II GZ 2/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Grabowski po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Z. i Z. Z. – wspólników Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "[...] Spółka cywilna na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2101/05 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i Z.Z. – wspólników Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "[...]" Spółka cywilna na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia 15 września 2005 r., nr [...] w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2101/05 odmówił M. Z. i Z. Z. – wspólnikom Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "[...]" s.c., przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia 15 września 2005 r., nr [...], z następującym uzasadnieniem. Postanowieniem z dnia 24 maja 2006 r., WSA w Warszawie na skutek rozpoznania sprawy ze sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2006 r. odmówił wnioskującym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po rozpatrzeniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2006 r., sygn. akt II GZ 80/06 uchylił postanowienie WSA w Warszawie z dnia 24 maja 2006 r. uznając, że Sąd ten nie odniósł się do pisma wnioskujących z dnia 17 maja 2006 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 15 września 2006 r. do doprecyzowania żądań w nim zawartych przez wskazanie, czy ich zamiarem jest żądanie umorzenie toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy (cofnięcie wniosku) i wszczęcie nowego postępowania, czy też wskazanie okoliczności nowych w stosunku do faktów już przedstawionych, wnioskujący pismem z dnia 25 września 2006 r. wyjaśnili, że nie sprzeciwiają się interpretowaniu pisma z dnia 17 maja 2006 r. jako wskazania nowych okoliczności w stosunku do faktów już przedstawionych (we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie od postanowienia z dnia 30 marca 2006 r.). WSA w Warszawie dokonał analizy sytuacji materialnej wnioskujących, mając na uwadze okoliczności podniesione w piśmie z dnia 25 września 2006 r., że aktualnie nie osiągają oni dochodów, a należący do nich sprzęt ruchomy został sprzedany, pieniądze te zostały przeznaczone na spłatę zadłużenia, na który to cel przeznaczone są w całości ich przychody finansowe, a posiadany przez nich grunt, wraz z przedsiębiorstwem nie znajduje nabywcy. Sąd uznał, że nowe okoliczności dotyczące ich statusu majątkowego oraz możliwości płatniczych nie stanowią dostatecznego uzasadnienia przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z podnoszonych okoliczności nie wynika, czy prowadzą oni nadal działalność gospodarczą, a wskazując na fakt przeznaczania całości bieżących dochodów na spłatę zadłużenia, nie wyjaśnili źródła tych dochodów, ani ich skali. Nie przedstawili również wysokości kwot uzyskanych z tytułu sprzedaży majątku ruchomego oraz wysokości środków przeznaczonych na spłatę zadłużenia. Nie uzasadnili również, dlaczego nie mają możliwości obciążenia posiadanego majątku celem uzyskania środków finansowych, czy należące do nich nieruchomości stanowią zabezpieczenie kredytów, czy też niemożność uzyskiwania dochodu z majątku wynika z innych przyczyn. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. Z. i Z. Z. – wspólnicy Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "[...]" s. c. wnieśli o jego uchylenie oraz o zwolnienie od kosztów rozpoznania zażalenia. W uzasadnieniu przedstawili stan faktyczny sprawy przytaczając powody zaskarżenia do WSA w Warszawie wydanych w sprawie decyzji Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych wydanych w przedmiocie nakazu wycofania z obrotu nawozów organicznych – biohumusów, wytwarzanych przez należącą do wnioskujących hodowlę dżdżownic. Podnieśli, że nie mają możliwości uzyskiwania dochodu ze sprzedaży przedmiotowego nawozu, a na wezwanie Sądu wyjaśnili brak możliwości obciążania posiadanych nieruchomości. Stwierdzili, że "przedsiębiorstwo gospodarcze będące gospodarstwem rolnym [...] nie istnieje" i nie jest zdolne do poniesienia opłat w postępowaniach sądowych na łączną kwotę 10.000 złotych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu toczącym się z wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd administracyjny ocenia sytuację materialną wnioskujących. Wykładnia przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., dokonana w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji jest ugruntowana w orzecznictwie sądowym. NSA podziela w tym zakresie pogląd WSA w Warszawie i argumentację przedstawioną na jego poparcie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę przy orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby bowiem rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). Prawidłowo zatem, w ocenie NSA, Sąd I instancji ocenił jedynie sytuację materialną wnioskujących o przyznanie prawa pomocy, nie odnosząc się jednocześnie do argumentacji mającej służyć poparciu ich stanowiska, co do zasadności wniesionej skargi. Również w zażaleniu na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy złożonym do NSA skarżący przedstawili swoją ocenę stanu sprawy i uzasadnienie ich stanowiska w sprawie skargi do WSA. Należy stwierdzić, że brak jest podstaw prawnych do odniesienia się przez NSA na tym etapie postępowania, toczącego się z wniosku o przyznanie prawa pomocy do podnoszonych w uzasadnieniu zażalenia argumentów na poparcie skargi. Będą one bowiem ocenione przez WSA w Warszawie przy jej rozpoznaniu i nie mają znaczenia dla oceny sytuacji materialnej wnioskujących. Poza argumentacją dotyczącą skargi, skarżący nie uzasadnili zażalenia. Nie wskazali na czym, ich zdaniem, polega błędna ocena ich sytuacji materialnej dokonana przez WSA w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem NSA, słusznie WSA w Warszawie odmówił wnioskującym przyznania prawa pomocy i swoje stanowisko w tym zakresie prawidłowo uzasadnił. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd słusznie podkreślił, że powołując się na fakt przeznaczania całości bieżących dochodów na spłatę zadłużenia, nie wyjaśnili oni źródła tych dochodów, ani ich skali, nie przedstawili wysokości kwot uzyskanych z tytułu sprzedaży majątku ruchomego oraz wysokości środków przeznaczonych na spłatę zadłużenia. Nie uzasadnili również, dlaczego nie mają możliwości obciążenia posiadanego majątku. Odnosząc się do podnoszonej w uzasadnieniu zażalenia kwestii złożenia przez wnioskodawców obszernych wyjaśnień dotyczących braku możliwości obciążania posiadanych nieruchomości w celu uzyskania środków finansowych w piśmie z dnia 13 października 2006 r. stwierdzić należy, że są one bezzasadne. Przedmiotem działalności przedsiębiorstwa [...] - na co wskazywał WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 24 maja 2006 r. i co wynika ze złożonych w sprawie oświadczeń - jest szeroki zakres produkcji nawozów sztucznych oraz pośrednictwo w handlu innymi produktami branży kwiaciarsko-ogrodniczej. W ocenie Sądu skarżący mogą więc pokryć koszty związane z wpisem sądowym z dochodów innych niż handel biohumusami. Pozbawione podstaw jest podnoszone w uzasadnieniu zażalenia twierdzenie, że przedsiębiorstwo [...] nie istnieje, bowiem skarżący nie przedstawili żadnych dokumentów na poparcie tych twierdzeń. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji należy uznać za prawidłowe również z uwagi na pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądowym, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Stanowi ona formę dofinansowania z budżetu państwa, jaka może być stosowana jedynie w przypadku osób, które pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i te właśnie osoby mogą liczyć na pomoc ze strony państwa, czego wyrazem jest orzecznictwo sądów w tym zakresie. Należy zatem stwierdzić, że wnioskujący nie wykazali, iż nie mają możliwości sfinansować swojego udziału w niniejszym postępowaniu poprzez uiszczenie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, NSA na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Bezprzedmiotowy jest wniosek o zwolnienie od kosztów rozpoznania zażalenia, bowiem zgodnie z treścią przepisu art. 261 p.p.s.a. od zażalenia na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy nie pobiera się opłat sądowych.