C 1648/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Jodłowski (sprawozdawca); Sędziowie: T. Szurlewicz, J. Pietrzykowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Feliksa B. przeciwko Marii B. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia powoda na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 23 października 1951 r.,zaskarżone zarządzenie uchylił.Uzasadnienie faktyczneNa mocy zarządzenia przewodniczącego Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 23 października 1951 r. zwrócony został powodowi Feliksowi B. pozew wniesiony przez niego przeciwko Marii B. o rozwód. Zarządzenie zwrotu pozwu uzasadnione było tym, że powód nie wykonał zarządzenia przewodniczącego z dnia 4 października 1951 r., a mianowicie nie złożył w zakreślonym terminie dowodu ustalającego ostatnie wspólne miejsce zamieszkania stron. W zażaleniu na powyższe zarządzenie powód wnosi o jego uchylenie.Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 200 § 1 pkt 2) k.p.c. pozew powinien zawierać, między innymi, "«w miarę potrzeby» przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających (...) właściwość sądu". Przepis ten nie nakłada jednak na powoda obowiązku dołączenia do pozwu dowodów wykazujących okoliczności uzasadniające właściwość sądu. Obowiązek dołączenia już do pozwu takich dowodów istnieje tylko w szczególnych przypadkach przewidzianych w konkretnych przepisach (art. 30 § 2 i art. 47 § 1 k.p.c.).W tych warunkach niedołączenie do pozwu, poza przypadkami wyraźnie przewidzianymi, dowodu stwierdzającego okoliczności mające uzasadniać właściwość sądu nie może być traktowane jako "niezachowanie warunków formalnych" w rozumieniu art. 137 § 1 k.p.c., wobec czego brak jest w omawianym przypadku podstaw do zastosowania trybu postępowania przewidzianego w § 1 i § 2 cyt. przepisu.W świetle art. 200 § 1 k.p.c. niezachowaniem warunków formalnych ustanowionych dla pozwu byłoby jedynie niewskazanie przez powoda w razie potrzeby okoliczności uzasadniających właściwość miejscową sądu. W tym zakresie art. 137 § 1 k.p.c. może mieć zastosowanie. Jak wynika z akt sprawy (w których brak jest samego pozwu zwróconego powodowi), powód w związku z zarządzeniem z dnia 4 października 1951 r. wskazał w piśmie procesowym z dnia 9 października 1951 r. okoliczności mające uzasadnić właściwość miejscową Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku (tj. ostatnie miejsce wspólnego zamieszkania stron).Zgodnie z ogólnymi zasadami co do ciężaru dowodu powód obowiązany jest w razie potrzeby udowodnić także okoliczności uzasadniające właściwość miejscową sądu. Jednakże niezłożenie dowodu na te okoliczności nie może powodować skutku w postaci zwrotu pozwu w trybie art. 137 § 2 k.p.c. O ile wskutek niezłożenia przez powoda dowodów uzasadniających właściwość miejscową sądu, sąd, do którego pozew złożono, uznałby się niewłaściwym, powodowałoby to odrzucenie pozwu z mocy art. 207 k.p.c. (przy czym powodowi służyłoby prawo wniesienia pozwu do sądu właściwego stosownie do art. 208 k.p.c.). Zaznaczyć przy tym należy, że także w przypadkach, gdy szczególny przepis żąda dołączenia już do pozwu dowodu na stwierdzenie okoliczności uzasadniających właściwość miejscową sądu (art. 30 § 2 i 47 § 1 k.p.c.), niewykonanie przez powoda tego obowiązku nie skutkuje zwrotu pozwu w trybie art. 137 § 2 k.p.c., lecz odrzucenie pozwu z mocy art. 207 k.p.c.Nie można odmówić słuszności skarżącemu, gdy twierdzi, że w danej sprawie, o ile nawet ostatnie miejsce wspólnego zamieszkania stron na terenie woj. gdańskiego nie zostałoby udowodnione, to jednak, jeśli pozwana zamieszkuje na terenie tegoż województwa, jak twierdzi skarżący, (wobec braku pozwu w obecnym stanie akt sprawy okoliczności tej stwierdzić nie można), właściwość miejscowa Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku byłaby i tak uzasadniona. Z mocy bowiem art. 38 § 1 k.p.c., gdy odpada pierwsza przewidziana w przepisie tym podstawa właściwości, decyduje wówczas miejsce pobytu strony pozwanej. Jeśli przeto powód wskazał w pozwie miejsce zamieszkania pozwanej na terenie woj. gdańskiego, Sąd Wojewódzki powinien był doręczyć odpis pozwu pozwanej pod wskazanym przez powoda adresem i dopiero w zależności od stwierdzenia jej rzeczywistego miejsca zamieszkania lub pobytu ocenić podstawy swojej właściwości miejscowej.W tym stanie rzeczy zaskarżone zarządzenie podlega uchyleniu, w związku z czym Sąd Wojewódzki powinien przyjąć od powoda zwrócony mu bezpodstawnie pozew i postąpić z nim zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego.