II SA/Kr 1313/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędziowie : AWSA Dorota Dąbek WSA Halina Jakubiec sprawozdawca Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2005 r sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 17 kwietnia 2003 r Nr : [...] w przedmiocie refundacji kosztów szkolenia młodocianego pracownika skargę oddala Wojewoda [...] decyzjami z dnia 17 kwietnia 2003 r ([...]) utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji - Starosty [...] - z dnia [...] .12.2002 r ([...]) o odmowie refundacji J. W. ze środków Funduszu Pracy wynagrodzenia młodocianego pracownika M. P. zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego od [...] .09.2002 r za okres od [...].09.2002 r do [...].09.2002 r, oraz M. W. zatrudnionego od [...] .09.2002 r - za okres od [...] .07.2002 r do [...].09.2002 r. W uzasadnieniu powyższych decyzji organy wskazały na następujące okoliczności: W dniu [...].08.2002 r J. W. zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i odbycia przez M. P. praktycznej nauki zawodu obuwnika. Umowa z młodocianym pracownikiem M. W. zawarta została dnia [...] .08.2000 r W dacie [...].12.2002 r J. W. wystąpił do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] o refundację wynagrodzenia obu młodocianych pracowników z tym, że w przypadku M. P. za okres od [...] .09.2002 r do [...] .09.2002 r, natomiast w przypadku M. W. za okres od [...] .07.2002 r do [...] .09.2002 r. Starosta [...] odmówił J. W. refundacji wynagrodzenia, wydając w dniu [...] .12.2002 r dwie odrębne, opisane na wstępie decyzje, wskazując jako przyczynę odmowy - przepis art. 3 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 22 marca 1989 r o rzemiośle (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r Nr 112 poz. 979) nakładający na rzemieślników zatrudniających pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle obowiązani są spełniać warunki określone odrębnymi przepisami oraz być członkami cechu lub izby rzemieślniczej. W odwołaniu od powyższych decyzji organu pierwszej instancji J. W. podniósł, że nie jest rzemieślnikiem lecz osobą prowadząca działalność gospodarczą zgodnie z wymogami prawa gospodarczego. Zdaniem skarżącego zmiany rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, które weszły w życie z dniem 12 listopada 2002 r są dla niego korzystne. Nie wskazując przepisu, którego naruszenie przez organ pierwszej instancji doprowadziło do wydania niekorzystnych dla niego decyzji, J. W. domagał się wydania orzeczenia zgodnego z prawem. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy obydwie decyzje organu pierwszej instancji. Dokonując oceny prawnej organ odwoławczy powołał się na treść art. 2 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r o rzemiośle (w/w), w myśl którego rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, z udziałem kwalifikowanej pracy własnej, w imieniu własnym tej osoby i na jej rachunek, przy zatrudnieniu do 50 pracowników - zwaną dalej rzemieślnikiem (ust. 1). Do rzemiosła nie zalicza się działalności: handlowej, gastronomicznej, transportowej, usług hotelarskich, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików (ust. 4 art. 2 ustawy o rzemiośle w/w). W kontekście tych przepisów osoba prowadząca działalność gospodarczą "szewstwo konfekcyjne" jest rzemieślnikiem w rozumieniu powołanej ustawy, a w takim przypadku zastosowanie znajduje przepis § 3 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (Dz. U. Nr 60 poz. 278 z późn. zm.) zobowiązujący pracodawcę będącego rzemieślnikiem do powiadomienia o zawarciu umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego izby rzemieślniczej właściwej ze względu na siedzibę rzemieślnika. Wymóg ten wprowadzony został przez § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 12 listopada 2002 r zmieniającego omawiane rozporządzenie z dniem 12 grudnia 2002 r (Dz. U. z 2002 r Nr 197 poz. 1663). Zasadą intertemporalną rozporządzenia Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych ich wynagradzania jest § 2 tego rozporządzenia stanowiący, że do umów o pracę zawartych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, chyba, że przepisy rozporządzenia są korzystniejsze dla młodocianych. Zdaniem Wojewody [...] zapis dotyczący obowiązku powiadomienia o zawarciu umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego właściwej izby rzemieślniczej, jest korzystniejszy dla młodocianego od zasad dotychczasowych, co skutkuje (retroaktywnym) zastosowaniem wprowadzonego wymogu. Zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r Nr 58 poz. 514) środki Funduszu Pracy przeznaczone są na finansowanie wynagrodzeń wypłacanych młodocianym pracownikom, zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego oraz na refundacje składki na ubezpieczenie społeczne od refundowanych wynagrodzeń. Aby uzyskać refundację podmiot prowadzący przygotowanie zawodowe młodocianego musi spełniać warunki określone m. in. w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (op. cit.). Wprowadzenie rozróżnienia pomiędzy podmiotami uprawnionymi do szkolenia młodocianych na "pracodawcę" i "pracodawcę będącego rzemieślnikiem" rozporządzenia z dnia 12 listopada 2002 r zmieniającym rozporządzenie w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych, oraz zobowiązanie pracodawców będących rzemieślnikami do zawiadamiania o zawarciu umowy izby rzemieślniczej lub właściwy cech, który sprawuje nadzór nad przebiegiem przygotowania zawodowego w rzemiośle pracowników młodocianych, skutkuje koniecznością zastosowania przepisów korzystniejszych dla młodocianego. W rezultacie powyższych rozważań, zdaniem organu umowy o pracę zawarte przez J. W. z młodocianymi pracownikami –M. P. oraz M. W. nie spełniają wymogów uprawniających do refundacji z środków Funduszu Pracy kosztów związanych z zatrudnieniem młodocianego pracownika. W skardze wniesionej od powyższych decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. W. domagając się ich uchylenia zarzucił nadużycie prawa przez organy odmawiające mu refundacji, o którą się ubiega, polegające na nieuprawnionym, zdaniem skarżącego, traktowaniu go jako rzemieślnika, podczas gdy jest wyłącznie podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą. Przepis art. 1 ustawy o rzemiośle (w/w) daje jedynie uprawnienie do tego aby osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą na podstawie ustawy (z dnia 19 listopada 1999 r) - Prawo o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101 poz. 1178 z późn. zm.) mogły prowadzić tę działalność z zachowaniem warunków ustawy o rzemiośle. Oznacza to zdaniem skarżącego, iż rzemieślnikiem jest tylko taka osoba, która jest zrzeszona w samorządzie gospodarczym rzemiosła. Przystąpienie do takiej organizacji (cechu lub izby rzemieślniczej) jest dobrowolne. W tych okolicznościach fakt, że skarżący do żadnej z takich organizacji nie przystąpił skutkuje, iż nie może być traktowany jako rzemieślnik, a w konsekwencji obowiązek powiadomienia izby rzemieślniczej o zawarciu z młodocianym umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego jego nie dotyczy, gdyż jest przedsiębiorcą, a nie rzemieślnikiem. Nadto skarżący zarzucił naruszenie przez organy art. 53 ustawy Prawo działalności gospodarczej zobowiązujący do poszanowania zasad równości i konkurencyjności i stwarzania przez Państwo korzystnych warunków do funkcjonowania i rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2004 r ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone, z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustrojów sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 z późn. zm.), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Istotę skargi i jej rozstrzygnięcia stanowi kwestia oceny prawnej, czy w świetle obowiązujących przepisów J. W., jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą w oparciu o zasady określone ustawą Prawo działalności gospodarczej jest także rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r o rzemiośle. Analiza powołanych wyżej przepisów art. 1 i art. 2 ustawy o rzemiośle prowadzi do wniosku, iż zasada dobrowolności dotyczy wyłącznie przystąpienia do organizacji samorządowych rzemiosła wymienionych w art. 7 ustawy. Ustawa o rzemiośle