II GZ 14/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. VI SA/Wa 1205/04 o odrzuceniu zażalenia M. Z. na zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi M. Z. na postanowienie Komendanta Rejonowego Policji Warszawa VI z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie okresowego opiniowania licencjonowanego pracownika ochrony postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie M. Z. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VI z dnia 19 października 2005 r., którym to zarządzeniem wezwano M. Z. do wykonania obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu postanowienia, w dniu 3 sierpnia 2004 r., zgodnie z zarządzeniem z dnia 20 lipca 2004 r., doręczono skarżącemu M. Z. wezwanie do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w kwocie 100 zł pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 6 sierpnia 2004 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy; postępowanie wywołane tym wnioskiem zostało zakończone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2005 r. sygn. II GZ 25/05, oddalającym zażalenie na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2005 r. ponownie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. M. Z. wniósł zażalenie na to zarządzenie. Postanowieniem z dnia 3 października 2005 r. sygn. II GZ 101/05 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Przewodniczący Wydziału VI WSA w Warszawie w dniu 19 października 2005 r. zarządził wezwanie skarżącego do wykonania ciążącego na nim obowiązku uiszczenia wpisu w wysokości, terminie i pod rygorem, jak we wcześniejszych zarządzeniach. M. Z. wniósł zażalenie na ostatnio wymienione zarządzenie z dnia 19 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zażalenie za niedopuszczalne i odrzucił je na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Przyjął, że kolejne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi i wyznaczenie terminu, dokonane po wcześniejszym oddaleniu przez sąd drugiej instancji zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w tym samym przedmiocie, stanowi czynność materialno-techniczną wynikającą z prawomocnego zakończenia postępowania, w którym doszło do oddalenia zażalenia. Stwierdził, że Naczelny Sąd Administracyjny w sposób ostateczny wypowiedział się o obowiązku uiszczenia wpisu, co implikowało czynność przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu, która to czynność nie stanowiła jednak zarządzenia wymienionego w art. 227 § 1 p.p.s.a. i nie podlegała zaskarżeniu. Okoliczności tej nie zmieniał fakt, że skarżącego błędnie pouczono o możliwości zaskarżenia zarządzenia. M. Z. wniósł na to postanowienie zażalenie, z którego treści wynikało, że sprzeciwiał się rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej zależne jest od odpowiedzi na pytanie, czy po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma, w szczególności uiszczenia wpisu od skargi, konieczne jest dokonanie czynności o jakiej mowa w art. 220 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., to jest ponowne wezwanie do uiszczenia opłaty w ustawowym terminie w formie zarządzenia, zaskarżalnego wobec treści art. 227 § 1 p.p.s.a. Wątpliwości w przedstawionym zakresie wynikają z pewnego podobieństwa opisanej sytuacji z taką jaka wynika ze złożenia, przed upływem terminu do uiszczenia opłaty określonego w zarządzeniu przewodniczącego, wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z wielokrotnie wyrażanym w orzecznictwie poglądem w ostatnio opisanych warunkach złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy czyni nie byłym wcześniejsze wezwanie do uiszczenia opłaty, względnie przerywa bieg terminu wskazanego w zarządzeniu przewodniczącego, a po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest ponowne wydanie zarządzenia w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma w ustawowym terminie (por. m.in.: postanowienie SN z 23 października 1965 r. sygn. III PR 41/65, LEX nr 5896; uzasadnienie postanowienia SN z dnia 21 kwietnia 1999 r. sygn. I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/196). