II SA/Po 683/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr) Protokolant Sekr. sąd. Joanna Wieczorkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006r. przy udziale sprawy ze skargi M.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2004r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2003r. Nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 240zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/E. Brychcy /-/A. Łaskarzewska /-/B. Kamieńska Decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. jako Prezydenta miasta na prawach powiatu wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] października 2003r. odmawiającej K. W., J. L. W., W. S. W., M. K., C. K., M. K. i A. J. zwrotu nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działki nr [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu decyzji podano, że po uzupełnieniu postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji ustalono w sposób bezsporny, iż [...] grudnia 1953r. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. wywłaszczono na rzecz Państwa nieruchomość oznaczoną jako parcela nr [...] o pow. [...] m2 zapisaną w księdze wieczystej KW [...], a położoną w P. przy ul. [...] jako niezbędną do realizacji narodowych planów gospodarczych. Z dokumentów ewidencyjnych wynika, że przedmiotowej działce obecnie odpowiadają działki nr: [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2, każdej mającą urządzoną odrębną księgę wieczystą. Obecnie działka [...] jest własnością Skarbu Państwa ujawniona w księdze wieczystej KW [...]. Natomiast działki [...] i [...] stanowią własność Miasta P. i ujawnione są w księgach wieczystych odpowiednio: działka [...] – KW [...] i działka [...] – KW [...]. Uprawnionymi do ubiegania się o zwrot przedmiotowych nieruchomości są: K. W., J. L. W., W. S. W., M. K., C. K., M. K. i A. J. Wszyscy uprawnieniu złożyli wniosek o zwrot. Ponieważ w decyzji wywłaszczeniowej cel nabycia nie został precyzje określony, dlatego też organ administracji państwowej dla ustalenia precyzyjnego celu odwołał się do dokumentów z lat 50-tych i na ich podstawie ustalił, że dawna parcela nr [...] została wywłaszczona na cele publiczne pod plac ćwiczeń ogólno – wojskowych stanowiący kompleks wojskowy nr [...]. Na placu tym odbywały się zajęcia szkoleniowe z zakresu taktyki ogólnej oraz taktyki tyłów w zakresie działań poligonowych drużyny, plutonu i kampanii nieprzerwanie w latach 1954-1983. Uznano za udowodnione, że w ciągu 7 lat od dnia wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na działkach realizowano cel wywłaszczenia tzn. działki były wykorzystywane pod plac ćwiczeń wojskowych, a zatem nie ziściła się w sprawie żadna z przesłanek art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami (DZ. U. Nr 46, poz. 543 z 2000r. ze zm.). Na powyższą decyzję nie ma wpływu fakt, że na podstawie protokołu zdawczo – odbiorczego z dnia [...] lutego 1964r. Ośrodek Szkolenia Służb Kwatermistrzowskich w P. przekazał część spornego terenu Dowództwu Lotnictwa Operacyjnego w P. na urządzenie garnizonowych ogródków działkowych dla kadry i pracowników cywilnych wszystkich jednostek garnizonu P. Ogródki działkowe powstały na działce [...]. Natomiast na działce [...] zbudowana została w 1998r. wojskowa bocznica kolejowa. W ocenie bowiem organu fakt zmiany sposobu wykorzystania nieruchomości nie ma wpływu na ocenę zaistnienia w sprawie przesłanek zbędności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Wojewody za pośrednictwem swojego adwokata złożyła M. K. Skarżąca zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną jego wykładnię oraz naruszenie przepisów art. 77 i 80 kpa, przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i nieustosunkowanie się do udowodnionego i udokumentowanego przez stronę faktu zamiany gruntów. W konsekwencji skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odwołał się także do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 28 lutego 2003r. sygn. akt II SA/Po 3287/01 wydany w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], a wywłaszczonej tym samym orzeczeniem o wywłaszczeniu co przedmiotowa nieruchomość z przeznaczeniem na ten sam cel, w której to sprawie Sąd oddalił skargę o zwrot nieruchomości. Uczestnik postępowania Polski Związek Działkowców Pracowniczy Ogród Działkowy Kadr Wojska Polskiego i Pracowników Cywilnych Garnizonu P. przychylając się do stanowiska Wojewody wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej podane. Na wstępie stwierdzić należy, iż w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z 2002 r.) sąd administracyjny rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie zaskarżoną decyzję Wojewody poprzedzała decyzja wydana przez Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu wykonującego zadania administracji rządowej, z upoważnienia którego działał Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P. Jednocześnie