I GSK 700/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędziowie Zofia Borowicz (spr.) NSA Kazimierz Brzeziński Protokolant Anna Tomza po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Poland Spółki z o.o. w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 2265/05 w sprawie ze skargi [...] Poland Spółki z o.o. w Białymstoku na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej wartości celnej towaru wydanej w wyniku wznowienia postępowania 1) oddala skargę kasacyjną 2) nakazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zwrócenie [...] Poland Spółce z o.o. w Białymstoku kwoty 150 (sto pięćdziesiąt) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skargi kasacyjnej Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 2265/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] Poland Sp. z o.o. w Białymstoku na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Sąd wywiódł, że Dyrektor Izby Celnej w Warszawie zaskarżonym postanowieniem stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Warszawie z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...], którą uznano zgłoszenie celne za nieprawidłowe i dokonano ponownego ustalenia wartości celnej z uwzględnieniem opłat licencyjnych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Warszawie z dnia 20 stycznia 2003 r. została doręczona stronie w dniu 27 stycznia 2003 r., natomiast odwołanie zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniu 11 października 2004 r., a więc z uchybieniem terminu określonego w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Orzekając w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że istota zaskarżonego do sądu administracyjnego postanowienia sprowadza się jedynie do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a więc kwestii o charakterze formalnym. Z uwagi na treść art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., skoro przedmiotem kontroli jest zaskarżone postanowienie, Sąd pominął zarzuty skargi dotyczące wydania decyzji z dnia 20 stycznia 2003 r. z naruszeniem art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd uznał za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące nieprawidłowości doręczenia stronie decyzji organu celnego I instancji, a w konsekwencji za nietrafny zarzut naruszenia art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia, że w badanym stanie faktycznym na organach celnych ciążył obowiązek doręczenia decyzji z dnia 20 stycznia 2003 r. ustanowionemu przez skarżącego pełnomocnikowi. Stosownie do przepisu art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej pisma doręcza się stronie, a gdy strona ustanowiła pełnomocnika - temu pełnomocnikowi. Przepisy art. 136 i 137 Ordynacji podatkowej regulują szczegółowo kwestię pełnomocnictwa w postępowaniu celnym i podatkowym. Zgodnie z obowiązującą w postępowaniu podatkowym zasadą pisemności (art. 126 Ordynacji podatkowej) pełnomocnictwo jest udzielane na piśmie, a jeżeli udziela się go ustnie, to do protokołu zgodnie z art. 173. Sąd podkreślił, że w aktach sprawy albo powinien być złożony oryginał, albo odpis pełnomocnictwa urzędowo poświadczony. Jak wynika z akt sprawy, skarżący w toku postępowania przed organem I instancji nie ustanowił pełnomocnika. Wobec tego organ I instancji wszelką korespondencję, włącznie z decyzją z dnia 20 stycznia 2003 r., kierował na adres skarżącego. Sąd wywiódł, że określony w art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej obowiązek doręczania pism pełnomocnikowi działającemu w imieniu strony dotyczy pełnomocnika, który złożył do akt oryginał pełnomocnictwa lub uwierzytelnioną kopię, ponieważ dopiero z tym momentem pełnomocnik wstępuje do postępowania w zakresie określonym pełnomocnictwem. W sprawie niniejszej w dniu 28 stycznia 2003 r. wpłynął do akt wniosek radcy prawnego W. M., o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze pełnomocnika. Sąd podkreślił, że fakt, iż pismo datowane jest na dzień 22 stycznia 2003 r. nie ma istotnego dla sprawy znaczenia, ponieważ do pisma nie zostało dołączone pełnomocnictwo. Sąd stwierdził więc, że w tej sytuacji należało przyjąć, że nadal pełnomocnik nie został w sprawie ustanowiony. Pełnomocnictwo wpłynęło do akt na żądanie organu celnego w dniu 10 lutego 2003 r. Sąd wskazał więc, że w świetle powyższego organ celny nie miał możliwości uzyskania informacji na temat udzielonego pełnomocnictwa w dacie