II SA/Bk 768/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] września 2006 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. P. stwierdził brak podstaw do rozpoznania u S. N. choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych, wymienionej pod pozycją 19 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Organ I instancji podał, iż Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. orzeczeniem lekarskim z dnia [...] lutego 2003r. nr [...] stwierdziła brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Również z dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez lekarza specjalistę medycyny przemysłowej, zgromadzonej dokumentacji w tym pomiarów pól elektromagnetycznych przeprowadzonych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy oraz Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej Instytutu Telekomunikacji i Akustyki Politechniki W. nie wynika, aby obsługiwany przez S. N. komputer [...] i drukarka [...] były źródłem pól elektromagnetycznych, mogących niekorzystnie wpływać na jego zdrowie. Od powyższej decyzji S. N. odwołał się do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B., zarzucając organowi I instancji naruszenie prawa poprzez błędną jego wykładnię oraz niezastosowanie się do wyroku WSA w Białymstoku z dnia 17.06.2004r. sygn. akt II SA/Bk 188/04. Zdaniem strony wydana decyzja ponownie nie zawiera oznaczenia choroby w stosunku, do której toczyło się postępowanie, nadto organ wybiórczo i stronniczo wyszukuje dokumenty w oparciu, o które buduje uzasadnienie, nie biorąc przy tym pod uwagę wyników dochodzenia epidemiologicznego. Po rozpoznaniu powyższego odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. nie podzielił jego zarzutów i decyzją z dnia [...] września 2006r. nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podjętej decyzji podkreślono, iż w konkretnej sprawie istotne znaczenie ma treść § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 30.07.2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), według którego postępowanie winno odbywać się w oparciu o przepisy dotychczas obowiązujące. Organ odwoławczy podał, iż S. N. zatrudniony był w okresie od [...] 06.1993r. do [...] 05.2002r. w Zakładzie Energetycznym B. S.A. Rejon Energetyczny B. P. Jego stanowisko pracy wyposażone było w komputer [...] oraz drukarkę [...] służące do zbierania, gromadzenia i przetwarzania danych związanych z rozliczaniami finansowymi odbiorców energii elektrycznej. W dniu [...] stycznia 2002r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. P. wystąpił do P. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z prośbą o ustalenie, czy komputer i drukarka obsługiwane przez S. N. są źródłem pól elektromagnetycznych generowanych przez w/w sprzęt. Z uwagi na powyższe PWIS w piśmie z dnia [...] stycznia 2002r. skierowanym do Zakładu Energetycznego B. S.A. Rejon Energetyczny B. P., podniósł, iż urządzenia, o których mowa wyżej, w szczególności komputery, mogą być źródłami pól elektromagnetycznych o przebiegach sinusoidalnych lub impulsowych, a ich wpływ na zdrowie można określić na podstawie przeprowadzonych pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego, jednakże Wojewódzka Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w B. ze względu na brak odpowiedniego sprzętu pomiarowego nie jest w stanie przeprowadzić takich pomiarów. Stąd organ wskazał cztery instytucje mogące przeprowadzić pomiary: Instytut Medycyny Pracy w Ł., Instytut Telekomunikacji i Akustyki Politechniki Wrocławskiej, Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii oraz Centralny Instytut Ochrony Pracy. Jak wynika z analizy dokumentacji zgromadzonej w niniejszej sprawie Instytut Telekomunikacji i Akustyki Politechniki W. pismem z dnia [...] stycznia 2002r. poinformował, że "na zlecenie S. N. w dniu [...] stycznia 2002r. zostały przeprowadzone badania zestawu komputerowego (komputer marki [...] wraz z drukarką [...]) pod kątem ewentualnych narażeń polem elektromagnetycznym obsługi powyższego sprzętu. W wyniku przeprowadzonych pomiarów w zakresie częstotliwości do 300 MHz stwierdzono, że po włączeniu zestawu następuje generacja pola elektromagnetycznego o natężeniach nieprzekraczających poziomów uznanych za niebezpieczne dla zdrowia człowieka. Pomiary przeprowadzono zgodnie z przepisami ochronnymi, a także w bezpośrednim otoczeniu zestawu, ze względu na sposób użytkowania w/w urządzeń. Ze względu na generowane znaczne poziomy zakłóceń i to w bardzo szerokim zakresie częstotliwości zalecane jest dokładne sprawdzenie parametrów całego zestawu. Polecane jest akredytowane Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej ITA Politechniki W." Natomiast Centralny Instytut Ochrony Pracy, do którego zwrócił się Zakład Energetyczny B. z prośbą o zajęcie stanowiska, czy zasadne jest dokonywanie pomiarów natężeń pól elektromagnetycznych wokół komputerów [...] i drukarki [...], które są na wyposażeniu stanowisk elektromonterów urządzeń rozliczających, w piśmie z dnia [...] lutego 2002r. wyjaśnił, iż "prowadził przez kilkanaście lat badania nad polami elektromagnetycznymi i elektrostatycznymi, z których wynika, iż monitory z wyświetlaczami ciekłokrystalicznymi (w taki monitor wyposażony jest komputer [...] wytwarzają pola elektryczne i magnetyczne ok. 10-20 razy mniejsze niż monitory z lampą kineskopową, a natężenia pól elektromagnetycznych wokół wszystkich elementów sprzętu komputerowego są poniżej wartości dopuszczalnych dla ekspozycji zawodowej określonej w przepisach krajowych. Tym samym wykluczono prawdopodobieństwo występowania pól elektromagnetycznych o natężeniu istotnym z punktu widzenia bezpieczeństwa użytkowników komputerów [...] i drukarki (...). Dlatego też wykonywanie pomiarów pól elektromagnetycznych wokół tych urządzeń uważamy za niecelowe." Jednocześnie Zakład Zagrożeń Akustycznych i Elektromagnetycznych CIOP przeprowadził badania i dokonał oceny pola elektrycznego i magnetycznego z pasma 0-30 Hz wokół komputerów [...], drukarki [...] oraz pomiarów natężenia pola elektrycznego i magnetycznego z pasma 50-250 Hz wytwarzanych przez zasilacze 220/12 V do komputerów i drukarki. W wydanym orzeczeniu nr [...] stwierdzono, iż "na podstawie wykonanych pomiarów warunki pracy w polach elektromagnetycznych wytwarzanych przez komputery [...], drukarkę [...] oraz zasilacze 220/12 V do w/w urządzeń spełniają wymagania aktualnie obowiązujących krajowych przepisów odnośnie bezpieczeństwa i higieny pracy." Ponadto na zlecenie Prokuratury Rejonowej w B. P. w dniu [...]czerwca 2002r. wykonano szczegółowe pomiary pól w Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej oraz Laboratorium Wzorców i Metrologii Pola Elektromagnetycznego. Pomiar emisji zakłóceń radioelektrycznych promieniowanych wykonane w pierwszym z wymienionych laboratorium przy użyciu komory GTEM, wykazały, że badany zestaw komputerowy nie spełnia wymagań normy dla urządzeń klasy B w zakresie emisji zakłóceń radioelektrycznych promieniowanych. Pomiary zaś natężenia pola elektromagnetycznego przeprowadzone w drugim laboratorium za pomocą uniwersalnego miernika pola magnetycznego MEH-25 stwierdziły, iż generowane przez włączony zestaw pola elektromagnetyczne są poniżej poziomów uznawanych za dopuszczalne zgodnie z obowiązującymi przepisami ochronnymi. Ustosunkowując się natomiast do zarzutu nie uwzględnienia przy wydawaniu rozstrzygnięcia pisma dr hab. inż. E. G. z dnia [...] grudnia 2004r. uznano go za całkowicie nietrafny. Organ stwierdził, iż w dokumentacji PPIS w B. P. znajduje się wyżej opisane pismo skierowane do S. N. wyjaśniające, iż nie można brać pod uwagę pomiarów wykonanych w Laboratorium Wzorców i Metrologii Pola Elektromagnetycznego, gdyż wykorzystywana do pomiarów sonda nie reaguje na szczytowe wartości pola impulsowego, a takie występowało wokół badanych urządzeń. Organ podkreślił, iż z uwagi na powyższe stanowisko zalecono wykonanie pomiarów z dokładną analizą widmową pola elektromagnetycznego promieniowanego przez wskazane urządzenia w akredytowanym Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej (LKE) Instytutu Telekomunikacji i Akustyki (ITA) Politechniki Wrocławskiej. Przesłany protokół z pomiarów wykonanych w ITA, a dotyczący pól elektromagnetycznych promieniowanych przez badany zestaw zawiera, więc dwie niezależne oceny pomiarów wykonanych przez laboratorium LWIMP i laboratorium LKE. W dniu [...] listopada 2004r. organ I instancji zwrócił się do Instytutu Telekomunikacji i Akustyki Politechniki W. z prośbą o zajęcie stanowiska, czy miernik [...] może być użyty do pomiaru zestawu komputerowego [...] oraz drukarki [...]