II SA/Wa 2418/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędziowie Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2005 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] odmawiającą przyznania G. M. renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których G. M. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego, bowiem okolicznością szczególną, usprawiedliwiającą brak zatrudnienia jest zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. W przedmiotowej sprawie nie jest taką okolicznością fakt braku zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym w okresie od 1 lutego 1992 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji od stycznia 2004 r., tj. przez 11 lat i 11 miesięcy w sytuacji braku przeciwwskazań uniemożliwiających kontynuowanie zatrudnienia. Prezes ZUS podniósł również, że trudna sytuacja na rynku pracy nie może stanowić okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 wspomnianej ustawy, trudności w znalezieniu pracy nie oznaczają niemożności jej podjęcia, gdyż nie wiążą się ani z wiekiem, ani z niezdolnością do pracy wnioskodawcy. Stwierdził też, że art. 83 ustawy emerytalno-rentowej nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy, ponieważ renta w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek, zaś okres składkowy wnioskodawcy wynoszący 9 lat 4 miesiące i 19 dni jest nieadekwatny do jego wieku. W ocenie organu sama trudna sytuacja materialna i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. M. wniósł o przyznanie renty w drodze wyjątku, gdyż jest bez środków do życia i leczenia, a utrzymuje go matka ze swojej niewysokiej renty. Skarżący podniósł, że organ nie wziął pod uwagę faktu, że w 1991 r. uszkodził sobie [...], leżał w klinice [...] i w konsekwencji nie mógł podjąć pracy fizycznej. Wskazał ponadto, że pracował 10 lat, natomiast przez 8 lat poszukiwania pracy zarejestrowany był w urzędzie pracy, czego Prezes ZUS nie uwzględnił. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zarówno w odniesieniu do okoliczności faktycznych, jak i prawnych, zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi wskazał, że żadne orzeczenie lekarskie nie potwierdza podnoszonej przez skarżącego niezdolności do pracy z powodu urazu [...], przerwa w zatrudnieniu jest zbyt długa, by usprawiedliwiać ją jedynie trudnościami na rynku pracy, natomiast skarżący pozostając na utrzymaniu matki ma na swoje potrzeby 482 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 kpa. W rozpatrywanej sprawie powodem odmowy przyznania G. M. renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest brak jednej z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, a mianowicie szczególnych okoliczności, wskutek których nie nabył on uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych za okoliczność szczególną, w rozumieniu tego przepisu, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenie ich skutków (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00). Skarżący od 1 lutego 1992 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia 1 stycznia 2004 r., czyli przez 11 lat i 11 miesięcy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Sam fakt rejestracji w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej przez tak długi okres, jak trafnie stwierdził organ, nie może być uznany za okoliczność szczególną w niniejszej sprawie. Powszechnie znana trudna sytuacja panująca na rynku pracy mogłaby być w wyjątkowych przypadkach uznana za okoliczność szczególną, lecz musiałaby być poparta dowodami świadczącymi o aktywnym poszukiwaniu zatrudnienia bądź też wynikać np. z faktu zamieszkiwania w powiecie lub gminie zagrożonej strukturalnym bezrobociem wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie powiatów (gmin) zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem (Dz. U. Nr 110, poz. 1264 ze zm.). Natomiast gmina W. do tej kategorii nie została zaliczona. Chybione jest powoływanie się przez G. M. na uraz [...], któremu uległ w 1991 r., które to schorzenie rzekomo spowodowało niemożność podjęcia pracy fizycznej. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2004 r. wynika bowiem, że przyczyną całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji skarżącego jest choroba [...], natomiast brak jakiejkolwiek wzmianki wskazującej, że [...] mogły stanowić przyczynę niezdolności do pracy. Za słusznością takiego poglądu przemawia dodatkowo okoliczność, że skarżący, jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych kopii umowy o pracę w N. w 1997 r., przez okres 3 miesięcy pracował w charakterze [...] w gastronomii, był więc zdolny do pracy. Skoro zatem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.