wysyłania decyzji stronie skarżącej, a tym samym nie miał podstaw prawem przewidzianych do doręczenia decyzji pełnomocnikowi w sprawie nie występującemu. Skarżący pokwitował odbiór decyzji w dniu 27 stycznia 2003 r., zatem od tej daty należało liczyć termin do wniesienia odwołania zgodnie z treścią art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej. Pełnomocnictwo zostało złożone do akt po doręczeniu decyzji stronie skarżącej i zgodnie z treścią art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej tę datę należy liczyć jako początkową dla biegu terminu do wniesienia odwołania. Sąd przywołując treść art. 223 Ordynacji podatkowej stwierdził, że w świetle akt sprawy nie ma wątpliwości, iż doręczenie decyzji organu I instancji - zawierające prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia odwołania - nastąpiło w dniu 27 stycznia 2003 r. Zatem złożenie odwołania dopiero w dniu 11 października 2004 r. uchybiło powyższemu terminowi. W tej sytuacji Dyrektor Izby Celnej, jako organ II instancji był obowiązany stosownie do dyspozycji przepisu art. 228 § 1 Ordynacji podatkowej do stwierdzenia w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. [...] Poland Sp. z o.o. w Białymstoku wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia w całości oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, a ponadto zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła - na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - brak rozpatrzenia i rozpoznania wszystkich zarzutów skargi złożonej przez stronę oraz wadliwe uzasadnienie: 1) przez błędne przyjęcie, że decyzja organu celnego z dnia 20 stycznia 2003 r. została stronie w sposób prawidłowy doręczona, podczas gdy w przedmiotowej sprawie strona ustanowiła pełnomocnika, który powinien otrzymać decyzję, z czego wynika, iż w przedmiotowej sprawie wbrew błędnej ocenie Sądu I instancji termin do wniesienia odwołania nie został naruszony - ponieważ w ogóle nie biegł, 2) przez wadliwe uznanie, iż w sprawie celnej termin do wniesienia odwołania biegł od dnia doręczenia decyzji stronie, a nie jej prawidłowo ustanowionemu pełnomocnikowi, 3) przez błędne uznanie, iż organ dopełnił obowiązku doręczenia decyzji przez jej doręczenie stronie, pomimo tego, iż w sprawie był ustanowiony pełnomocnik, któremu winna decyzja zostać doręczona, a w konsekwencji Sąd uznał, iż postanowienie Dyrektora Izby Celnej stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania było prawidłowe, 4) przez błędne uznanie, iż decyzja z dnia 20 stycznia 2003 r. [...] została w sposób prawidłowy wydana, pomimo tego, iż organ nie zachował terminu siedmiodniowego, który sam stronie wyznaczył do wypowiedzenia się w sprawie, 5) przez błędne uznanie, iż pełnomocnictwo prawidłowo nadane przez pełnomocnika strony pismem poleconym na poczcie w ramach wyznaczonego przez organ siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie nie stanowi prawidłowego ustanowienia pełnomocnika, pomimo iż strona dysponuje potwierdzeniem jego nadania i nie jest w stanie w inny sposób bronić się przed zarzutami organu, iż pełnomocnictwo nie zostało złożone do akt sprawy. Skarżąca wskazała, iż wszystkie wyżej wymienione zarzuty świadczą o tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien był uwzględnić skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie i uchylić decyzję w całości. Pominięcie zarzutów podniesionych w skardze oraz wadliwe uzasadnienie orzeczenia stanowi rażące naruszenie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. Uzasadniając powyżej sformułowane zarzuty autor skargi kasacyjnej wywiódł, iż Sąd błędnie zinterpretował moment ustanowienia pełnomocnika. Skoro organ celny zgodnie z art. 200 Ordynacji podatkowej wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia przed wydaniem decyzji, to strona korzystając ze swego uprawnienia w tym terminie zleciła prowadzenie sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi, który w dniu 22 stycznia 2003 r. listem poleconym wysłał do organu celnego udzielone mu pełnomocnictwo i zgłosił swój udział w sprawie. Oznacza to, że z tym dniem został ustanowiony pełnomocnik, a zatem przed dniem wydania (doręczenia) decyzji. Data nadania pisma w placówce pocztowej przez Autor skargi kasacyjnej odwołując się do treści art. 136 Ordynacji pełnomocnika stosownie do regulacji zawartej w art. 12 Ordynacji podatkowej jest datą ustanowienia