. W odpowiedzi Instytut w piśmie z dnia [...] grudnia 2004r. wskazał, że "przedmiotowy miernik jest miernikiem szerokopasmowym (poprzez wymianę sond na poszczególne pasma pomiarowe) ze względu na różne poziomy najwyższych dopuszczalnych natężeń (NDN-ów) w różnych podzakresach częstotliwości. W zakresie małych poziomów natężeń (najniższe zakresy miernika) w paśmie pomiarowym zastosowanej sondy reaguje i wskazuje on wartość skuteczną natężenia elektromagnetycznego, niezależnie od jego charakteru. Między innymi z tego powodu zalecono przeprowadzenie dodatkowych widmowych pomiarów pola elektromagnetycznego promieniowanego przez wskazany zestaw komputerowy [...] wraz z drukarką [...] w Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej (LKE)". Tymczasem protokół z pomiarów kompatybilności elektromagnetycznej - emisja zakłóceń radioelektrycznego promieniowanych zestawu komputerowego [...] oraz drukarki [...] nr [...] podaje, że "zestaw komputerowy do wystawiania faktur za energię elektryczną nie spełnia wymagań normy [...] dla urządzeń klasy B w zakresie emisji zakłóceń radioelektrycznych promieniowanych i protokół z pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego", natomiast protokół z pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego dla celów bezpieczeństwa i higieny pracy i ochrony środowiska zestawu komputerowego [...] oraz drukarki [...] nr [...] podaje, że "w celu zbadania rozkładu oraz określenia wartości natężenia pola elektromagnetycznego wokół urządzeń poddanych badaniom wykonano szereg pomiarów w zakresie częstotliwości 10Hz-38 GHz w bezpośrednim otoczeniu urządzeń odosobnionych (umieszczonych na stoliku pomiarowym) i w trakcie normalnego użytkowania (urządzenia noszone przez użytkownika). W całym obszarze pomiarowym natężenia pola elektromagnetycznego były poniżej czułości stosowanych mierników i sond pomiarowych. W wyniku przeprowadzonych pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego w zakresie częstotliwości lOHz - 38 GHz w otoczeniu zestawu złożonego z komputera [...] typu [...] nr ser. [...] oraz drukarki termicznej [...] typu [...] nr modelu [...] nr ser. [...] stwierdzono, że po włączeniu zestawu generowane pola elektromagnetycznego są poniżej poziomów uznanych za dopuszczalne zgodnie z obowiązującymi przepisami ochronnymi." Podsumowując tą część rozważeń organ odwoławczy podniósł, iż wszystkie wyżej opisane informacje znajdują odzwierciedlenie w treści skarżonej decyzji. W dalszej części uzasadnienia organ podał, iż w trakcie prowadzonego postępowania Przychodnia Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. wydała orzeczenie lekarskie z dnia [...] czerwca 2002r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z rozpoznaniem: obserwacja w kierunku choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych negatywna i uzasadnieniem, iż ,,pacjent skierowany przez lekarza rodzinnego w związku z podejrzeniem zawodowej etiologii uszkodzenia gonad. Badania lekarskie i pomocnicze przeprowadzone w Przychodni Chorób Zawodowych PWOMP w B. nie wykazały istotnych odchyleń w stanie zdrowia pacjenta. Analiza obrazu chorobowego, wyniku dochodzenia epidemiologicznego, informacji o przebiegu pracy i narażeniu zawodowym, wyników badań przeprowadzonych w Przychodni Chorób Zawodowych oraz pozostałej wymienionej na wstępie dokumentacji nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych z uwagi na to, iż badany pracuje w styczności z połami elektromagnetycznymi o natężeniach nieprzekraczających obowiązujących normatywów higienicznych, czyli w warunkach bezpiecznych z punktu widzenia użytkowników zestawu komputerowego [...] i drukarki [...]. Stwierdzona hypofunkcja gonad nie ma związku z warunkami pracy badanego i wywołana jest czynnikami pozazawodowymi. " S. N. był również badany w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., gdzie Przychodnia Chorób Zawodowych wydała w dniu [...] lutego 2003r. orzeczenie lekarskie Nr [...] z rozpoznaniem: obserwacja w kierunku choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych negatywna. We wnioskach podano, iż "wyniki przeprowadzonych badań oraz analiza dokumentacji lekarskiej dołączonej do skierowania nie upoważniają do rozpoznania następstw klinicznych wywołanych działaniem pól elektromagnetycznych indukowanych podczas obsługi zestawu komputerowego do wystawiania faktur za energię elektryczną. Wszystkie wyniki pomiarów parametrów pola elektromagnetycznego dołączone do skierowania, w tym oznaczenia wykonane przez Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej Politechniki W. dla pola impulsowego o częstotliwości powyżej 30 MHz upoważniają do stwierdzenia, iż S. N. podczas zatrudnienia w łatach 1993-2002 na stanowisku inkasenta świadczył pracę w warunkach ekspozycji na poła o wartościach dopuszczalnych przez polskie i międzynarodowe przepisy higieniczne. Ponadto w uzupełnieniu do przytoczonych wyżej argumentów poinformowano pacjenta, iż w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. nie są wymienione choroby zawodowe wywołane działaniem pól elektromagnetycznych, a stanowisko to zostało przyjęte na podstawie braku dostatecznych dowodów epidemiologicznych na temat skutków zdrowotnych wynikających z zawodowej ekspozycji na pala elektromagnetyczne." W tym stanie faktycznym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. P. w dniu [...] kwietnia 2003r. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, którą następnie organ II instancji utrzymał w mocy. W związku z wyrokiem NSA OZ w Białymstoku z dnia 27 listopada 2003r. oraz WSA w Białymstoku z dnia 17 czerwca 2004r., uchylającym zaskarżoną decyzję, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. P. zwrócił się pismem z dnia [...] listopada 2004r. do Przychodni Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. z prośbą o przeprowadzenie analizy stanu zdrowia S. N. W odpowiedzi - Przychodnia Chorób Zawodowych PWOMP poinformowała pismem z dnia [...] grudnia 2004r. znak [...], iż "przeprowadziła ponownie analizę całej dokumentacji S. N. w związku z podejrzeniem choroby zawodowej gonad, spowodowanej działaniem pól elektromagnetycznych. Pacjent dostarczył szereg wyników badań dodatkowych i konsultacji, które były przedmiotem naszej szczególnej analizy, co znajduje odzwierciedlenie w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2002r. Szczegółowo ocenione było narażenie zawodowe na działanie pól elektromagnetycznych, w oparciu o opinie i wyniki pomiarów dokonanych przez CIOP w Warszawie. Na podstawie badań przeprowadzonych w Przychodni Chorób Zawodowych oraz analizy obrazu chorobowego i narażenia zawodowego stwierdziliśmy, iż nie ma podstaw merytorycznych, by wiązać rozpoznaną u S. N. hipofunkcję gonad z warunkami jego pracy. Przyczyn dysfunkcji należy szukać wśród czynników pozazawodowych. Pacjent odwołał się od orzeczenia PWOMP, IMP w Ł. w orzeczeniu z dnia [...] lutego 2003r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem pół elektromagnetycznych. Orzeczenie IMP w Łodzi, jednostki orzeczniczej II stopnia ma charakter orzeczenia ostatecznego i jest merytorycznie wiążące dla Przychodni Chorób Zawodowych WPOMP, która nie ma uprawnień do podważania takiego orzeczenia, nie ma też kompetencji do merytorycznej oceny wykonywanych w IMP w Ł. badań diagnostycznych. Proponujemy zatem zwrócenie się do IMP w Ł. w celu wyjaśnienia wątpliwości podnoszonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, a dotyczących diagnostyki i orzeczenia wydanego przez IMP w Ł." Mając na względzie powyższe PPIS w B. P. w dniu [...] stycznia 2005r. zwrócił się do Przychodni Chorób Zawodowych IMP w Ł. z prośbą o ponowne przeanalizowanie dokumentacji i dokonanie oceny stanu zdrowia S. N., z uwzględnieniem stawianych podczas postępowania odwoławczego zarzutów. W piśmie z dnia [...] marca 2005r. Przychodnia Chorób Zawodowych IMP w Ł. wyjaśniała, iż "ponowna analiza dokumentacji zgromadzonej w PCH IMP w związku z postępowaniem diagnostyczno-orzeczniczym w trybie II instancji oraz analiza prowadzonej korespondencji z PPIS i PWOMP w B. nie