IV CO 49/55

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 września 1955 r. wydanym w sprawie z powództwa Tadeusza S. przeciwko Fabryce Ultramaryny w K. o zapłatę, do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy wobec treści art. 385 k.p.c. również sąd rewizyjny jest związany wykładnią prawa zawartą w swym poprzednim orzeczeniu uchylającym wyrok, chociażby wykładnia ta była błędna (w danym wypadku chodzi o wykładnię art. 256 k.p.c.), i dlatego nie może uwzględnić rewizji opartej na podstawach sprzecznych z tą wykładnią, mimo że nie podziela dotychczasowego stanowiska wyrażonego w swym poprzednim orzeczeniu wydanym, w tym samym lub innym składzie osobowym?"udzielił następującej odpowiedzi:"Sąd rewizyjny przy rozstrzygnięciu rewizji od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy związany jest wykładnią prawa zawartą w poprzednim swoim orzeczeniu, uchylającym orzeczenia sądu pierwszej instancji."Uzasadnienie faktyczneW myśl zdania drugiego art. 385 k.p.c. "nie można opierać rewizji od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią ustaloną przez sąd rewizyjny". To postanowienie jest oczywistą konsekwencją zdania pierwszego tegoż artykułu, stanowiącej, że "sąd, któremu sprawa została przesłana, związany jest wykładnią prawa zawartą w orzeczeniu sądu rewizyjnego". Nie można bowiem środka odwoławczego na tym opierać, że sąd postąpił tak, jak - zgodnie z wyrażonym przepisem ustawy - powinien był postąpić. Wykładnia prawa, zawarta w uchylającym orzeczeniu sądu rewizyjnego, wiąże więc nie tylko sąd pierwszej instancji, ale także strony, a w logicznie nieochronnej konsekwencji także sąd rewizyjny. Sprzeczne z całym systemem postępowania rewizyjnego i celem udziału stron w tym postępowaniu byłoby dopuszczenie do uwzględnienia przez sąd z urzędu takich podstaw, na jakie stronom w ogóle nie wolno byłoby się powoływać. Poza tym rola sądu rewizyjnego jest przede wszystkim kontrolna i polega w pierwszym rzędzie na badaniu zgodności z prawem ("legalności") zaskarżonego orzeczenia. Otóż orzeczenie to jest właśnie zgodne z prawem, jeśli wydane zostało zgodnie ze wskazówkami sądu rewizyjnego, czyli uwzględniło bezwzględny nakaz zdania pierwszego art. 385 k.p.c.Teza, że sąd rewizyjny przy rozpoznawaniu dalszej rewizji mógłby się sam nie liczyć z wykładnią, którą poprzednio narzucił wiążąco sądowi pierwszej instancji i stronom, jest ponadto nie do przyjęcia z punktu widzenia postulatów ekonomii procesowej i interesu stron, które nie mogą być narażone na skutki ewentualnej chwiejności poglądów sądu rewizyjnego. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z powagą orzeczeń sądowych i rolą wychowawczą sądu. Nie byłoby też i z reguły żadnej gwarancji, że późniejszy pogląd sądu rewizyjnego jest trafniejszy od wyrażonego poprzednio.Z przyczyn powyższych należy więc stwierdzić, że z art. 385 k.p.c. oraz zasad ogólnych wynika związanie nie tylko sądu pierwszej instancji i stron, lecz także związanie sądu rewizyjnego. Gdyby sąd ten musiał na skutek tego wydać wyrok, który obecnie wydaje mu się nietrafny, to może tylko zwrócić na to uwagę jednej z osób urzędowych, które w myśl art. 396 k.p.c. uprawnione są do złożenia rewizji nadzwyczajnej.Należy wyjaśnić, że związanie sądu rewizyjnego wyjątkowo niezachodziłoby, gdyby w międzyczasie nastąpiła zmiana stanu prawnego i to z mocą działania wsteczną, tak że sprawę należałoby ocenić już według innych przepisów prawa.Ponadto związanie wykładnią orzeczenia uchylającego - nawet przy tym samym stanie prawnym - odpadłoby w razie kolizji ze związaniem hierarchicznie wyższego rzędu. Miałoby to miejsce w szczególności, gdyby wydane zostały wytyczne Sądu Najwyższego, które by dawały inną wykładnię prawa od tej, która zawarta była w orzeczeniu uchylającym sądu rewizyjnego.W powyższych wypadkach odpada oczywiście nie tylko związanie sądu rewizyjnego, ale i sądu pierwszej instancji oraz stron, jeżeli ta zmiana sytuacji nastąpiła przed wydaniem ponownego orzeczenia w tej instancji.O ile chodzi o Sąd Najwyższy jako sąd rewizyjny, to taka konieczność ustąpienia związania poprzednim orzeczeniem przed wykładnią hierarchicznie nadrzędną zachodziłaby także w razie wydania w międzyczasie odmiennej w swej treści uchwały składu siedmiu sędziów wpisanej do księgi zasad prawnych albo uchwały Całej Izby Cywilnej.