II SA/Gl 608/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2021 r. sprawy ze skargi P.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] nr [...] działając na podstawie m. in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r., art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej - k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku P. B. (dalej: strona, skarżący), postanowił odmówić przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem J. B. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie spełnia przesłanek u.ś.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia. Ojciec strony pozostaje w związku małżeńskim z A.B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od decyzji organu I instancji skarżący wniósł odwołanie. Podał, że matka – A. B., będąc w związku małżeńskim z jego ojcem, nie może podjąć się opieki nad nim, ponieważ opiekuje się chorym bratem, który nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji przez jego silną i postępującą chorobę psychiczną. Został on ubezwłasnowolniony, a matka jest jego prawnym opiekunem ustanowionym przez Sąd. Ojcem zajmuje się strona, gdyż nikt inny z rodziny nie ma takiej możliwości, ponieważ reszta rodzeństwa posiada swoje rodziny i pracują. Matka dodatkowo pobiera takie świadczenie na brata. Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO), decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał m. in., że ojciec strony pozostaje w związku małżeńskim z A. B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zachodzi więc przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę, zaskarżając ją w całości. Wniósł o: 1) uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia; 2) przeprowadzenie dowodów wskazanych treści pisma i z dokumentacji złożonej w MOPS i SKO. Podał, że matka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, niemniej nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem, gdyż od roku 2000 opiekuje się jego niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. W sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, osoba niepełnosprawna i niezdolna do samodzielnej egzystencji wymaga całodobowej opieki, a może być ona sprawowana wyłącznie przez skarżącego. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi jednak, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy zwrócić uwagę na fakt, że stosownie do art. 23, 27 i 28 §1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. – dalej k.r.o.) istnieje obowiązek małżonków wzajemnej pomocy i zaspakajania potrzeb rodziny. Niewątpliwie np. opieka, czy dostarczanie środków utrzymania, stanowią jedne ze sposobów realizacji powyższych wymogów. Z kolei w świetle art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (art. 129 §1 k.r.o.), albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Nawet gdyby przyjąć, że matka skarżącego nie może pojąć opieki nad swym mężem, ponieważ sprawuje ją już nad inną osobą, to jednak skarżący sam przyznał w odwołaniu, że posiada rodzeństwo, które pracuje. W przepisach nie chodzi tylko o brak możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenia środków pieniężnych potrzebnych na sfinansowanie takiej opieki. W szczególności zobowiązania rodzinne i zawodowe dzieci nie są szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi sprawowanie opieki nad ojcem bądź matką (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 czerwca 2020 r., III SA/Kr 479/20; wyrok WSA w Białymstoku z 23 kwietnia 2020 r., sygn. II SA/Bk 71/20). Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych, czyli faktycznego sprawowania opieki, lecz też może mieć wymiar finansowy – sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Stąd skarżący powinien swoje roszczenia finansowe kierować przede wszystkim do osób zobowiązanych prawnie do opieki i do alimentacji. Nie ma podstaw, by pomoc w opiece była finansowana ze środków publicznych, skoro są ustalone osoby zobowiązane do stosownej pomocy. Nie można dopuszczać do sytuacji, że dana osoba nie poczuwa się do swoich obowiązków, jako syn, bądź córka, a obowiązki te za nich przejmuje Państwo (w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby podejmującej się opieki). Jeżeli więc najbliżsi krewni powierzają opiekę nad swoim bliskim danej osobie, to oni, jako osoby zobowiązane do alimentacji, a nie Skarb Państwa, winni zrekompensować utratę zarobków opiekunowi. Sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców a tylko uzasadnione, obiektywnie występujące przeszkody, mogą spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., II SA/Bk 338/21). W niniejszej sprawie nie zaszły zatem okoliczności, które pozwoliłyby uwzględnić wniosek skarżącego. Są bowiem ustalone osoby, które powinny sfinansować jego zaangażowanie w opiekę. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., art. 2, 7, 18 oraz 71 ust. 1 Konstytucji RP, ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.