2 CO 81/54

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Jodłowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Piotrowski, P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Adama B. przeciwko Mariannie P. o rozwiązanie przysposobienia, po rozpoznaniu rewizji pełnomocnika powoda od postanowienia Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 11 marca 1954 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneAktem notarialnym z dnia 21 maja 1949 r., zatwierdzonym postanowieniem b. Sądu Grodzkiego w Lublinie z dnia 12 listopada 1949 r., Adam B. przysposobił Mariannę S., urodzoną dnia 13 lutego 1931 r.W dniu 24 lutego 1954 r. przysposabiający Adam B., działając przez pełnomocnika adwokata Adama J., zgłosił w Sądzie Powiatowym w Lublinie wniosek o rozwiązanie powyższego przysposobienia, motywując swoje żądanie złym zachowaniem się przysposobionej.Na posiedzeniu w dniu 9 marca 1954 r. pełnomocnik Adama B. złożył odpis aktu zejścia wnioskodawcy, zmarłego w dniu 2 marca 1954 r., i wnosił o zawieszenie postępowania, powołując się na art. 183 § 1 k.p.c.Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 11 marca 1954 r. umorzył postępowanie w sprawie, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika Marianny P. Sąd Powiatowy oparł się na art. 30 k.p.n., uznając, że postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe, gdyż nie może ono być kontynuowane z następcami prawnymi zmarłego.Od powyższego postanowienia wniósł w dniu 13 kwietnia 1954 r. rewizję adwokat Adam J. Skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu z poleceniem zawieszenia postępowania, zarzucając naruszenie art. 183 § 1 pkt 1) k.p.c. przez odmowę zawieszenia postępowania wskutek śmierci wnioskodawcy, art. 334 § 2 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n. przez niewyjaśnienie, dlaczego postępowanie w sprawie nie może być kontynuowane z następcą zmarłego, oraz art. 30 k.p.n. i 70 § 2 kod. rodz. przez uznanie postępowania w sprawie za bezprzedmiotowe.Sąd Wojewódzki w Lublinie na mocy art. 388 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące pytanie prawne, budzące poważne wątpliwości:1) "Czy w wypadku śmierci strony w toku procesu, o czym pełnomocnik strony jest poinformowany, ma on w myśl art. 88 k.p.c. legitymację do wniesienia rewizji od zapadłego orzeczenia sądu kończącego postępowanie w sprawie, o ile sprawa nie została zawieszona pomimo jego wniosku o zawieszenie postępowania, a zwłaszcza, czy może on skarżyć umorzenie postępowania bez zawieszenia tego, o które to zawieszenie wnosił na rozprawie? Czy wniesiona w tych warunkach rewizja ulega odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym?"2) "Czy w wypadku rozpoznania sprawy w trybie k.p.n. zamiast w trybie spornym (co ma miejsce w niniejszej sprawie, która z mocy art. X przep. wpr. kod. rodz. i art. 70 § 2 kod. rodz. i art. 450 k.p.c. powinna być rozpoznawana w trybie spornym), tryb zaskarżenia oceniać należy według przepisów k.p.n. czy k.p.c., a więc czy rewizja wniesiona w terminie przewidzianym w k.p.n., a spóźnionym według k.p.c., ulega odrzuceniu jako spóźniona, czy też rozpoznaniu, (pomimo nieprzywrócenia terminu do zaskarżenia), i w jakim trybie rozpoznaje sprawę sąd rewizyjny?"3) "Czy w wypadku wytoczenia przez przysposabiającego powództwa o rozwiązanie przysposobienia osoby pełnoletniej sprawa ulega umorzeniu, o ile powód zmarł w toku procesu, i czy umorzenie może nastąpić bez zawieszenia sprawy wobec śmierci powoda i bez podjęcia postępowania z udziałem następców prawnych powoda oraz czy i przez kogo i w jakim trybie postanowienie o umorzeniu sprawy ulega zaskarżeniu?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 388 § 1 k.p.c., przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie, przy czym zważył, co następuje:W pierwszej kolejności wymagała rozstrzygnięcia kwestia dopuszczalności zaskarżenia przez pełnomocnika uczestnika postępowania postanowienia o umorzeniu postępowania wskutek śmierci jego mocodawcy, tj. kwestia objęta pierwszym pytaniem Sądu Wojewódzkiego. Na pytanie to należy odpowiedzieć twierdząco. W myśl art. 88 k.p.c. w razie śmierci strony pełnomocnik procesowy działa do czasu zawieszenia postępowania. Rozumieć to należy w ten sposób, że z mocy cytowanego przepisu pełnomocnik procesowy zmarłej strony jest uprawniony działać do chwili prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zawieszenia postępowania. O ile, jak w sprawie mniejszej, powstaje wątpliwość, czy wskutek śmierci strony postępowanie ma ulec zawieszeniu, czy też umorzeniu, i o ile sąd pierwszej instancji postępowanie umorzy, przyjąć należy, że pełnomocnik zmarłej strony jest legitymowany do zaskarżenia postanowienia o umorzeniu, jeżeli twierdzi, że postępowanie powinno ulec zawieszeniu. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do tego, że postanowienie sądu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania byłoby niezaskarżalne (poza ewentualnością zaskarżenia przez drugą stronę), gdyż nie mógłby go zaskarżyć ani pełnomocnik zmarłej strony, ani następca prawny zmarłego, który nie miałby możności wstąpienia do sprawy wskutek umorzenia postępowania. W rezultacie postanowienie sądu pierwszej instancji, nawet gdyby umorzenie postępowania było bezpodstawne, stałoby się prawomocne bez możności kontroli jego prawidłowości przez drugą instancję. Taki stan rzeczy mógłby godzić w prawa następców prawnych zmarłej strony, gdyby do chwili umorzenia postępowania nie zgłosili się do udziału w sprawie lub byli nieznani.Z tych względów Sąd Najwyższy uznał, iż adwokat Adam J. był legitymowany do zaskarżenia postanowienia Sądu Powiatowego o umorzeniu postępowania i rewizję jego, po zażądaniu opłat w myśl art. 28 § 2 przepisów o kosztach sądowych, rozpoznał.Przechodząc do kwestii, których dotyczy drugie pytanie Sądu Wojewódzkiego, należy mieć na względzie, że w sprawie niniejszej żądanie dotyczyło rozwiązania stosunku przysposobienia po osiągnięciu przez przysposobionego pełnoletności. Jak słusznie zatem przyjął Sąd Wojewódzki, żądanie takie powinno być zgłoszone w formie powództwa i rozpoznane w ogólnym trybie postępowania w sprawach cywilnych, tj. w postępowaniu spornym, co wynika z przepisów art. 70 § 2 kod. rodz. i art. 450 k.p.c. Sąd Powiatowy wadliwie zatem przeprowadził postępowanie w trybie niespornym, nadając bezkrytycznie bieg wnioskowi, zgłoszonemu przez pełnomocnika przysposabiającego, w tym trybie. Stosownie do art. 228 § 3 k.p.c. Sąd Powiatowy powinien był prowadzić postępowanie w sprawie w trybie dla niej właściwym, tj. w trybie spornym i przekazać ją Sądowi Wojewódzkiemu jako rzeczowo właściwemu [art. 11 pkt 1) k.p.c.]. Skoro jednak Sąd Powiatowy zastosował tryb niesporny i wydał postanowienie o umorzeniu postępowania w oparciu o art. 30 k.p.n., a następnie z urzędu doręczył pełnomocnikowi uczestników postępowania odpisy postanowień stosownie do art. 32 § 2 k.p.n., to należy uznać, że uczestnicy postępowania uprawnieni byli wnieść środki odwoławcze według przepisów o postępowaniu niespornym. Jeśli bowiem sąd rozpozna sprawę w niewłaściwym trybie postępowania, tryb zaskarżenia orzeczenia sądu przez uczestnika postępowania oceniać należy według przepisów tego postępowania, które zastosował sąd. Nie można bowiem od uczestników postępowania wymagać większej znajomości prawa niż od sądu i jeśli uczestnik postępowania dostosuje czynność swoją do trybu postępowania, choćby niewłaściwego, zastosowanego przez sąd, nie mogą stąd płynąć dla niego niekorzystne skutki.Skoro rewizja została wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawcy w terminie nie przekraczającym 14 dni od daty doręczenia mu odpisu zaskarżonego postanowienia, to mimo iż skarżący nie żądał doręczenia mu odpisu postanowienia z uzasadnieniem, a doręczenie to nastąpiło z urzędu stosownie do art. 32 § 2 k.p.n., termin wniesienia rewizji uznać należy za zachowany.Przechodząc wreszcie do trzeciego pytania Sądu Wojewódzkiego, a zarazem do rozpoznania rewizji "in merito", Sąd Najwyższy uznał zarzuty rewizji za bezzasadne. Skoro sprawa niniejsza dotyczy rozwiązania stosunku przysposobienia między pełnoletnimi, należy ona do drogi procesu cywilnego i stosują się do niej, w myśl art. 450 k.p.c., przepisy art. 441-447 k.p.c. Stosownie zaś do art. 446 § 1 k.p.c. postępowanie umarza się w razie śmierci jednej ze stron. Art. 183 § 1 k.p.c. w sprawach o rozwiązanie przysposobienia, toczących się w postępowaniu odrębnym, nie ma zastosowania, w związku z czym zarzuty rewizji co do odmowy zawieszenia postępowania są chybione. Sąd Powiatowy trafnie zatem umorzył postępowanie w sprawie, zasadnie przyjmując, że nie może ono być kontynuowane z udziałem następców zmarłego, jakkolwiek błędnie oparł się na art. 30 k.p.n. zamiast na art. 446 § 1 k.p.c., co było wynikiem zastosowania niewłaściwego trybu postępowania. W ostatecznym przeto wyniku zaskarżone postanowienie, pomimo zaskarżenia błędnej podstawy prawnej, odpowiada prawu.Wprawdzie Sąd Powiatowy wydał zaskarżone postanowienie z przekroczeniem swej właściwości rzeczowej [(art. 11 pkt 1 k.p.c.)], jednak Sąd Najwyższy nie uznał za konieczne uchylenia zaskarżonego postanowienia z tej przyczyny i przekazania sprawy do właściwego Sądu Wojewódzkiego, skoro postanowienie to w treści swej jest prawidłowe, a Sąd Wojewódzki nie mógłby orzec inaczej niż Sąd Powiatowy. W tym stanie rzeczy uchylenie zaskarżonego postanowienia tylko z przyczyny niewłaściwości rzeczowej Sądu i odsyłanie sprawy do Sądu Wojewódzkiego w celu powtórnego umorzenia postępowania byłoby zbędnym i niedopuszczalnym formalizmem.Z tych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 383 k.p.c. rewizję oddalił.