II C 2891/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości Spółdzielni "F." przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu Miejski Handel Detaliczny Artykułami Spożywczymi w Gdańsku-Wrzeszczu o zapłatę 13.778 zł 15 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 7 października 1952 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSyndyk masy upadłościowej b. Gdańskiej Spółdzielni Inżynieryjno-Budowlanej "F." wyniósł do Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku pozew przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu Miejski Handel Detaliczny Artykułami Spożywczymi Gdańsk-Wrzeszcz o zapłatę sumy 13.778 zł 15 gr tytułem reszty należności Spółdzielni "F." za dokonane na zlecenie firmy pozwanej roboty remontowo-budowlane.Sąd Wojewódzki w Gdańsku odrzucił pozew na zasadzie art. 207 k.p.c., ponieważ w myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1950 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 189) właściwe do rozstrzygnięcia tego sporu są Państwowe Komisje Arbitrażowe.Strona powodowa zaskarża postanowienie Sądu Wojewódzkiego podając jako podstawę obrazę art. 20, 59 i 90 prawa upadłościowego w związku z przepisami art. 2 i 207 k.p.c. i wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do merytorycznego rozpoznania i zasądzenia od pozwanego kosztów postępowania.Rewizja strony powodowej wywodzi w uzasadnieniu, że w myśl cytowanych przepisów Syndyk masy upadłościowej jest jedynie upoważniony do zarządu majątkiem objętym upadłością i do wytaczania procesów. Występuje on w obronie interesów wierzycieli i powodem w sprawie nie jest Spółdzielnia "F.", ale Syndyk masy upadłości, a wobec tego niesłuszny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że do rozpoznania sporu wytoczonego przez Syndyka masy upadłości właściwe są Państwowe Komisje Arbitrażowe.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Cytowane przez rewizję art. 20, 39 i 90 prawa upadłościowego (Dz. U. Nr 93, poz. 834) odbierają upadłemu dłużnikowi prawo do zarządu jego majątkiem, do korzystania z tego majątku i rozporządzania nim, przyznając prawo zarządu tym majątkiem jedynie syndykowi masy upadłości, który też jest wyłącznie uprawniony do pozywania i sam tylko może być pozywany w sprawach tego majątku. Nie znaczy to jednak, aby dłużnik przestał być podmiotem praw i obowiązków w stosunku do takiego majątku, objętego masą upadłości. Syndyk, jakkolwiek działa niewątpliwie i w interesie wierzycieli, niemniej jednak w stosunku do osób trzecich reprezentuje osobę dłużnika upadłego. Na wypadek umorzenia upadłości w procesach prowadzonych przez syndyka, z wyjątkiem jedynie procesów o uznanie za bezskuteczną czynności dłużnika zdziałanej na szkodę wierzycieli, w miejsce syndyka z mocy samego prawa wstępuje dłużnik (art. 221 prawa upadłościowego). W niniejszym przypadku chodzi o proces syndyka przeciwko osobie trzeciej o ściągnięcie wierzytelności upadłego dłużnika i syndyk w tym procesie dochodzi praw, których podmiotem jest upadły dłużnik, reprezentując dłużnika z mocy przepisów prawa upadłościowego. Na wypadek umorzenia postępowania upadłościowego w czasie trwania tego procesu, dłużnik wszedłby w miejsce syndyka z mocy tegoż prawa. Właściwość postępowania arbitrażowego zależy zaś od tego, kto jest podmiotem w sporze będącym przedmiotem rozstrzygnięcia, jeżeli chodzi o prawa majątkowe (art. 2 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym - Dz. U. Nr 46, poz. 340). Podmiotem tym po stronie powodowej jest w niniejszej sprawie Spółdzielnia upadła, a nie syndyk, który nie występuje we własnym imieniu, lecz w imieniu tej Spółdzielni. Wprawdzie w myśl art. 70 ust. 1 pkt 3) ustawy o spółdzielniach (jednolity tekst Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232) na skutek ogłoszenia upadłości następuje rozwiązanie spółdzielni, lecz nie znaczy to, aby spółdzielnia przestała od razu po ogłoszeniu upadłości istnieć jako osoba prawna, mogąca być podmiotem praw i obowiązków, choć jej organy nie mogą już zarządzać majątkiem spółdzielni i jej reprezentować. Istnieje ona nadal, aż do wykreślenia z rejestru, co nastąpi dopiero po ukończeniu upadłości (art. 90 ust. 2 ustawy o spółdzielniach). Tak więc proces obecny ma się toczyć między Spółdzielnią w stanie upadłości, z jednej strony, a przedsiębiorstwem państwowym, z drugiej, i to o prawa majątkowe, a spór taki na zasadzie art. 2 i 3 dekretu o państwowym arbitrażu gospodarczym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1950 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 189) należy do postępowania arbitrażowego, a tym samym wyłączony jest spod orzecznictwa sądów powszechnych (art. 5 dekretu o państwowym arbitrażu gospodarczym).Cytowane w rewizji orzeczenie Komisji Arbitrażowej w Gdańsku nr III 1 CA 1264/54 ("Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego" nr 6/52, s. 226) dotyczy innego zagadnienia, a mianowicie, czy dopuszczalny jest spór o wierzytelność wierzyciela spółdzielni przeciwko spółdzielni w czasie postępowania upadłościowego, jeżeli wierzytelność została zgłoszona do masy upadłości i wciągnięta na listę. Nie chodzi tam więc o kwestię, czy właściwa jest komisja arbitrażowa, czy sąd powszechny, lecz o kwestię, czy w ogóle dopuszczalne jest postępowanie prowadzone niezależnie od postępowania upadłościowego, w którym wierzytelność wciągnięta została na listę.Z tych powodów uznał Sąd Najwyższy, że nie zachodzi twierdzone przez rewizję naruszenie art. 20, 59 i 90 prawa upadłościowego i w związku z tym przepisów art. 2 i 207 k.p.c. i że zaskarżone postanowienie jest słuszne i zgodne z prawem. Dlatego też rewizja jako nie uzasadniona ulega oddaleniu na zasadzie art. 383 k. p. c.