II SA/Bk 285/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w B. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektora Pracy w B. z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie utworzenia służby bezpieczeństwa i higieny pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektora Pracy w B. na rzecz [...] S.A. w B. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- W następstwie kontroli przeprowadzonej przez Państwową Inspekcję Pracy w [...] – S.A. w B. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w B. wydał w dniu [...].II.2004r. nakaz zawierający dziesięć różnego rodzaju poleceń. Między innymi w poz. 1 tego nakazu zobowiązano kontrolowaną jednostkę do utworzenia w terminie do 15.III.2004r. służb bezpieczeństwa i higieny pracy stanowiącej wyodrębnioną wieloosobową komórkę organizacyjną [...] -S.A. w B., w skład której będą wchodzić pracownicy zatrudnieni w spółce. Od decyzji zawartej w punkcie 1 nakazu spółka [...] wniosła odwołanie. Zarzuciła bezzasadne zobowiązanie jej do utworzenia służby b.h.p. z osób zatrudnionych w tej jednostce, skoro zadania te spełnia zewnętrzna wyspecjalizowana firma – Ośrodek Szkoleń BHP "[...]" s.c., której pracodawca powierzył wykonywanie zadań służby b.h.p. Odwołujący się podniósł, iż wobec braku w jego przedsiębiorstwie pracowników, którzy mogliby w sposób samodzielny i odpowiedzialny pełnić wskazane zadania, zarząd spółki podjął decyzję o przekazaniu obsługi b.h.p. profesjonalnej firmie, co jest zgodne z treścią przepisu art. 237 11 kodeksu pracy. Decyzją z dnia [...].III.2004r. Okręgowy Inspektor Pracy w B. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 23711 kodeksu pracy powierzenie wykonywania zadań służby b.h.p. jest możliwe tylko w zakładach pracy zatrudniających do 100 pracowników. Natomiast w zakładach mających ponad 100 osób zatrudnionych pracodawca jest zobowiązany do utworzenia jednoosobowej lub wieloosobowej komórki organizacyjnej z pracowników bezpośrednio podporządkowanych pracodawcy, zajmującej się sprawami bezpieczeństwa i higieny pracy. W takim, dużym zakładzie pracy nie jest możliwe powierzenie wykonywania tych zadań specjalistom spoza zakładu pracy. Dotyczy to też strony, która zatrudnia ponad 1000 osób. Organ wskazał przy tym na przepisy wykonawczego rozporządzenia Rady Ministrów z 2.IX.1997r. w sprawie służby b.h.p. (Dz. U. Nr 109, poz. 704 ze zm.), które liczebność służby b.h.p. uzależnia od ilości osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy. Na wymienioną ostatnio decyzję spółka [...] w B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarzuciła w niej naruszenie przepisu art. 23711 kodeksu pracy przez bezpodstawne przyjęcie, iż przepis ten nie pozwala na powierzenie wykonywania zadań związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy wyspecjalizowanej, zewnętrznej firmie w przedsiębiorstwie zatrudniającym ponad 100 pracowników. Zadaniem skarżącej również w jej zakładzie pracy zadania służby b.h.p. mogą być realizowane na dwa równoprawne sposoby: albo przez utworzenie odpowiedniej służby złożonej z zatrudnionych przez pracodawcę pracowników albo przez powierzenie ich wykonywania specjalistom spoza zakładu pracy. Szczególne względy uzasadniały przyjęcie tego drugiego sposobu w zakładzie pracy skarżącej, która tak realizuje obowiązki z art. 23711 k.p. Dlatego spółka [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na te skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, określając zarzuty skargi jako kuriozalne a wnioski dotyczące wykładni art.23711 k.p. jako "całkowicie nielogiczne i błędne". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Istota zaistniałego w niniejszej sprawie sporu sprowadza się do różnego rozumienia norm prawnych zawartych w przepisach art. 23711 kodeksu pracy. Wymaga to dokonania prawidłowej wykładni tych przepisów, w szczególności § 1 i 2 wymienionego artykułu. Punktem wyjścia do tłumaczenia treści prawa jest zawsze brzmienie przepisu, a więc jego językowe znaczenie (wykładania gramatyczna). Ten rodzaj wykładni może być uzupełniony wykładniami innego rodzaju, szczególnie wówczas, gdy wykładania językowa (gramatyczna) prowadzi do rezultatów niemożliwych do przyjęcia. Dokonując wykładni językowej norm zawartych w art. 23711 k.p. należy przede wszystkim uwzględnić fakt, że przepis ten był kilkakrotnie zmieniony. I tak w pierwotnym brzmieniu wprowadzonym ustawą z 2 lutego 1996r. (Dz. U. Nr 24, poz. 110) § 1 tego artykułu stanowił zasadę, że "pracodawca zatrudniający więcej niż 10 pracowników, z zastrzeżeniem § 2 i 3, tworzy służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, zwaną dalej "służbą b.h.p.", pełniącą funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy." Od zasady tej dalsze § tego artykuły zawierały wyjątki: I tak § 2 przewidział, że pracodawca zatrudniający nie więcej niż 50 pracowników może powierzyć wykonywanie zadań służby b.h.p. specjalistom spoza zakładu pracy. Modyfikację normy z § 1 zawierał też § 4 a § 5 upoważnił Radę Ministrów do wydania rozporządzenia określającego, między innymi organizację, liczebność i podporządkowanie służby b.h.p. Na tej podstawie upoważniony organ wydał rozporządzenie z 2.IX.1997r. w sprawie służby b.h.p. (Dz. U. Nr 109, poz. 704 ze zm.). Analiza językowa przedstawionych wyżej norm musi prowadzić do wniosku, iż art. 23711 k.p. w pierwotnym brzmieniu zobowiązał (w zasadzie) do utworzenia służby b.h.p. w zakładzie pracy zatrudniającym więcej niż 10 pracowników z tym, że tylko w zakładzie zatrudniającym nie więcej niż 50 osób wykonanie tego obowiązku mogło polegać na zleceniu wykonania zadań służby b.h.p. specjalistom spoza zakładu pracy. Przepis art. 237 11 k.p. został zmieniony ustawą z 26.VII.2002r. o zmianie ustawy – kodeks pracy i zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 135, poz. 1146), która weszła w życie od 29.XI.2002r. Zgodnie z jego § 1 w nowym brzmieniu pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników miał obowiązek tworzyć służbę bezpieczeństwa i higieny pracy. Natomiast w mniejszych zakładach pracy, o mniejszej ilości pracowników, obowiązek wykonywania zadań tej służby spoczywał na pracodawcy (§ 2). Jednocześnie § 3 art. 23711 stanowił, że pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby b.h.p. specjalistom spoza zakładu pracy albo pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Wynika z tego, że zmiana ustawy wprowadzona w 2002r. pozwalała powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy, a więc dotyczyło to również zakładu zatrudniającego ponad 100 pracowników, bowiem obowiązek tworzenia odrębnej, wydzielonej służby b.h.p. dotyczył tylko takich, dużych zakładów pracy (§ 1). Aktualne brzmienie art. 237 11 zostało nadane ustawą z dnia 14.XI.2003r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 213, poz. 2081). § 1 w tym brzmieniu reguluje dwie podstawowe kwestie: a) że pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę b.h.p. oraz b) że pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza wykonywanie zadań służby b.h.p. pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Przepis § 2 art. 23711 k.p. reguluje sytuację, gdy z braku kompetentnych pracowników pracodawca nie może utworzyć własnej służby b.hp. Zgodnie z zawartą w nim normą w takiej sytuacji pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby b.h.p. specjalistom spoza zakładu