pełnomocnictwa i wskazuje moment jego doręczenia. Natomiast przepisy o doręczeniu zawarte w art. 144-145 Ordynacji podatkowej mają zastosowanie do organu, a nie do strony. podatkowej wywiódł, iż jego zdaniem nawet w wypadku przyjęcia przez organ, że pełnomocnictwo do sprawy wpłynęło 1 dzień po wydaniu przez organ decyzji, powinno po stronie organu powodować powstanie obowiązku zawiadomienia o tym fakcie pełnomocnika, który mógłby jeszcze zdążyć złożyć odwołanie, czy też środek nadzwyczajny. Natomiast organ w przedmiotowej sprawie tego nie uczynił, a Sąd I instancji uznał takie postępowanie za prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy, poza nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów kasatora. W rozpoznawanej sprawie skarżący skargę kasacyjną oparł na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący zarzucając, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów postępowania, przytoczył w petitum skargi kasacyjnej jako jej podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Natomiast w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, iż Sąd błędnie przyjął, że organ celny prawidłowo zastosował art. 136 oraz art. 144-145 Ordynacji podatkowej, a nadto nie zauważył, że organ celny pominął art. 12 Ordynacji podatkowej regulujący tryb doręczania i wysyłania pism przez stronę do wiadomości organu. Poza tym zarzucił, że Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi dotyczących wydania przez organ I instancji decyzji z naruszeniem art. 200 Ordynacji podatkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że zarzuty te są trafne. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny, czy przed datą doręczenia przez organ I instancji stronie decyzji z dnia 20 stycznia 2003 r., strona ta skutecznie ustanowiła pełnomocnika w sprawie. Przepis art. 136 Ordynacji podatkowej, który miał zastosowanie w postępowaniu administracyjnym przed organami celnymi na podstawie art. 262 Kodeksu celnego, stanowi, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Regulacja zawarta w tym przepisie określa jedynie w sposób ogólny uprawnienie do prowadzenia w zastępstwie strony pewnych spraw, reprezentowanie czyli występowanie, czy też działanie w imieniu mocodawcy przez pełnomocnika. Natomiast przepis ten nie reguluje z jakim momentem następuje skuteczne ustanowienie pełnomocnika w danym postępowaniu. Jest to niezależne od tego, czy i w jakim zakresie oraz od kiedy mocodawcę i pełnomocnika łączy stosunek pełnomocnictwa poza postępowaniem. Momentem, od którego pełnomocnictwo zostaje skutecznie ustanowione jest złożenie do akt sprawy oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa albo też dzień zgłoszenia pełnomocnictwa ustnie do protokołu. Wynika to wprost z treści art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej. Zatem dopiero z chwilą doręczenia organowi pełnomocnictwa, pełnomocnik powinien być zawiadomiony o wszystkich czynnościach i wzywany do udziału w nich na równi ze stroną (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 1999 r. sygn. akt II SA 1533/98, zbiór LEX nr 46787, wyrok NSA z dnia 31 maja 2000 r. sygn. I SA/Wr 2034/97, zbiór LEX 43050, a także M. Szubiakowski "Pełnomocnicy w postępowaniu podatkowym" opubl. PP 2002/1/50). To pełnomocnik strony musi wykazać organowi, że strona go umocowała do działania. Aby pełnomocnictwo było skuteczne musi więc być doręczone organowi. Oznacza to, że organ musi posiadać wiedzę o tym, że strona ustanowiła w postępowaniu pełnomocnika. Innymi słowy oświadczenie woli strony w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika musi dojść do wiadomości organu. Wykładnia taka uregulowań zawartych w art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej wynika z tzw. teorii doręczenia oświadczenia woli w rozumieniu art. 61 k.c., która ma tutaj zastosowanie z uwagi na regulacje zawarte w art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że organ celny I instancji wydał decyzję w dniu 20 stycznia 2003 r., która została wysłana i doręczona stronie w dniu 27 stycznia 2003 r. Do tego dnia do akt sprawy nie zostało doręczone pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego radcy prawnemu W.M.. Dopiero w dniu 28 stycznia 2003 r. do akt sprawy wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącej o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika, przy którym to piśmie organ stwierdził brak stosowanego umocowania od strony. Na wezwanie organu pełnomocnictwo to zostało doręczone do akt dopiero w dniu 10 lutego 2003 r. Skoro pełnomocnik strony nie doręczył organowi celnemu pełnomocnictwa przed wysłaniem stronie decyzji, czyli między 20 a 27 stycznia 2003 r., to Sąd I instancji trafnie uznał, że organ I instancji zgodnie z art. 144 i 145 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązany był doręczyć decyzję stronie. Do tej daty bowiem strona nie ustanowiła skutecznie przed organem pełnomocnika w osobie radcy prawnego. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie uznał, że organ celny nie naruszył art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, skoro doręczył decyzję stronie, a nie jej jeszcze nie ustanowionemu pełnomocnikowi. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami uznał, że organ celny nie miał możliwości uzyskania informacji na temat udzielonego pełnomocnictwa w dacie wysyłania decyzji stronie skarżącej. Fakt, że pełnomocnik skarżącej w dniu 22 stycznia 2003 r. złożył w urzędzie pocztowym pismo o dopuszczeniu go do udziału w postępowaniu w charakterze pełnomocnika nie może oznaczać skutecznego doręczenia pełnomocnictwa organowi w rozumieniu art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej. Powoływany przez autora skargi kasacyjnej przepis art. 12 § 6 Ordynacji podatkowej nie rodzi skutków w postaci skutecznego ustanowienia pełnomocnika przed organem. Regulacja zawarta w tym przepisie oczywiście odnosi się do działań strony, jednakże nie można jej na gruncie uregulowań art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej rozumieć w ten sposób, że złożenie pisma o poinformowaniu o ustanowieniu pełnomocnika w sprawie, czy też nawet złożenie pełnomocnictwa w urzędzie pocztowym (co w niniejszej sprawie nie zostało wykazane) rodzi skutki w postaci doręczenia organowi pełnomocnictwa z dniem nadania pisma w placówce pocztowej. Takie rozumienie istoty "złożenia do akt postępowania pełnomocnictwa", o jakim mowa w art. 137 § 3 Ordynacji, nie może się ostać. Z tych przyczyn nie można przyjąć, że Sąd błędnie uznał, iż strona skutecznie ustanowiła pełnomocnika z dniem 22 stycznia 2003 r., a w konsekwencji że Sąd pominął w ocenie działań organu celnego prawidłowe zastosowanie art. 12 § 6 Ordynacji podatkowej. W świetle powyższych rozważań za nietrafne należało też uznać zarzuty kasatora, co do tego, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż decyzja organu celnego nie została doręczona stronie prawidłowo. Nie można bowiem zakwestionować stanowiska Sądu, że skoro strona nie ustanowiła skutecznie pełnomocnika przed doręczeniem jej decyzji, to organ nie miał podstaw aby stosować art. 145 § 2 Ordynacji, a nie art. 145 § 1 tej ustawy. W konsekwencji tych stwierdzeń Sąd trafnie także przyjął, że termin do wniesienia odwołania biegł od dnia doręczenia decyzji stronie i brak podstaw prawnych do uznania, że po skutecznym ustanowieniu pełnomocnika organ celny I instancji był zobligowany do ponownego doręczenia decyzji temu pełnomocnikowi. Nie można też w tej sytuacji zakwestionować stanowiska Sądu, iż organ odwoławczy nie był uprawniony do wydania zaskarżonego postanowienia. Wbrew zarzutom autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji rozważył wszystkie te zarzuty zawarte w skardze, które odnosiły się do działań organu celnego w związku z doręczeniem decyzji z dnia 20 stycznia 2003 r., a także wydaniem zaskarżonego postanowienia. Sąd stosownie do art. 134 p.p.s.a., dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, rozważał też czy strona nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i ocena ta wypadła dla skarżącej negatywnie. Natomiast trafnie uznał Sąd, że przedmiotem tej kontroli nie mogła być kwestia prawidłowości wydania decyzji przez organ I instancji nie tylko pod względem zastosowania przepisów prawa materialnego, ale także przepisów postępowania. Oznacza to, że Sąd nie mógł w tej sytuacji procesowej badać czy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 200 Ordynacji podatkowej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw. Z uwagi na treść art. 225 p.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie kwoty 150 zł, stanowiącej różnicę między należnym wpisem od skargi a uiszczonym w tej sprawie przez stronę (§ 3 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądem administracyjnym - Dz.U. Nr 221, poz. 2193).