I FSK 1157/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Edmund Łój Sędzia NSA Juliusz Antosik (sprawozdawca) Sędzia NSA Ewa Madej Protokolant Magdalena Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych M. S. od postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 września 2005 r. sygnatury akt: [...] w przedmiocie odrzucenia skarg M. S. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 1997 r., wszystkie miesiące 1998 r., styczeń, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik 1999 r. oraz styczeń, luty i marzec 2000 r. uchyla zaskarżone postanowienia. M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi na 25 decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Sąd wezwał skarżącego do uiszczenia wpisów od wniesionych skarg. Wezwania zostały doręczone skarżącemu w dniu 15 czerwca 2005 r. wraz z pouczeniem, że wpis należy uiścić w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skarg. Z bankowego wydruku komputerowego polecenia przelewu, jaki otrzymał Sąd, wynikało, że wpisy od skarg zostały wpłacone w dniu 23 czerwca 2005 r. W związku z tym, Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia dowodów wpłat wpisów. W odpowiedzi skarżący przedłożył dokumenty bankowe dotyczące szczegółów transakcji przelewów z rachunku bankowego, w których była podana data księgowania 23 czerwca 2005 r., zaznaczając jednocześnie, że data ta jest datą zarachowania operacji w banku, dyspozycje natomiast zostały faktycznie złożone przez niego w dniu 22 czerwca 2006 r., a więc w zakreślonym przez Sąd I instancji terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny po otrzymaniu powyższych dokumentów uznał, że zaszła podstawa do odrzucenia skarg, wymieniona w art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU nr 153, poz. 1270 ze zm.) i zaskarżonymi postanowieniami z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt od I SA/Wr 229/05 do I SA/Wr 253/05 odrzucił wymienione skargi. W skargach kasacyjnych od tych postanowień M. S. zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 220 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżący dokonał wpisów sądowych po upływie terminu wyznaczonego zgodnie z § 1 tego paragrafu. W oparciu o powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniach skarg kasacyjnych podniesiono, że wpisy od skarg został uiszczone faktycznie w dniu 22 czerwca 2005 r., bowiem w tym dniu skarżący w godzinach wieczornych złożył za pomocą Internetu stosowne dyspozycje w swoim banku (PKO BP SA Centrum Bankowości Elektronicznej "Inteligo"). Jedynie z powodów organizacyjnych realizacja zlecenia nastąpiła dnia następnego. Skarżący zastrzegł jednocześnie, że na jego rachunku bankowym znajdowała się odpowiednia ilość środków pieniężnych niezbędna do wykonania złożonych dyspozycji. W ocenie skarżącego, za dzień uiszczenia opłaty sądowej należało więc uznać dzień, w którym bank otrzymał zlecenie dokonania przelewu. Na poparcie powyższej argumentacji, skarżący powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego. Skarżący dołączył jednocześnie pismo banku, potwierdzające okoliczność złożenia w dniu 22 czerwca 2005 r. zleceń dokonania przelewów. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 111 § 2 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU nr 153, poz. 1270 ze zm.) połączył sprawy ze wszystkich wymienionych skarg kasacyjnych (I FSK 1157/05 do 1181/05) w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Rozpoznając te skargi, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi kasacyjne zasługują na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że problem, jaki powstał w rozpatrywanych sprawach wynika przede wszystkim z faktu, że na bankowych wydrukach komputerowych, potwierdzających dokonanie przelewu, nie widnieje data złożenia polecenia przelewu, a jedynie data jego realizacji. Sąd pierwszej instancji, co prawda powyższy problem dostrzegł, wzywając podatnika do złożenia dodatkowych informacji dotyczących dokonania przelewu, jednakże nie sprecyzował na tyle treści swojego wezwania (wzywając skarżącego do przedłożenia dowodów wpłaty), aby podatnik wiedział, że chodzi o przedłożenie dokumentów ujawniających datę złożenia dyspozycji przelewu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zawarte w skargach kasacyjnych, że przy ustaleniu terminu dokonania opłat w drodze przelewu istotna jest data złożenia dyspozycji, jego zaś realizacja ma znaczenie drugorzędne. Stanowisko