I OSK 900/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Marek Stojanowski Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 października 2005 r. sygn. akt II SA/Ke 92/05 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] [...] i decyzję Starosty [...] z dnia [...] [...]; 2. przyznaje radcy prawnemu T. G. od Skarbu Państwa kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) obejmującą stawkę podatku od towarów i usług w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100), tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 28 października 2005 r., sygn. akt II SA./Ke 92/05 oddalił skargę D. P. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...], nr. [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia [...] nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. P. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 20 kwietnia 2004r. W podstawie decyzji powołano art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1252) zgodnie z którym, osoby, które do dnia przejęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznawania i wypłaty świadczeń przedemerytalnych zarejestrowały się w urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego nabywają to prawo na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie niniejszej ustawy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w oparciu o świadectwo pracy z dnia 16 kwietnia 2004r. ustalono, że D. P. była zatrudniona przez K. P. w pełnym wymiarze czasu pracy jako pomoc domowa - opiekunka do dzieci w okresie od dnia 1 maja 2001 r. do dnia 16 kwietnia 2004r, w tym okresie od dnia 13 kwietnia 2002r. do dnia 16 kwietnia 2004r. przebywała na urlopie wychowawczym. Stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn pracodawcy - likwidacja stanowiska pracy. Z kolei z zaświadczenia z ZUS Oddział Kielce wynika, że D. P. w okresie od dnia 17 października 2001 r. do 16 kwietnia 2002r przebywała na zasiłku macierzyńskim. Zgodnie z art. 37k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 25 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu warunkiem koniecznym do uzyskania uprawnień do świadczenia przedemerytalnego jest faktyczne wykonywanie pracy u pracodawcy, który rozwiązał stosunek pracy z powodu likwidacji stanowiska pracy - przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, natomiast wnioskodawczyni faktycznie wykonywała pracę w okresie od dnia 1 maja 2001 r. do dnia 16 października 2001 r. czyli przez okres krótszy niż 6 miesięcy. Nie spełniła zatem warunku do przyznania jej prawa do świadczenia przedemerytalnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Skarżąca podniosła, że okres przebywania na zasiłku macierzyńskim wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, a zatem warunek pracy przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy został przez nią spełniony. Natomiast okres pobierania zasiłku macierzyńskiego jest okresem składkowym, zaliczonym do stażu pracy od którego zależy uzyskanie prawa do emerytury. Wojewoda Świętokrzyski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach powołując się na § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznawania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie, Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, stwierdził, iż jest właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis art. 37k ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) określa materialnoprawne warunki, których spełnienie uzależnia przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego. Punkt 2 powołanego przepisu, stanowi, że świadczenie przedemerytalne przysługuje z zastrzeżeniem ust. 9, osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn. Niesporne jest, że D. P. spełniała warunki do uznania za osobę bezrobotną i przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, o czym świadczy decyzja Starosty [...] z dnia [...] nr [...]. Z pisma ZUS z dnia 28 kwietnia 2004 r., wynika, że D. P. podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia u K. P. od dnia 1 maja 2001 r., przy czym w okresie od dnia 31 maja 2001 r. do dnia 4 lipca 2001 r. otrzymała wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, od dnia 5 lipca 2001 r. do dnia 16 października 2001 r. przebywała na zasiłku chorobowym, od dnia 17 października 2001 r. do dnia 16 kwietnia 2002r. pobierała zasiłek macierzyński, a od dnia 17 kwietnia 2002r. do dnia 16 kwietnia 2004r. zasiłek wychowawczy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie rozważyć należy, czy przebywanie przez skarżącą na zasiłku chorobowym, zasiłku macierzyńskim i zasiłku wychowawczym jest zatrudnieniem w rozumieniu art. 37k ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy, stanowiącym przesłankę do przyznania jej prawa do świadczenia przedemerytalnego. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że istniejący na potrzeby ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu słowniczek pojęć w art. art. 2 ust. 1 pkt 20a definiował pojęcie " przyczyn dotyczących zakładu pracy", zaś pkt 25 tego artykułu definiował pojęcie "zatrudnienia". Zatrudnienie w rozumieniu przepisów ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. Ponieważ ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie zawierała definicji "wykonywania praca", interpretacji tego pojęcia należało dokonać z uwzględnieniem przepisów Kodeksu pracy. Stosownie do art. 80 Kodeksu pracy wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wtedy, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. Powyższy przepis wprowadza zasadę ekwiwalentności, a to oznacza, że wynagrodzenie przysługuje pracownikowi za pracę rzeczywiście wykonaną. Pracą wykonaną jest praca świadczona przez pracownika zgodnie z jego obowiązkami. Zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński i zasiłek wychowawczy są świadczeniami z ubezpieczenia społecznego, nie mają zatem charakteru wynagrodzenia a w związku z tym nie przysługują za pracę wykonaną. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd pierwszej instancji uznał, iż D. P. świadczyła pracę w okresie od dnia 1 maja 2001 r. do dnia 4 lipca 2001 r. Nawet w przypadku przyjęcia, że okres pobierania zasiłku chorobowego (od dnia 5 lipca 2001 r. do dnia 16 października 2001 r.), można zaliczyć do okresu wykonywanie pracy, to fakt ten nie pozwalał na stwierdzenie, że skarżąca do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy była zatrudniona w tym zakładzie przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, co stosownie do art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowiło niezbędną przesłankę do nabycia przez nią prawa do świadczenia przedemerytalnego. Dodatkowo, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą, uprawnienia pracownicze, jak również do okresów uprawniających do emerytury ( podobnie jak okres pobierania zasiłku macierzyńskiego), jednakże nie mają one wpływu na okres zatrudnienia w rozumieniu art. 37k ust. 1 pkt 2, cyt. ustawy od którego zależy prawo do świadczenia przedemerytalnego, gdyż to świadczenie jest przyznawane wyłącznie w trybie i na zasadach określonych przepisami ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "Ppsa" skargę oddalił. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła D. P., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości, zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię a to art. 37k ust.1 pkt.2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przez przyjęcie, iż skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia przedemerytalnego, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nietrafną ocenę dowodów, a w szczególności dotyczących niezaliczenia do okresu zatrudnienia okresu urlopu wychowawczego. Powołując się na powyższe naruszenie prawa wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W motywach skargi kasacyjnej podniosła, że nietrafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie interpretacji pojęcia "wykonywania pracy" i powołanie się na art.80 Kodeksu pracy. W ocenie skarżącej w świetle art. 186 Kodeksu pracy, okres urlopu wychowawczego jest równoznaczny z pojęciem "wykonywania pracy". Zatem, skarżąca, która przebywała na urlopie wychowawczym w okresie od 17 kwietnia 2002 r. do 16 kwietnia 2004 r. spełniła określoną w art. 37 k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przesłankę do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie z uwagi na zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) przez przyjęcie, że użyte w tym przepisie sformułowanie była " zatrudniona" przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy oznacza okres faktycznego wykonywania pracy, a nie okres pozostawania w stosunku pracy. Z tych względów uznano, że okresy przebywania przez skarżącą na zasiłku macierzyńskim i urlopie wychowawczym, któremu nie towarzyszyło faktyczne wykonywanie pracy nie są zatrudnieniem w rozumieniu wskazanego przepisu. W konsekwencji przy ustalaniu skarżącej okresu zatrudnienia ww. okresów nieuwzględniono. W konsekwencji stwierdzono, że nie spełnia ona jednego z warunków wymaganych do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. Istota sprawy sprowadza się do wyjaśnienia czy zawarta w art. 2 ust. 1 pkt 25 cyt. ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu definicja pojęcia "zatrudnienie" – wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą oznacza faktyczne wykonywanie pracy, czy też okres pozostawania w enumeratywnie określonych stosunkach, które łączą pracodawcę z pracownikiem. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ścieśniająca literalna wykładnia tego przepisu odwołująca się do art. 80 Kodeksu pracy i uznająca, że skoro zasiłek chorobowy, macierzyński i wychowawczy są świadczeniami z ubezpieczenia społecznego to nie mają charakteru wynagrodzenia, a zatem nie przysługują za pracę wykonaną – jest błędna. Przepis art. 80 Kodeksu pracy zawarty jest w rozdziale dotyczącym wynagrodzenia za pracę i określa zasady, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Położenie akcentu w rozpoznawanej sprawie na problem faktycznego wykonywania przez pracownika pracy jest niezasadne. Nie uwzględnia ono bowiem specyfiki przepisów dotyczących zatrudnienia i bezrobocia, odwołujących się do regulacji zawartych w prawie pracy, które przewidują fikcję wykonywania pracy i zaliczanie okresów nieświadczenia pracy do okresów zatrudnienia. Kodeks pracy przewiduje m.in., że pracownik mimo, że nie wykonuje w sensie dosłownym pracy podczas urlopu wypoczynkowego (art. 172 Kp) jak i podczas niezdolności do pracy spowodowanej chorobą (art. 92 Kp) zachowuje prawo do wynagrodzenia, to jednak przy ustalaniu okresu zatrudnienia dla celów związanych z realizacją przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wyżej wymienionych okresów nie odlicza się. Podobnie ocenić należy kwestię dotyczącą okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Prawo do urlopu macierzyńskiego ma kobieta, która urodziła dziecko w czasie trwania stosunku pracy. Za czas urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński określony odrębnymi przepisami. W świetle art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 60, poz. 636 ze zm.), obowiązującego w czasie pobierania przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego, przysługiwał on przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego. Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że zarówno okres pobierania zasiłku chorobowego jak i okres pobierania zasiłku macierzyńskiego jest okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 25 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity - Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odmienny pogląd wyrażany przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku był wynikiem błędnej wykładni tego przepisu. Odnosząc się do okoliczności rozpoznawanej sprawy i dokonanych ustaleń niespornym jest, iż D. P. pozostawała w stosunku pracy od 1 maja 2001 r. do 16 kwietnia 2004 r., przy czym w okresie od 31 maja 2001 r. do 4 lipca 2001 r. otrzymywała wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, od dnia 5 lipca 2001 r. do 16 października 2001 r. przebywała na zasiłku chorobowym, a od dnia 17 października 2001 r. do dnia 16 kwietnia 2002 r. pobierała zasiłek macierzyński, a od dnia 17 kwietnia 2002 r. do dnia 16 kwietnia 2004 r. zasiłek wychowawczy. Przy ocenie uprawnień skarżącej do świadczenia przedemerytalnego uwzględniono jedynie okres od 1 maja 2001 r. do dnia 16 października 2001 r. W przypadku wliczenia skarżącej do okresu zatrudnienia samego okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego spełni już ona warunek określony w art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Z tych względów pominięto rozważania dotyczące charakteru prawnego okresu urlopu wychowawczego. Naruszenie prawa materialnego przy braku naruszeń przepisów postępowania, pozwalało Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na skorzystanie z uprawnienia określonego w art. 188 Ppsa - uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi. Omawiane wyżej naruszenie prawa materialnego art. 37k ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 25 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu dotyczy nie tylko zaskarżonego wyroku ale i decyzji organów obu instancji i uzasadnia ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono na mocy art. 250 Ppsa i § 15 pkt 1 i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).