II OZ 171/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.P. i K.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 2572/24 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi R. P.i K. P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 2572/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie R.P. i K. P. na postanowienie tego Sądu z dnia 14 października 2025 r. odrzucające skargę kasacyjną R. P. i K. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2572/24 o odrzuceniu skargi w części dotyczącej K. P.. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd podniósł, że zgodnie z art. 194 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, zaś przepisy art. art. 175 § 2-3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Tym samym w niniejszej sprawie wniesione osobiście przez skarżących – czyli K.P. oraz R. P. – zażalenie Sąd uznał za niedopuszczalne. Sąd podkreślił przy tym, że K. P. oraz R. P. nie wykazali, iżby byli podmiotami, o których mowa w art. 175 § 2 in principio p.p.s.a., a tym samym zwolnieni zostali przez ustawodawcę z obowiązku zachowania przymusu-adwokacko radcowskiego. To zaś implikuje odrzucenie wniesionego przez nich osobiście zażalenia. Zażaleniem R. P. i K. P. zaskarżyli powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie: 1. art. 194 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 175 § 1-3 p.p.s.a. przez przyjęcie, że brak sporządzenia zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika stanowi "nieusuwalny brak", który automatycznie czyni zażalenie niedopuszczalnym, bez uwzględnienia naszej sytuacji materialnej, liczby równoległych postępowań oraz celu przymusu adwokacko-radcowskiego. 2. art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. poprzez mechaniczne zastosowanie tych przepisów i odrzucenie zażalenia jako niedopuszczalnego, mimo że brak adwokata jest konsekwencją obiektywnej niemożności poniesienia kosztów pełnomocnika przy kilkuset sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących tego samego kompleksu nieruchomości. 3. art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. przez zaakceptowanie wcześniejszego odrzucenia skargi w części dotyczącej K. P., mimo że decyzja PINB z dnia 18 stycznia 2024 r. nr [...] wprost nakazuje jej rozbiórkę obiektu, a więc bezspornie dotyczy jej interesu prawnego i sytuacji prawnej właściciela/posiadacza nieruchomości. 4. art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 83 ust. 2 Prawa budowlanego poprzez zaakceptowanie decyzji MWINB z dnia 25 lipca 2024 r. nr [...] o umorzeniu postępowania odwoławczego z powodu rzekomego braku interesu prawnego R. P., bez uwzględnienia, że stroną materialnie zainteresowaną była K. P., do której skierowano nakaz rozbiórki. 5. art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez ukształtowanie praktyki stosowania przepisów o odrzuceniu skargi i zażalenia oraz przymusu adwokacko-radcowskiego w sposób prowadzący do faktycznego zamknięcia nam drogi sądowej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie ingerującej w nasze prawo własności. 6. art. 2 Konstytucji RP (zasada demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej) oraz art. 32 Konstytucji RP (zasada równości) przez zastosowanie skrajnie formalistycznej wykładni przepisów procesowych wobec strony, która z powodu trudnej sytuacji materialnej i wyjątkowej liczby spraw nie jest w stanie sfinansować profesjonalnych pełnomocników w każdej sprawie, podczas gdy organy publiczne dysponują stałą obsługą prawną. 7. art. 64 Konstytucji RP w zw. z art. 140 Kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że właścicielka nieruchomości obciążonej nakazem rozbiórki nie ma legitymacji do zaskarżenia decyzji organu II instancji umarzającej postępowanie odwoławcze, co w praktyce pozbawiają efektywnej sądowej ochrony prawa własności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie trzeba wyjaśnić, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem, którego sposób sporządzania określają przepisy prawa. Dlatego co do zasady sporządzenie skargi kasacyjnej jest obarczone tzw. "przymusem adwokackim". Zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a., zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego z zastrzeżeniem art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Wskazać należy, że obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i nie może podlegać wyłączeniu z uwagi na jakiekolwiek szczególne okoliczności występujące po stronie skarżącej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezachowanie "przymusu adwokacko-radcowskiego" w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a., stanowi brak niepodlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 5.09.2024 r., III FZ 357/24; z 29.08.2024 r., III FZ 282/24; z 22.08.2024 r., II OZ 387/24). Skoro zatem zażalenie skarżących na postanowienie z dnia 14 października 2025 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało złożone bez zachowania wspomnianego przymusu, to jako niedopuszczalne z innych przyczyn w rozumieniu art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., podlega odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji