I OSK 1869/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak /spr./, Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno, Marek Stojanowski, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1214/05 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę kasacyjną Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Rady Ministrów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], którą to decyzją odmówił przyznania G. K. renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Nadto stwierdzono, iż przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy jest wprawdzie brana pod uwagę, ale nie stanowi jednak jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Organ ustalił, iż wnioskodawczyni G. K. ur. w 1955 r., bez zawodu, ostatnio pracująca jako siostra PCK miała ustalone prawo do renty z tytułu okresowej częściowej niezdolności do pracy od 31 października 1997 r. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 sierpnia 2004 r. uznana została za zdolną do pracy, co spowodowało, iż organ rentowy odmówił jej przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Od tej decyzji G. K. wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego w Sieradzu, który po dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych lekarzy, wyrokiem z dnia 25 stycznia 2005 r., odwołanie przez nią wniesione oddalił. Wobec utraty prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, G. K. wniosła o przyznanie jej renty w trybie wyjątku. Odmawiając jej przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy, organ stwierdził też, że wnioskodawczyni pozostaje na utrzymaniu męża i dochód rodziny w wysokości 841 zł netto nie kwalifikuje jej do objęcia pomocą społeczną. Nadto podniósł, iż skarżąca nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, poszukująca zatrudnienia. Zdaniem organu, powyższe okoliczności nie uzasadniały przyznania wnioskodawczyni świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi G. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie decyzji w uzasadnieniu skargi twierdziła, iż jest osobą chorą i nie widzi powodu, dla którego musiałaby poszukiwać pracy lub rejestrować się jako osoba bezrobotna. Wyjaśniała, iż środki pieniężne są jej pilnie potrzebne na leczenie i zakup lekarstw. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, iż skarżąca jest osobą zdolną do pracy, a tym samym twierdzenie, iż nie może ona podjąć pracy z uwagi na chorobę nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśniał, iż świadczenie określone w art. 82 ust. 1 ustawy nie może być utożsamiane ze świadczeniami przyznawanymi na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której celem jest łagodzenie skutków w trudnych sytuacjach socjalno-bytowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 października 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1214/05, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że podstawę materialnoprawną decyzji wydanej w niniejszej sprawie stanowił art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Użyte w cytowanym przepisie określenie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest pojęciem niedookreślonym, którego znaczenie ustalane jest w toku wykładni, a jego konkretyzacja w indywidualnych przypadkach należy do sfery uznania organów administracji. Decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniu można mówić wtedy, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Indywidualne przypadku muszą być analizowane zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, z której wynika konieczność zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do właściwego zastosowania przepisu prawa. W ocenie Sądu, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano i oceniono materiał dowodowy. W celu ustalenia warunków bytowych skarżącej organ zwrócił się o informacje do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Stosownie do art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznanie renty specjalnej jest możliwe w przypadku zaistnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Ustawodawca nie określa żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Zgodnie z obowiązującą wykładnią, przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych znajduje zastosowanie wtedy, gdy istnieją inne okoliczności, poza złą sytuacją bytową, które mogłyby zostać uznane za wyjątkowe - np. wybitne zasługi wnioskodawcy w określonych dziedzinach, czy też szczególne wydarzenia losowe. Skarżąca nie powoływała się na takie okoliczności. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. G. K. wniosła od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, iż skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie; 2) naruszeniu przepisów postępowania przez błędne zastosowanie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i błędne zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez przyjęcie, że przy wydaniu decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] nie nastąpiło naruszenie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które miało wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji oddalenie skargi zamiast jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji. Naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy, gdyż jego skutkiem było oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Na tych podstawach wnosiła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodziła, że w zaskarżonym wyroku Sąd dokonał błędnej subsumcji przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznając, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie, uprawniających ją do uzyskania renty socjalnej. Skarżąca cierpi na przewlekłą chorobę niedokrwienną mięśnia sercowego, a także na dyskopatię C5-C6 z przewlekłym zespołem szyjno-barkowym lewostronnym. Schorzenia te uniemożliwiają wykonywanie wysiłku fizycznego. Właściwy organ rentowy odmówił przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy w Sieradzu oddalił odwołanie skarżącej, a jego wyrok został utrzymany w mocy przez Sąd Apelacyjny w Łodzi. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznane sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Według art. 82 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) "Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie". Przyznana w art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach kompetencja Prezesa Rady Ministrów, umocowuje ten organ, do przyznania prawa do świadczenia emerytalnego bądź rentowego jednostce w szczególnie uzasadnionym przypadku. Pojęcie "szczególnie uzasadnione przypadki", to pojęcie nieokreślone, którego stosowanie ma charakter ocenny. Szczególnie uzasadnione przypadki nie dają podstaw do stosowania, na tej podstawie, tej instytucji jako instytucji powszechnej. Nie może zatem być stosowana jako podstawa do przyznawania tego szczególnego uprawnienia w sytuacjach, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy, pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla takich przypadków służy instytucja emerytury (renty) wyjątkowej, o której mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Szczególnie uzasadnione przypadki to sytuacje związane z uhonorowaniem osób szczególnie zasłużonych, wybitnych. Objęcie pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków", takich okoliczności jak stan zdrowia prowadziłoby do konieczności oparcia tego wyjątkowego świadczenie na zasadzie powszechności, co stanowiłoby nadużycie instytucji ubezpieczeniowych w celach niezgodnych z zasadą, według której tytuł do świadczenia z funduszu ubezpieczeń społecznych mają wyłącznie osoby, które do jego powstania się przyczyniły. W zaskarżonym wyroku Sąd dokonał w pełni zasadnego zastosowania art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanu zdrowia skarżącej nie można zakwalifikować do szczególnie uzasadnionych przypadków. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.