to wynika z utrwalonej od wielu lat linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, według której, w razie uiszczenia opłaty sądowej przelewem, za dzień jej uiszczenia uznaje się dzień przyjęcia polecenia przelewu przez bank, w którym zlecający ma rachunek, jeżeli przelew w dniu jego przyjęcia lub w terminie do uiszczenia opłaty miał pokrycie na rachunku zleceniodawcy. Okoliczność, kiedy bank wykonał polecenie przelewu, nie ma w tym wypadku znaczenia; p. np. postanowienie z dnia 27 stycznia 1969 r. I PZ 76/68 (OSNCP 1969, nr 9, poz. 167), uchwała z dnia 16 grudnia 1983 r., III PZP 47/83 (OSNC 1984, Nr 7, poz. 110, postanowienie z 30 listopada 2000 r., I CZ 11/00 (niepublikowane). Takie samo stanowisko należy przyjąć, jeżeli polecenie przelewu zostało złożone za pomocą elektronicznego środka komunikacji (sieci internetowej); por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2003 r., V CZ 127/03 (OSNC 2005, nr 1, poz. 12) i z dnia 22 kwietnia 2004 r., II CZ 38/04 (OSNC 2005, nr 5, poz. 84). Wymaga podkreślenia, że polecenie przelewu jest oświadczeniem woli (w rozumieniu art. 60 Kodeksu cywilnego) skierowanym do banku, w którym zlecający prowadzi rachunek. Zgodnie z zasadą swobodnej formy oświadczeń, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Aby polecenie przelewu było skuteczne i rodziło skutki prawne, konieczne jest, by zostało przyjęte przez bank. Ponadto w momencie złożenia zlecenia na rachunku zlecającego powinny znajdować się środki pieniężne niezbędne do jego realizacji. W wyniku nowelizacji kodeksu cywilnego (ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. - DzU nr 49, poz. 408) uregulowano kwestię obrotu prawnego dokonanego za pomocą elektronicznych środków komunikacji, w tym m.in. terminu złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej. W myśl art. 61 § 2 k.c. oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią. Mając na uwadze powyższy przepis, należy uznać, że dniem, w którym uiszczono wpis sądowy za pomocą elektronicznego środka komunikacji jest dzień, w którym polecenie przelewu wprowadzone zostało do urządzenia nadawczego, w taki sposób, żeby bank mógł zapoznać się z jego treścią (pod warunkiem, że na rachunku bankowym zlecającego powinny znajdować się środki pozwalające na realizację przelewu). Jak zauważył Sąd Najwyższy w powołanym postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2004 r., II CZ 38/04, możliwość tę bank uzyskuje z chwilą odebrania polecenia przez urządzenie odbiorcze, zaś z istoty działania elektronicznych środków komunikacji wynika, że chwila ta, praktycznie rzecz biorąc, może być utożsamiana z chwilą wprowadzenia polecenia do urządzenia nadawczego. Bez znaczenia dla terminu uiszczenia opłaty jest zaś, wynikająca np. z organizacji czasu pracy banku, rzeczywista chwila zapoznania się z treścią polecenia. Z przedstawionego przez skarżącego pisma PKO BP Centrum Bankowości Elektronicznej "Inteligo", wynika, że polecenia przelewu zostały przekazane przez skarżącego w dniu 22 czerwca 2005 r. (z czego wynika, że w tym samym dniu zostały odebrane przez bank) oraz w tym dniu na rachunku bankowym zlecającego były zapewnione środki pozwalające na realizację przelewów. Należy zatem uznać, że dniem uiszczenia wpisów od skarg był dzień 22 czerwca 2005 r., co oznacza, że wpisy zostały uiszczone w terminie podanym w wezwaniach Sądu pierwszej instancji. Wobec powyższego podniesiony w skargach kasacyjnych zarzut naruszenia art. 220 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasługuje na uwzględnienie, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji. Jeśli zaś chodzi o zawarty w skargach kasacyjnych wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, to nie znalazł on w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienia. Stosownie do art. 209 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek strony o zwrot kosztów Sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204. Odnoszące się do postępowania kasacyjnego przepisy art. 203 i 204 powołanej ustawy wiążą zwrot kosztów tego postępowania z wyrokiem sądu pierwszej instancji uwzględniającym lub oddalającym skargę, co nie ma miejsca w przypadku rozpoznawania skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę; por. postanowienia NSA z dnia 7 września 2005 r., I FSK 672/05 (niepublikowane) i z dnia 30 września 2005 r., II OSK 702/05 (ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 16).