozwany nie dał powodu do wytoczenia niniejszej sprawy. Pozwany wiedział już od prawie 4 lat o swoich zadłużeniach pieniężnych w stosunku do powódki. Wzrastały one w miarę postępu robót przy budowie domku jednorodzinnego dla pozwanego na podstawie umowy zawartej z powódką w dniu 25.VI.1973 r. Przeprowadzona w połowie 1976 r. kompleksowa lustracja działalności powódki ujawniła, że mimo zaawansowania zamówionych robót budowlanych pozwany nie wpłacił do kasy powódki żadnej kwoty z tytułu należącego jej się wynagrodzenia. Nie zareagował na zalecenia polustracyjne ani na skierowane do niego na kilka miesięcy przed zawisłością niniejszej sprawy wezwania o zapłatę należności wymienionych w fakturach, z których wynikało, że dotyczyły one robót przy budowie domku jednorodzinnego dla pozwanego. Nie sposób więc zgodzić się ze zdaniem, jakoby pozwany, były prezes zarządu ówczesnej kontrahentki umowy z 25.VI.1973 r., nie zdawał sobie sprawy, czego te dokumenty i wezwania dotyczą. Wzrastające od kilku lat zadłużenia pozwanego w stosunku do powódki i niereagowanie na wezwania o uregulowanie tego długu są faktami świadczącymi o tym, że brak jest podstaw do przyznania pozwanemu uprawnienia z art. 101 k.p.c. Funkcją tego przepisu jest m.in. ochrona dłużnika przed szykanowaniem go przez nielojalnego wierzyciela. Tego rodzaju postępowania powódce zarzucić nie można.Na pozwanym, jako na stronie przegrywającej sprawę, ciąży zatem obowiązek zwrócenia kosztów procesu wygrywającej powódce. Zażalenie powódki jest o tyle nieuzasadnione, o ile przyjmuje, że należy jej się zwrot wszystkich kosztów procesu. Pozwany zaspokoił roszczenie powódki na kilkanaście dni przed pierwszą rozprawą. Powódka miała więc możliwość uzyskania zwrotu połowy wpisu od Skarbu Państwa (kasy Sądu Wojewódzkiego) w trybie i na zasadzie art. 36 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110).Gdyby cofnęła pozew przed rozprawą z dnia 31.III.1977 r., uzyskałaby tytułem zwrotu połowy wpisu (art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. a powołanej ustawy) kwotę 10.172,50 zł.Wyłożone na celową czynność procesową opłaty sądowe, których zwrot mogła strona wygrywająca uzyskać od Skarbu Państwa (kasy sądowej) na zasadzie art. 36 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tracą charakter kosztów niezbędnych i dlatego nie może ona skutecznie żądać ich zwrotu od przegrywającego przeciwnika.Nie znajduje uzasadnienia wyrażona w zażaleniu teza, że cofnięcie przed rozprawą pozwu w zakresie roszczenia głównego pozbawia powoda żądania zwrotu kosztów od przeciwnika, który znalazł się w sytuacji strony przegrywającej sprawę.W świetle wyżej przytoczonych zasad na koszty niezbędne w rozumieniu art. 98 § 2 i 3 k.p.c. składają się: kwota 10.172,50 zł tytułem połowy definitywnie poniesionego przez powódkę wpisu od pozwu i kwota 3.250 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego. Obowiązek zwrócenia tych kosztów przez pozwanego przegrywającego sprawę opiera się na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu przewidzianej w art. 98 § 1 k.p.c. Na tej samej podstawie powinien pozwany zwrócić powódce koszty postępowania zażaleniowego.Z tych przyczyn należało na zasadzie art. 390 § 1 k.p.c. i art. 387 k.p.c. w związku z art. 397 k.p.c. orzec jak w sentencji.