II OZ 1380/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt II SA/Lu 952/05 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy postanawia oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt II SA/Lu 952/05 odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, iż w dniu 20 września 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o wydanie odpisu wyroku z dnia 20 września 2006 r. wraz z uzasadnieniem, do którego dołączyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazała, iż posiada drewniany dom o powierzchni 20 m2, prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze swoją pełnoletnią córką A. K. i utrzymuje się z emerytury, która wynosi brutto 520 zł oraz renty rodzinnej córki w kwocie 520 zł. Podała, że jest osobą chorą, po ciężkiej operacji, przy czym karta leczenia szpitalnego i inne załączniki do tego wniosku znajdują się w aktach sprawy złożonych do wcześniejszego wniosku PPF. Wymieniła swoje wydatki takie jak opłaty: za światło (100 zł), telefon (60 zł), gaz (100 zł), leki i wizyty u lekarza (1 000 zł) oraz koszty związane z kształceniem córki (dojazdy, stancja, książki) i wydatki związane z uprawą roli (kombajn 1h/220 zł, pług 1h/100 zł) oraz wskazała, iż ma pożyczkę w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo- Kredytowej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O możliwości uczestniczenia w kosztach sądowych decyduje, prócz bieżących dochodów majątek posiadany przez stronę wnoszącą o przyznanie prawa pomocy. Co do zasady instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obwarowana jest przesłanką braku realnej możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, podlega ścisłej interpretacji, co oznacza, stosowanie owej instytucji w sytuacjach wyjątkowych, szczególnie trudnych. Warunkiem zwolnienia od kosztów sądowych jest z jednej strony wykazanie, że na stronie ciąży obowiązek poniesienia konkretnych opłat sądowych, a z drugiej, że nie może ich uiścić bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny (post. SN z dnia 28 stycznia 1981 r. sygn. akt IV PZ 5/81). Koszty sądowe w niniejszym postępowaniu, jakie skarżąca zobowiązana jest ponieść na tym etapie obejmują: opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz koszty ustanowienia adwokata, którego stawka minimalna za udział w postępowaniu przed Sądem I instancji sprawie, w której przedmiotem nie jest należność pieniężna wyniesie 240 zł wymierzona zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Jeśli chodzi o potencjalne przyszłe koszty postępowania to dotyczyć one mogą m.in. zażalenia, opłaty kancelaryjnej, które nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł – § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych oraz wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Kolejny wniosek skarżącej z dnia 20 września 2006 r. nie zawiera podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Cytowana zasada ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podkreślają fakt, iż prawo pomocy może być przyznane w takim zakresie, w jakim strona nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze sytuację finansową wykazaną w ponownym wniosku stwierdzić należy, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej jest stabilna i nie ulegała znaczącej zmianie od 9 marca 2006 r, czyli od daty wydania postanowienia w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł i odmowy przyznania pomocy w pozostałym zakresie, obejmującym inne koszty sądowe i ustanowienie adwokata. W postanowieniu tym wskazano, iż skarżąca posiada stałe dochody, ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Ze względu na to, że skarżąca jest w okresie rekonwalescencji po przebytej operacji i ponosi wydatki na zakup leków nie będzie ona w stanie jednorazowo z bieżących dochodów bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu uiścić całego bądź częściowego wpisu sądowego od skargi. W pozostałym zakresie brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. Prawo pomocy przyznawane jest w takim zakresie, w jakim strona nie jest w stanie samodzielnie partycypować w kosztach postępowania. Dochody skarżącej składające się z emerytury w kwocie 495 zł oraz dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego wynoszącego rocznie 11 251,92 zł wynoszą miesięcznie 1 432,66 zł. Ponadto córka skarżącej pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskuje dochody z tytułu renty w kwocie 495 zł. Uwzględniając stałe wydatki na zakup leków 100 zł oraz średnie miesięczne dochody skarżącej 1 432,66 zł i fakt posiadania przez nią gospodarstwa rolnego stwierdzić trzeba, iż skarżąca będzie w stanie bez uszczerbku w koniecznych dla niej kosztach utrzymania poczynić oszczędności na poczet pozostałych kosztów postępowania, gdyż wystąpią one sukcesywnie zaś ustanowienie adwokata niezbędne jest na etapie sporządzenia skargi kasacyjnej. Wskazano również, że wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia to, że na skarżącej ciąży obowiązek spłaty zobowiązań prywatnoprawnych, które nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego (obejmującej kolejny wniosek) wynika, że skarżąca zamieszkuje w drewnianym domu mieszkalnym o powierzchni około 20 m2 i prowadzi gospodarstwo domowe z pełnoletnia córką. Posiada także gospodarstwo rolne o powierzchni 6,16 ha fizycznych, tj. 6,92 ha przeliczeniowych. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 520 zł brutto, renty rodzinnej córki w kwocie 520 zł brutto oraz dochodów otrzymywanych z gospodarstwa rolnego wynoszących rocznie 11 251,92 zł (zaświadczenie Urzędu Gminy A.). Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie dołączyła żadnego załącznika na potwierdzenie danych w nim zawartych, gdyż wskazała tylko, że załączniki te znajdują się w aktach sądowych. Stwierdzić zatem trzeba, iż osiągany przez skarżącą stały, comiesięczny dochód oraz jej stan majątkowy przy uwzględnieniu wydatków, które strona wyliczyła w postępowaniu, między innymi opłat za energię elektryczną i gaz, rachunek za leki, koszty posiadania telefonu, opłaty związane ze studiami córki – pozwalają na poniesienie przez nią na tym etapie sprawy pełnych kosztów postępowania sądowego. Poza tym wykazanie przez skarżącą, że ciążą na niej zobowiązania prywatnoprawne, nie uzasadnia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ zobowiązania o takim charakterze nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe (art. 211 i 212 p.p.s.a.). W zażaleniu od tego postanowienia skarżąca wniosła o jego uchylenie lub zmianę w całości i zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu i wyznaczenie wskazanego przez nią adwokata A. S. w celu napisania zażalenia. Podała, że jest w trudnej sytuacji materialnej, gdyż do prac w polu zatrudnia ludzi, nie ma konia ani traktora, a usługi w polu są drogie, bo 1 godzina za usługę wykonaną kombajnem kosztuje 220 zł, a za orkę 100 zł. Choruje na nadciśnienie i niewydolność trzustki i nie może ciężko pracować. Posiada stare budownictwo wymagające remontu (np. obora), a dach grozi zawaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 197 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (§ 2 tego artykułu). Zgodnie zaś z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt II SA/Lu 952/05 odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd I instancji prawidłowo ocenił możliwości płatnicze skarżącej przyjmując, iż jej stan majątkowy i osiągany przez nią stały, comiesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 590 zł brutto oraz z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, z którego roczny dochód wynosi 11 251,92 zł przy uwzględnieniu wykazanych wydatków z tytułu opłat za energię elektryczną, gaz, leki, telefon i opłat związanych ze studiami córki, pozwalają na poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania sądowego, które mogą wystąpić w tym postępowaniu, po wydaniu przez Sąd wyroku. Prawidłowe są także ustalenia tego Sądu, iż koszty te obejmują opłatę kancelaryjną za doręczenie wyroku wraz z jego uzasadnieniem (100 zł), zaś ewentualne przyszłe koszty mogą objąć wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu, którego stawka minimalna wynosi 240 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej 250 zł, a także wpis od zażalenia czy inne opłaty kancelaryjne. Sąd I instancji uwzględnił również okoliczność, że córka skarżącej, z którą pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskuje własne dochody z tytułu renty w wysokości 590 zł brutto, co oznacza, iż córka nie pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki. Okoliczność ta uzasadnia ocenę, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty mogące wystąpić na obecnym etapie postępowania sądowego. Przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć bowiem pod uwagę dochody wszystkich osób zamieszkujących z osobą składającą ten wniosek i pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej jest stabilna i nie uległa znaczącej zmianie w porównaniu z sytuacją opisaną w poprzednim jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, po rozpoznaniu którego Sąd I instancji postanowieniem z dnia 9 marca 2006 r. zwolnił skarżącą od wpisu sądowego od skargi w całości w wysokości 500 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 551/06 oddalił zażalenie od tego postanowienia. Skarżąca bowiem nadal utrzymuje się z emerytury i z dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego, a jej córka z renty, zaś w ponownym wniosku jedynie dodatkowo wskazała w jakiej wysokości ponosi wspomniane wydatki, jednakże wydatki te przy uwzględnieniu okoliczności, że zarówno skarżąca jak i jej córka mają stałe źródło dochodu nie pozwalają na przyjęcie, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Odnosząc się do argumentu, iż skarżąca poniosła nadto wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego wskazać trzeba, iż wydatki te miały charakter sezonowy i z tego względu nie mogą stanowić okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy na obecnym etapie postępowania sądowego. Ponadto dochód uzyskiwany z prowadzenia gospodarstwa pozwala na pokrycie tych wydatków. Wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadniają przy tym ciążące na skarżącej zobowiązania prywatnoprawne, ponieważ zobowiązania o takim charakterze nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe. Na marginesie zauważyć trzeba, że dochód dwuosobowej rodziny skarżącej znacznie przekracza kwotę 632 zł stanowiącą kryterium dochodowe dla takiej rodziny określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej (Dz. Nr 64, poz. 593 ze zm.), uprawniające do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej, które przysługują m.in. osobom znajdującym się w trudniej sytuacji materialnej. Powyższe oznacza, iż rodzina skarżącej nie znajduje się w takiej sytuacji. Już tylko na marginesie wyjaśnić należy, iż prawo pomocy nie może być przyznane poprzez ustanowienie adwokata wskazanego przez stronę, gdyż wyznaczenie konkretnego pełnomocnika należy do okręgowej rady adwokackiej, a nie do sądu administracyjnego (art. 253 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.