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak podstaw do odnoszenia przedstawionego poglądu do sytuacji wiążącej się z zaskarżeniem zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty od pisma i oddaleniem zażalenia na to zarządzenie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje wszczęcie na podstawie innych niż regulowane w art. 220 i 227 p.p.s.a. postępowania wpadkowego, w którym badane jest zagadnienie czy strona jest w stanie ponosić w całości lub w części koszty postępowania; ocena w tym zakresie winna poprzedzać określenie obowiązku uiszczenia opłaty sądowej. Zaskarżenie zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu powoduje natomiast jedynie ten skutek, że sąd drugiej instancji bada czy obowiązek opłacenia pisma został prawidłowo określony co do zasady i wysokości opłaty; kontrolowana jest prawidłowość samego zarządzenia, a nie to, czy zachodzą odrębnie regulowane okoliczności wyłączające dopuszczalność obciążania strony obowiązkiem opłacenia wpisu. Wobec ostatnio przedstawionych okoliczności, oddalenie zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty od pisma w ustawowym terminie oznacza, iż obowiązki strony wskazane w zarządzeniu muszą być uznane za określone prawidłowo. Zarówno samo zarządzenie, jak i postanowienie sądu drugiej instancji wywołują materialne skutki prawomocności, to jest wiążą strony i sądy obu instancji (art. 170 p.p.s.a.). Dlatego też ponowne wzywanie o uiszczenie opłaty od pisma w formie określonej w art. 220 § 1 p.p.s.a. jest zbędne. W kwestii w jakim terminie strona winna uiścić opłatę od pisma po oddaleniu zażalenia na zarządzenie wymienione w art. 220 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że termin ten wynosi 7 dni od daty doręczenia postanowienia sądu drugiej instancji. Ustawa procesowa nie przewiduje instytucji przerwania biegu terminu ustawowego, a takim jest siedmiodniowy termin wskazany w art. 220 § 1 p.p.s.a. liczony od dnia doręczenia wezwania o uiszczenie opłaty. Niemniej zaskarżenie zarządzenia powoduje ten skutek, że w związku z przeniesieniem na sąd drugiej instancji kompetencji do badania zasadności wezwania do uiszczenia opłaty zawieszeniu ulega skutek doręczenia wezwania w zakresie zapoczątkowania biegu terminu do uiszczenia opłaty. Zauważyć przy tym należy, że w Dziale VIII p.p.s.a. połączono wykonywanie orzeczeń sądowych z ich prawomocnością oraz na brak przepisu pozytywnego nadającego wykonalność zaskarżonym zarządzeniom w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma (por. B. Gruszczyński [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 499-500). Przeszkoda zawieszająca skutek doręczenia wezwania ustaje z chwilą oddalenia zażalenia, z tym jednak że względem strony wznowienie obowiązku uiszczenia opłaty w ustawowym terminie łączyć należy z elementem wiedzy o treści rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji. Kolejne zagadnienie dotyczy tego, czy po oddaleniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego sąd pierwszej instancji zwolniony jest od obowiązku jakichkolwiek czynności zmierzających do pobrania opłaty. Nie można pominąć, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Realizacja obowiązków sądu w tym zakresie winna polegać na pouczeniu strony występującej bez pełnomocnika profesjonalisty o obowiązku uiszczenia opłaty od pisma po oddaleniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu do opłacenia pisma oraz skutkach zaniedbania w tym zakresie i to tym bardziej, że powstała sytuacja nie jest klarowna dla nieprofesjonalisty i może wywoływać usprawiedliwione wątpliwości. Realizacja zasady określonej w art. 6 p.p.s.a. wymaga nadto, by określić termin, w którym sąd nie będzie stosować sankcji w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania bądź odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia oraz skargi o wznowienie postępowania, o ile strona podporządkuje się obowiązkowi wskazanemu w pouczeniu. Pismo zawierające takie pouczenie nie stanowi zaskarżalnego, w myśl art. 227 § 1 p.p.s.a., zarządzenia. Odnosząc dotychczasowe uwagi do sprawy niniejszej stwierdzić należy, że sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku ponownego wzywania skarżącego do uiszczenia w terminie ustawowym wpisu od skargi po oddaleniu zażalenia na zarządzenie z dnia 17 czerwca 2005 r. Pismo sądu z dnia 21 października 2005 r. sporządzone na podstawie zarządzenia z dnia 19 października 2005 r. traktować należało jako obejmujące pouczenie stanowiące realizację zasady określonej w art. 6 p.p.s.a. Ani zarządzenie, ani wezwanie nie stanowiło zarządzenia o jakim mowa w art. 220 § 1 p.p.s.a, nie było więc zaskarżalne na podstawie art. 227 § 1 p.p.s.a. W art. 194 § 1 p.p.s.a. nie przewidziano też zaskarżalności zarządzeń sądowych w ramach realizacji obowiązków określonych w art. 6 p.p.s.a. Wobec tego trafne było stanowisko sądu pierwszej instancji co do niedopuszczalności zażalenia. Z wymienionych powodów oddalono zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.