pracy. Żadne argumenty nie przemawiają za tym, że sytuacja objęta dyspozycją § 2 (a więc brak kompetentnych pracowników) i wynikająca z tego możliwość powierzenia wykonywania tych zadań specjalistom nie będącym pracownikami dotyczy tylko zakładów zatrudniających do 100 osób. Założenie racjonalności przy budowie norm prawnych prowadzi do wniosku, iż § 2 dotyczy obu sytuacji wymienionych w § 1 omawianego artykułu. Przemawia za tym dodatkowy argument: § 2 stanowiący całość regulującą szczególną sytuację (brak kompetentnych pracowników) w zdaniu 2 mówi zarówno o pracowniku zatrudnionym wyłącznie w służbie bhp jak i zatrudnionym przy innej pracy, któremu zlecono dodatkowo wykonywanie takich obowiązków (a więc w obu rodzajach zakładów wymienionych w § 1 ), określając identycznie ze specjalistą spoza zakładu pracy ich wymogi kwalifikacyjne. Porównanie obecnego brzmienia art. 237 11k.p. z brzmieniami wcześniejszymi musi prowadzić do wniosku, że ustawodawca zdecydował się zmienić regulację prawną i dopuścił zlecenie wykonania zadań służby b.h.p., w przypadku braku kompetentnych pracowników, specjalistom spoza zakładu pracy zarówno w zakładach zatrudniających do 100 pracowników jak i przekraczających tę liczbę. Zmiany te miały na celu dostosowanie polskich przepisów o służbie bezpieczeństwa i higieny pracy do przepisów unijnych. Art. 7 ust. 6 dyrektywy nr 89/391/EWG stanowi, że za ochronę zdrowia pracowników i zapobieganie ryzykom zawodowym mogą być odpowiedzialni jeden lub więcej pracowników lub jedna lub więcej zewnętrznych służb (por. " Komentarz do kodeksu pracy", wyd. z 2004r., str. 746-751, Małgorzaty Gersdorf i innych). Również autorzy wymienionego wyżej komentarza (str. 748) dopuszczają możliwość powierzenia wykonywania zadań służby b.h.p. specjalistom spoza zakładu pracy w zakładzie zatrudniającym ponad 100 pracowników, chociaż jednocześnie zastrzegają, że może to nastąpić tylko wówczas, gdy pracodawca nie może zatrudnić pracowników o odpowiednich kwalifikacjach. Przeciwko takiemu rozumieniu art. 23711 k.p. nie może przemawiać argument w postaci regulacji zawartej w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2.IX.1997r.w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (dz. U. Nr 109, z 1997r. , poz. 704 ze zm.). Przede wszystkim należy zauważyć, że rozporządzenie, to jako akt wykonawczy niższego rzędu niż ustawa, nie może być sprzeczne z tą ustawą, na podstawie której zostało wydane. Sprzeczności takiej jednak nie można dostrzec. Wprawdzie rozporządzenie w § 1 ust. 3 i 4 określa liczbę pracowników i uzależnia od niej wielkość służby b.h.p., lecz jednocześnie wskazuje (§ 4 ust. 6), iż w przypadku określonym w § 2 art. 237 11 ustawy pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby b.h.p. specjalistom spoza zakładu pracy spełniającym określone wymagania kwalifikacyjne. Powyższe rozumowanie prowadzi do wniosku, że w stanie prawnym wprowadzonym ustawą z 14.XI.2003r. o zmianie ustawy – kodeks pracy i zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 213, poz. 2081) przepis art. 23711 kodeksu pracy pozwala na powierzenie wykonywania zadań służby b.h.p. specjalistom spoza zakładu pracy zarówno w zakładach pracy zatrudniających do 100 pracowników jak i w zakładach zatrudniających więcej niż 100 pracowników, gdy brakuje w nich kompetentnych osób do wykonywania tych zadań. Skarga trafnie zarzuca więc naruszenie wymienionego przepisu przez jego wadliwą wykładnię i zastosowanie. Dlatego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 "a", art. 152 oraz odnośnie kosztów postępowania na mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy z 30.VIII.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.