nieruchomość będąca przedmiotem żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dotyczącej działki [...] i [...] stanowiła własność komunalną Miasta P. – gminnej jednostki samorządu terytorialnego. W sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości – stosownie do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) – rolę organu prowadzącego postępowanie ustawodawca powierzył staroście. Jest on organem właściwym w tej sprawie bez względu na to, czyją własnością jest nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu. Natomiast stronami w tym postępowaniu są: właściciel nieruchomości, podmiot ubiegający się o jej zwrot oraz osoby posiadające inne tytuły prawnorzeczowe do tej nieruchomości. Jeżeli zatem Gmina jest właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania, tej gminie została wyznaczona rola strony. Ta rola procesowa gminy nie może być zmieniona tylko dlatego, że wszędzie tam, gdzie nie wyodrębniono struktur powiatowych, organ gminy (w tym wypadku prezydent miasta) wykonuje zadania starosty (art. 92 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym - Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.). Wskazane przepisy mają charakter reguł kolizyjnych i jako takie nie mogą zmieniać ról, jakie przez przepisy prawa materialnego zostały wyznaczone poszczególnym podmiotom w procesie orzekania. Organem właściwym w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest starosta, a nie prezydent miasta. Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strony w tej sprawie i jako organ rozpoznający tę sprawę. Prezydent miasta jest pracownikiem gminy, który sprawuje jednocześnie funkcję organu gminy. W tej sytuacji zachodzi podstawa do wyłączenia Prezydenta Miasta od udziału w postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości, której właścicielem jest Gmina. Podstawa ta przewidziana jest w przepisie art. 24 § 1 pkt 1 kpa. Pozostawanie z Gminą w stosunku zatrudnienia, a ponadto sprawowanie funkcji organu wykonawczego miasta i pełnienie funkcji jego ustawowego przedstawiciela, można uznać za pozostawanie ze stroną w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć chociażby pośredni wpływ na prawa lub obowiązki prezydenta miasta. Tym samym również zastępcy Prezydenta oraz inne osoby mające pełnomocnictwa nie mogą wydać decyzji w tej sprawie. Wyłączenie od udziału w postępowaniu w sprawie oznacza odsunięcie od wszystkich czynności, jakie mogą być podjęte, a więc również niemożność udzielenia upoważnienia do wydania decyzji. Decyzja podpisana "z upoważnienia organu" na zewnątrz jest decyzją tego organu, który udzielił upoważnienia. Pogląd analogiczny wyrażony został w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003r. sygn. OPS1/03 (ONSA 2003/4/115) i Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni go podziela. Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż decyzja Prezydenta Miasta P. wydana w przedmiotowej sprawie narusza przepisy postępowania, tj. art. 24 kpa. Wydanie decyzji przez pracownika lub organ, który podlega wyłączeniu na podstawie art. 24, art. 25 i art. 27 kpa, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 kpa). Ponadto w sprawie zachodzą kolejne przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa. W toku bowiem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ujawnione zostało, że w dniu [...] sierpnia 1997r. zmarła C. K., w dniu [...] listopada 2000r. zmarł M. K., a w dniu [...] lutego 2004r. zmarła K. W. Z powyższego wynika, że w dacie orzekania przez organ I instancji tj. [...] października 2003r. i w dacie orzekania przez Wojewodę tj. w dniu [...] czerwca 2004r. stronami postępowania nie byli C. K. i M. K.. Osoby te nie miały bowiem zdolności prawnej do występowania w tym czasie przed organami administracji państwowej albowiem zawsze zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. W takiej sytuacji zgodnie z art. 30 § 5 kpa jako strony winny działać osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich barku kurator wyznaczony przez Sąd na wniosek organu administracji publicznej. Zachodziła więc bezwzględna konieczność do wezwania do udziału w postępowaniu administracyjnym spadkobierców zmarłych w toku postępowania C. K. i M. K. Obecnie także zajdzie konieczność zawiadomienia spadkobierców K. W. Powyższe przesłanki uzasadniają, że należało uchylić decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy konieczne jest aby w stosunku do działek [...] i [...] będących własnością Miasta P. orzekał właściwy organ z udziałem wszystkich osób uprawnionych do domagania się ewentualnego zwrotu. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z 2002r. ze zm.) Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art. 200 cytowanej ustawy w związku z § 18 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku uzasadnia przepis art. 152 cytowanej ustawy. /-/E. Brychcy /-/ A. Łaskarzewska /-/B. Kamieńska kk