IV CZ 77/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Składnicy Rejonowej Przemysłu Chemicznego w P. przeciwko Czesławowi D. o 11.411 zł 13 gr, po rozpoznaniu zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 1955 r., zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu celem ponownego rozpoznania zagadnienia obowiązku uiszczenia opłat przez stronę powodową.Uzasadnienie faktyczneSkładnica Rejonowa Przemysłu Chemicznego w P. wytoczyła przeciwko Czesławowi D. powództwo o zapłatę kwoty 11.411 zł 13 gr.Przewodniczący wezwał powodową Składnicę do uiszczenia opłat od pozwu, jednakże wskutek jej przedstawienia, że nie posiada osobowości prawnej, reprezentuje Skarb Państwa i wobec tego nie ma obowiązku uiszczenia opłat sądowych (art. 4 przep. o koszt. sąd.), zarządził nadanie sprawie biegu bez pobrania opłat.Po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu na pierwszej rozprawie Sąd Wojewódzki wydał następujące postanowienie: "Polecić powodowi opłacić pozew kwotą 508 zł w ciągu dni 7 pod rygorem skutków prawnych". Uzasadnienia tego postanowienia Sąd Wojewódzki nie sporządził.Na powyższe postanowienie strona powodowa złożyła zażalenie, przytaczając szereg argumentów dla uzasadnienia, iż nie ma obowiązku uiszczenia opłat sądowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ponieważ Sąd Wojewódzki nie wskazał podstawy prawnej swego postanowienia i nie wyjaśnił co rozumie przez "skutki prawne", którymi zagroził powodowi na wypadek nieuiszczenia opłat w terminie 7 dni, trudno się zorientować, jak Sąd Wojewódzki swe postanowienie rozumiał. Trzeba w każdym razie stwierdzić, że podstawą wydania takiego postanowienia nie może być przepis art. 137 k.p.c. i jego "skutki prawne" nie mogą polegać na zwrocie pozwu.Art. 137 oraz art. 13 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 1 przep. o kosztach sądowych, mogą być poza przewidzianymi w ustawie wyjątkami (np. art. 14 przep. o koszt. sąd.), stosowane tylko przez przewodniczącego przed nadaniem pismu biegu, od którego opłata przypada. Rygor zwrotu pisma nadaje się do zastosowania tylko dopóty, dopóki nie nadano mu prawidłowego biegu. Jeżeli przewodniczący wskutek orzeczenia czy wskutek mylnego przekonania, że opłata się nie należy, zaniecha wydania zarządzenia przewidzianego w art. 137 k.p.c. nada bieg pismu nie opłaconemu, w wyniku czego nastąpi np. doręczenie odpisu pozwu pozwanemu i wyznaczenie rozprawy, to zastosowanie art. 137 k.p.c. (podobnie art. 42 ust. 2 i 3 przep. o koszt. sąd.) jest już niedopuszczalne.Spostrzegłszy już po nadaniu biegu pismu, że pismo podlega opłacie, a opłacone nie zostało, sąd lub przewodniczący powinien wymierzyć z urzędu opłatę i nakazać jej zapłacenie w terminie dwóch tygodni pod rygorem egzekucji (art. 17 przep. o koszt. sąd.), ale nie może od uiszczenia opłat uzależniać dalszego biegu sprawy, gdyż takiego rygoru w tym stadium procesu ustawa nie przewiduje. Gdyby wymierzenie opłaty przez cały czas postępowania nie nastąpiło, należy ją wymierzyć i nakazać ściągnąć w wyroku, albo nawet po wydaniu wyroku, w osobnym postanowieniu (art. 8 przep. o koszt. sąd.).Zaskarżone postanowienie, zgodnie z przytoczonymi wywodami, traktuje Sąd Najwyższy jako postanowienie dotyczące obowiązku uiszczenia opłat sądowych, na które na zasadzie art. 18 ust. 3 przep. o koszt. sąd. oraz art. 391 § 1 pkt 15 k.p.c. służy zażalenie. Zażalenie zarzuca naruszenie art. 4 ust. 1 przep. o koszt. sąd. Zarzutu tego Sąd Najwyższy nie może sprawdzić, gdyż Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 362 § 1 k.p.c. nie sporządził uzasadnienia swego postanowienia, które z tego względu musi zostać uchylone.