II OZ 64/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 2201/05 o pozostawieniu wniosku Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 19 lipca 2005 r., nr [...] w przedmiocie uzgodnienia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu p o s t a n a w i a uchylić zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie "[...]" w sprawie ze skargi na postanowienie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 19 lipca 2005 r. zwróciło się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił wniosek Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że art. 24 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873) zakłada zwolnienie organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych na zasadach określonych w przepisach odrębnych, jednakże ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie przewiduje dla organizacji pożytku publicznego zwolnienia z mocy prawa od kosztów sądowych. W takim razie Stowarzyszenie ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno złożyć wniosek na urzędowym formularzu. Skoro wniosek taki nie został wniesiony w zakreślonym przepisami terminie, to należało pozostawić go bez rozpoznania w oparciu o art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na powyższe postanowienie skarżące Stowarzyszenie złożyło zażalenie. W zażaleniu wniesionym w dniu 30 grudnia 2005 r. (data prezentaty) powołano się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 r. (II OZ 825/05), w którym Sąd ten uchylając zaskarżone postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego stwierdził, iż wymaga wyjaśnienia, czy skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i jako takie może korzystać ze zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi. W oparciu o powyższe orzeczenie w zażaleniu Sygn. akt II OZ 64/06 wywiedziono, iż art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie nie wskazuje na stan majątkowy organizacji, jako warunek zwolnienia od kosztów postępowania. Według skarżącego Stowarzyszenia skoro przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie regulują zwolnień organizacji pożytku publicznego od kosztów postępowania to pierwszeństwo powinien mieć przepis art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Ponadto w zażaleniu powołano się na Konwencję z Aarhus normującą dostęp do dochodzenia sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska i likwidowanie barier finansowych w społecznej kontroli nad ochroną środowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, chociaż z innych niż wskazane w zażaleniu przyczyn. Przede wszystkim należy podkreślić, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości zwolnienia organizacji pożytku publicznego od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 239 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego z mocy ustawy. Przepis art. 240 tej ustawy przewiduje możliwość zwolnienia, w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, organizacji społecznych z obowiązku uiszczania wpisu w sprawach związanych z ich działalnością naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną oraz z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dotychczas jednak rozporządzenie takie nie zostało wydane. W związku z powyższym Stowarzyszenie może ubiegać się w postępowaniu przed sądem administracyjnym zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów na zasadach ogólnych. Warunkiem przyznania prawa pomocy w przypadku osoby prawnej jest wykazanie we wniosku, złożonym na formularzu PPPr, sytuacji Sygn. akt II OZ 64/06 wypełniającej przesłanki określone w art. 246 §2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niemniej jednak wniesione zażalenie należy uznać za zasadne. Chociaż Sąd I instancji słusznie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że przepisy nie zobowiązują Sądu do doręczenia osobie prawnej formularza wniosku PPPr, to nie można zgodzić się z wyrażonym poglądem, iż Sąd nie jest zobowiązany wezwać strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Z przepisu art. 252 § 2 w zw. z art. 257 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi wynika bowiem, że jedynie prawidłowo uzupełniony wniosek, złożony na urzędowym formularzu może zostać przez Sąd rozpoznany. W niniejszej sprawie wniosek Stowarzyszenia zawarty w skardze nie spełniał wymogów formalnych. Nie uzasadnia to jednak treści rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2005 r. O ile zaakceptować należy brak wskazań do przesyłania formularza wniosku podmiotom ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy w oparciu o art. 246 § 2 powołanej wyżej ustawy, to nie można zgodzić się z wnioskiem Sądu I instancji, ani z postanowieniem Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 marca 2005 r. (II FZ 88/05), iż zwalnia to Sąd z obowiązku wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Strona niejednokrotnie nie jest przekonana, jaki wniosek w danej sprawie należy złożyć. Niezbędne zatem jest dokonanie oceny wniosku przez Sąd i prawidłowe wezwanie skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, a w przypadku osób fizycznych dodatkowo przesłanie urzędowego formularza wniosku, co wynika z treści § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 marca 2005 r. z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sygn. akt II OZ 64/06 oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245). Stosownie do przepisu art. 252 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Zgodnie natomiast z przepisem art. 257 powołanej ustawy wniosek przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie zostało jednak wezwane do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez jego złożenie na urzędowym formularzu. Z powyższych przyczyn należało uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2005 r. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.