III SA/Wa 1285/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P." Sp. z o.o. w B. w likwidacji na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w części od płatnika, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ubezpieczenie zdrowotne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Pismem z dnia 8 listopada 2004 r. P. Sp. z o.o. w B. w likwidacji złożyło wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części od płatnika, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ubezpieczenie zdrowotne. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i 2, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej powoływanej jako u.s.u.s. Odmowę organ uzasadnił: brakiem całkowitej nieściągalności, egzekucją administracyjną, przeniesieniem odpowiedzialności za zobowiązania spółki na członków zarządu, okresem dochodzenia należności. Wskutek złożonego – zgodnie z pouczeniem zamieszczonym w wyżej opisanej decyzji – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stała się ona przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który decyzją z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu powtórzył argumenty zawarte w decyzji Zakładu, stwierdzając ponadto, że podnoszona przez likwidatorów we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczność oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości nie stanowi wystarczającej przesłanki skutkującej umorzeniem zaległości. Niezależnie od powyższego organ zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. Sp. z o.o. w B. w likwidacji wniosło o uchylenie decyzji Prezesa ZUS i umorzenie należnych od wnioskodawcy składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: - naruszenie art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 2 u.s.u.s.przez jego niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że w odniesieniu do wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność, w sytuacji gdy z brzmienia ust. 3 pkt 2 powołanego przepisu jednoznacznie wynika, ze całkowita nieściągalność zachodzi między innymi gdy Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, tym samym przepis ten jest samodzielną podstawą do umorzenia składek; - mającą wpływ na treść decyzji sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez przyjęcie, że obciążenie składkami za wnioskodawcę – członków jej zarządu powoduje, że nie można mówić o całkowitej nieściągalności składek od wnioskodawcy, w sytuacji gdy jest to spór pomiędzy innymi podmiotami, a podstawą obciążenia członków zarządu – jest nieściągalność składek od spółki. W uzasadnieniu spółka powołała się na dwie okoliczności: postanowienie Sądu Rejonowego – Sądu Gospodarczego w Z. z dnia [...] września 2003 r., sygn. akt [...], którym ten Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z powodu braku środków na pokrycie kosztów postępowania; odrębną podmiotowość spółki od członków zarządu odpowiedzialnych za jej zobowiązania (decyzje w tym zakresie są nieprawomocne). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Pismem z dnia 9 września 2005 r. K. M. uzupełniła argumentację skargi podnosząc zarzut przedawnienia, trwania w toku spraw innych osób, a także odniosła się do kwestii układu ratalnego oraz opisała swój stan zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku i umorzyć należności. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 196). Problem właściwości organu odwoławczego w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek był już wielokrotnie przedmiotem rozważań WSA w Warszawie. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty m. in. w wyrokach z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2377/04, z dnia 30 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2379/04, z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2375/04. Zgodnie z art. 181 k.p.a. organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 k.p.a. Rzecz w tym, że w żadnych przepisach nie określono wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, w szczególności zaś nie uczyniono tego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta nie przewiduje też organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej – zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 265, poz. 2643). Stanowisko takie zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2005 r. sygn. akt II GSK 110/05 (niepublikowany). Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w drugiej instancji. Z tego względu stwierdzenie nieważności dotyczyło tylko tej decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w drugiej instancji, z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości, czyni niecelowym wypowiadanie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji należy potraktować jako odwołanie od tej decyzji, złożone zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. i przekazać do rozpatrzenia właściwemu w sprawie organowi odwoławczemu, którym dotychczas był Minister Polityki Społecznej. Z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie zmiana art. 83 ust. 4 u.s.u.s., wprowadzona ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez Skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu I instancji należy ocenić i rozpatrzyć z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 119 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 tej ustawy.