I C 403/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Piotra R. przeciw Zjednoczeniu Budownictwa Inżynieryjno-Morskiego - Zarząd Budowlano-Montażowy o 850 zł z tytułu należności za pracę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 31 marca 1952 r.,zaskarżone zarządzenie uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Szczecinie przekazał do rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód Piotr R. wniósł w dniu 22 listopada 1951 r. do Sądu Powiatowego w Szczecinie pozew przeciwko "Zjednoczeniu Budownictwa Inżynieryjno-Morskiego Zarząd Budowlano-Montażowy", dochodząc wynagrodzenia z tytułu pracy za miesiąc grudzień 1950 r. w kwocie "około 850 zł".Przewodniczący Sądu Powiatowego zarządzeniem z dnia 26 listopada 1951 r. wezwał powoda pod rygorem skutków z art. 137 k.p.c., aby w terminie 7 dni uzupełnił pozew przez dokładne określenie gdzie był zatrudniony, w jakim charakterze, czy była zawarta z nim umowa o pracę, przez podanie po stronie pozwanej Skarbu Państwa zastąpionego przez Wydział Prawny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, przez dołączenie odpisu pozwu i załączników (umowy o pracę).Na mocy zarządzenia przewodniczącego z dnia 31 marca 1952 r. Sąd Powiatowy zwrócił powodowi pozew, "ponieważ wadliwości powyższego pisma nie zostały usunięte w terminie przepisanym".Powyższe zarządzenie, które wobec niezaskarżenia go przez powoda stało się prawomocne, zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, wnosząc o uchylenie tego zarządzenia z powodu obrazy art. 137 § 1 i 2 k.p.c. Rewizja nadzwyczajna wskazuje, że bezpodstawny zwrot pozwu doprowadził do utraty przez powoda możności dochodzenia na drodze sądowej jego roszczenia ze stosunku pracy, co narusza interes Państwa Ludowego w rozumieniu art. 399 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, iż zaskarżone zarządzenie wydane zostało z pogwałceniem przepisów art. 137 § 1 i 2 k.p.c., przepisy te bowiem nie uzasadniały w danym przypadku zwrotu pozwu. Stosownie do art. 137 § 1 k.p.c., przewodniczący ma prawo wezwać stronę do poprawienia lub uzupełnienia braków pod rygorem zwrócenia pisma procesowego, "jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu na skutek niezachowania warunków formalnych wymaganych przez k.p.c.". Wezwanie powoda do uzupełnienia pozwu "przez dokładne określenie gdzie był zatrudniony i w jakim charakterze" oraz "czy była zawarta z nim umowa o pracę", zmierzało do uzupełnienia treści pozwu przez wskazanie dodatkowych okoliczności faktycznych, nie zaś do uzupełnienia "warunków formalnych", których brak mógłby skutkować pozostawienie pozwu bez biegu. Wprawdzie w myśl art. 200 § 1 pkt 2 k.p.c. pozew powinien zawierać między innymi "przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie", ale zakres przytoczenia tych okoliczności w pozwie zależy od strony. Tylko całkowity brak przytoczenia przez powoda okoliczności faktycznych w pozwie mógłby być uważany za niezachowanie warunków formalnych wymaganych przez k.p.c. i uzasadniałby wezwanie powoda do wskazania tych okoliczności w trybie art. 137 § 1 k.p.c. Natomiast przepis ten nie uzasadnia wezwania powoda pod rygorem zwrotu pozwu do wskazania dodatkowych okoliczności faktycznych. W danym przypadku powód podał w pozwie okoliczności faktyczne pozwalające wystarczająco określić podstawę jego żądań. Jeżeli jednak Sąd rozpoznający sprawę uznałby, że zachodzi potrzeba uzupełnienia przytoczonych okoliczności faktycznych przez powoda, mógłby to osiągnąć przez zadanie mu odpowiednich pytań na rozprawie (art. 218 § 1 i art. 222 k.p.c.) lub zobowiązanie go do złożenia pisma przygotowawczego, brak było natomiast podstaw do wzywania powoda do uzupełnienia treści pozwu pod rygorem zwrotu pozwu.Również zupełnie bezpodstawnie wezwał przewodniczący Sądu Powiatowego powoda do uzupełnienia pozwu "przez podanie po stronie pozwanej Skarbu Państwa". Powód wskazał wyraźnie w pozwie stronę pozwaną, a mianowicie wymienione wyżej Zjednoczenie. Kwestia, czy Zjednoczenie to ma osobowość prawną i czy może być pozywane oraz czy ma legitymację bierną do sprawy może wymagać - w razie wątpliwości - wyjaśnienia i wywrzeć właściwe skutki procesowe, brak jest jednak podstaw do tego, aby przewodniczący wzywał powoda w trybie art. 137 k.p.c. do zmiany oznaczenia strony pozwanej wówczas, gdy powód zgodnie z art. 133 § 1 k.p.c. oznaczył stronę pozwaną.Wezwanie powoda do złożenia "załączników", a mianowicie umowy o pracę, również nie znajdowało oparcia w art. 137 § 1 k.p.c. Przepis ten dawałby podstawę do wezwania powoda do złożenia odpisu załączników dołączonych do pozwu, jeśliby powód mimo wymogu art. 135 k.p.c. ich nie dołączył. Jeżeli jednak powód nie złożył w ogóle jakiegoś dokumentu przy pozwie, wówczas art. 137 § 1 k.p.c. nie może mieć zastosowania; przewodniczący może wprawdzie wezwać stronę przed rozprawą do przedstawienia potrzebnych dokumentów, jednak wezwanie do złożenia dokumentu nie może był dokonane w trybie art. 137 § 1 k.p.c., lecz w oparciu o art. 214 § 1 pkt 1 k.p.c., który to przepis nie daje podstaw do zwrotu pozwu w razie niezłożenia dokumentu.Wreszcie, wezwanie do złożenia odpisu pozwu było nieuzasadnione, gdyż powód złożył pozew w dwóch egzemplarzach. Wprawdzie drugi egzemplarz był niepodpisany, mogło to jednak uzasadniać wezwanie powoda do uzupełnienia podpisu, nie zaś do składania odpisu pozwu.Należy zauważyć, że pozew w istocie był dotknięty brakiem formalnym, gdyż wbrew wymogom art. 133 § 1 pkt 3 i art. 200 § 1 pkt 1 k.p.c. nie zawierał sformułowania żądania, co uzasadniałoby wezwanie powoda do uzupełnienia tego braku w trybie art. 137 § 1 k.p.c., jednak przewodniczący Sądu Powiatowego tego braku nie dostrzegł i o jego uzupełnienie powoda nie wzywał.W tych warunkach nie było podstaw do wzywania powoda w trybie art. 137 § 1 k.p.c. pod rygorem zwrotu pozwu do uzupełnienia wyżej wymienionych danych, a tym samym bezpodstawny był zwrot pozwu na podstawie zaskarżonego zarządzenia wydanego z naruszeniem art. 137 § 1 i 2 k.p.c.Sąd Najwyższy podziela pogląd rewizji nadzwyczajnej, iż na skutek bezpodstawnego zwrotu pozwu nastąpiło w danym przypadku naruszenie interesu społecznego, tj. interesu Państwa Ludowego w rozumieniu art. 399 § 1 k.p.c. Zwrot pozwu bowiem dokonany został po upływie roku od dnia zakończenia stosunku pracy między powodem a pozwanym Zjednoczeniem, co nastąpiło - jak wynika z treści pozwu - z końcem grudnia 1950 r. W dniu 24 stycznia 1952 r. powód wystąpił wprawdzie przeciwko pozwanemu Zjednoczeniu z nowym pozwem o to samo roszczenie w Sądzie Powiatowym w Świnoujściu, jednakże w sprawie tej, znajdującej się obecnie w rozpoznaniu w Sądzie Najwyższym, strona pozwana powołując się na art. 137 § 3 k.p.c. i art. 473 k.z. zgłosiła zarzut prekluzji roszczenia powoda, oparty na twierdzeniu, iż pozew zwrócony w trybie art. 137 § 2 k.p.c. nie przerywa biegu terminu zawitego. W tych warunkach, w razie uwzględnienia tego zarzutu, powód mógłby być pozbawiony swego roszczenia na skutek bezpodstawnego zwrócenia mu pozwu na mocy zaskarżonego zarządzenia. Utrata przez powoda możliwości dochodzenia na drodze sądowej swego roszczenia narusza interes Państwa Ludowego, które jest zainteresowane w tym, aby pracownik mógł dochodzić swych należności za pracę i nie był możności tej pozbawiony na skutek błędnych i sprzecznych z przepisami prawa decyzji sądowych.Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego zarządzenia z mocy art. 396 § 1 i art. 399 § 1 k.p.c.