jednoznacznie określa w art. 2 zakres pojęcia rzemiosła. Wynika stąd, że rzemieślnikiem jest każdy kto zawodowo wykonuje działalność gospodarczą z udziałem kwalifikowanej pracy własnej, we własnym imieniu i na własny rachunek, przy zatrudnieniu poniżej 50 pracowników. Sposób sformułowania tego przepisu (art. 2 ustawy o rzemiośle w/w) nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż kwestia określenia, kto jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy jest niezależna od przystąpienia do organizacji samorządowych rzemiosła. Wyłączeniu z zakresu pojęcia rzemiosła podlega wyłącznie wymieniona w ust. 4 tego przepisu działalności w dziedzinach taksatywnie wymienionych. Działalność gospodarcza stanowiąca wykonywanie zawodu obuwnika nie została ust. 4 art. 2 ustawy wymieniona. Oznacza to, iż tylko fakt zatrudnienia przez J. W. powyżej 50 pracowników mógłby go wykluczyć z kręgu określonego przez ustawodawcę rzemieślnikami. Jednakże sytuacja taka - jak wynika z akt - nie zachodzi. W sferze uprawnień - czyli dobrowolności na którą powołuje się skarżący pozostaje wyłącznie przystąpienie do organizacji samorządowych. Z przynależnością taką łączą się pewne obowiązki (np. opłacenie składek, czy wykazane wyżej podleganie kontroli w zakresie szkolenia młodocianych pracowników), jak również przynależność do cechu lub izby rzemieślniczej pozwala na uzyskanie pewnych uprawnień, do których w świetle pow9łanych przez organ przepisów należy skorzystanie z przewidzianej art. 57 ust. 1 pkt 10 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu refundacji kosztów szkolenia młodocianego pracownika. Słuszną jest zatem uwaga skarżącego, że ustawodawca nie ustanowił przymusu przystąpienia do organizacji samorządowych rzemiosła. Jednakże to nie przynależność do tych organizacji decyduje kto jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy. O tym zadecydował w art. 2 ustawy o rzemiośle sam ustawodawca, natomiast art. l przyznaje osobom fizycznym wykonującym działalność gospodarczą na podstawie ustawy Prawo działalności gospodarczej uprawnienie - o ile są rzemieślnikami w rozumieniu art. 2 ustawy i spełniają warunki tam określone - uprawnienie do prowadzenia działalności z zachowaniem warunków określonych tą ustawą. Uprawnienie to obejmuje między innymi szczególny tryb uzyskiwania kwalifikacji zawodowych określony w art. 3 ustawy prawa określone w Rozdziale 2 ustawy, ale i również obowiązki tam wymienione. Skarżący będąc podmiotem gospodarczym spełniającym warunki określone w art. 2 ustawy o rzemiośle - jest rzemieślnikiem w rozumieniu tej ustawy, jednakże nie skorzystał z możliwości określonych tą ustawą, a związanych z prawem do zrzeszania się w izbach rzemieślniczych lub cechu. Z tych powodów za trafne i uzasadnione na gruncie powołanych przepisów uznać należy stanowisko organu, iż skarżący należy do grupy "pracodawców będących rzemieślnikami" dlatego zastosowanie do niego znajduje przepis § 3 a znowelizowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (op. cit.) zobowiązujący rzemieślników - niezależnie od kwestii zrzeszenia i wykonywania działalności w oparciu o tę ustawę - do zgłaszania faktu zawarcia umowy w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika. Retroaktywne działanie tego przepisu uzasadnia nie tylko treść § 2 rozporządzenia Rady Ministrów nowelizując dnia 12 listopada 2002 r, lecz także szczególna ochrona pracy osób młodocianych jakiej ustawodawca udzielił w art. 190 206 - kodeksu pracy. Organy prawidłowo dokonały interpretacji przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie i trafnie przyjęły iż omawiane umowy zawarte przez skarżącego z młodocianymi pracownikami nie spełniają warunków uzasadniających refundację o jakiej mowa w art. 57 ust. 1 pkt 10 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (w/w), przy czym kwestią decydującą jest brak zgłoszenia o zawarciu umowy we właściwej izbie rzemieślniczej. Sąd nie dopatrzył się też uchybienia w zakresie przepisów postępowania. Z tych względów i na podstawie wyżej powołanych przepisów oraz art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.