wskazuje na istnienie nowych dowodów na temat narażenia zawodowego na pola elektromagnetyczne. Porównanie dotyczy danych, którymi dysponowaliśmy przygotowując orzeczenie lekarskie znak [...] z dnia [...]02.2003r. Dowodów takich nie znajdujemy także w treści pisma ani załączonej do pisma odpowiedzi Instytutu Telekomunikacji i Akustyki Politechniki W. z dnia [...] grudnia 2004r. Z uwagi na roszczeniowe stanowisko S. N. proponujemy przeprowadzenie diagnostyki ponownie, z uwzględnieniem badań w Poradni Endokrynologicznej. O terminie badania zawiadomimy zainteresowanego odrębnym pismem. Proponujemy, by badania odbyły się w pierwszym tygodniu kwietnia 2005r. " Jednakże z treści pisma Przychodni Chorób Zawodowych IMP w Ł. z dnia [...] maja 2005r. skierowanego do S. N. wynika, iż w/w nie zgłosił się do Instytutu w dniu [...] kwietnia 2005r., w celu przeprowadzania badań wyznaczonych na dzień następny. Nadto odwołujący został poinformowany, że "w przypadku rezygnacji z dalszego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego należy zawiadomić o tym Instytut, gdyż w przeciwnym razie będzie wysłane na jego adres kolejne (drugie) zawiadomienie o terminie badania. Wobec braku odpowiedzi na powyższe pismo, w dniu [...] listopada 2005r. S. N. został zawiadomiony, iż kolejny (drugi) termin badań w Przychodni Chorób Zawodowych IMP będzie wyznaczony po przekazaniu wyniku badania konsultacyjnego przeprowadzonego przez lekarza endokrynologa-androloga. Instytut podkreślił, iż przedmiotowe badanie w Poradni Andrologicznej Kliniki Endokrynologii Uniwersytetu Medycznego było uzgodnione na dzień [...] kwietnia 2005r., jednak z powodu zainteresowanego nie odbyło się. Stąd zaproponowane obecnie rozwiązanie pozwoli na unikniecie kłopotów organizacyjnych z uwagi na fakt, że wymagana konsultacja lekarska jest realizowana poza Instytutem, a termin uzgadniamy z określonym wyprzedzeniem. Jednocześnie z uwagi na zobowiązanie udzielenia pilnie odpowiedzi PPIS w B. P. Instytut wnosił, aby w przypadku rezygnacji z dalszego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego zainteresowany zawiadomił o tym Instytut (telefoniczne lub pocztą). Z notatki służbowej sporządzonej przez pracownika PPSE w B. P. w dniu [...] listopada 2005r. wynika, iż S. N. nie udzielił odpowiedzi na pisma wysłane do niego przez Instytut. Natomiast w dniu [...] stycznia 2006r. dokonał uzupełnienia dokumentacji o konsultację lekarza specjalisty, którą dostarczył organowi I instancji w dniu 12 kwietnia 2006r. Przedłożone zaświadczenia wydane przez Przychodnię Przyszpitalną Szpitala B. Poradnię Andrologiczną stanowiło, iż "S. N. leczy się z powodu hipogonadyzmu pierwotnego, powstałego w wyniku wieloletniego działania pola elektromagnetycznego. Pacjent wymaga stałej kontroli Poradni Andrologicznej, gdyż uszkodzenie jąder jest praktycznie nieodwracalne." W wyniku dokonania oceny, czy zaświadczenie lekarza specjalisty stwarza nowe okoliczności w sprawie, P. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w B. w piśmie z dnia [...] czerwca 2006r. poinformował, iż "ponownie przeprowadził analizę całej dokumentacji S. N., w tym zaświadczenia lekarskiego dr T. R. z dnia [...]kwietnia 2006r., nie znajdując przesłanek do zmiany orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, w tym choroby układu rozrodczego - hipofunkcji gonad. Po pierwsze, z dokumentacji wynika, iż ekspozycja zawodowa pacjenta na działanie pól elektromagnetycznych była poniżej poziomów uznawanych za dopuszczalne. Po drugie abstrahując od stopnia ekspozycji badanego, w świetle aktualnej wiedzy medycznej nie ma podstaw merytorycznych do rozpoznania hypogonadyzmu jako choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych. Należy podkreślić, iż w związku z postępem w ostatnich latach wiedzy medycznej dotyczącej skutków zawodowej ekspozycji na pola elektromagnetyczne, w obowiązującym wykazie chorób zawodowych nie umieszczono żadnych schorzeń związanych z działaniem pól elektromagnetycznych. Przychodnia Chorób Zawodowych PWOMP wystąpiła także do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z prośbą o ponowne wydanie opinii w tej sprawie. Natomiast Przychodnia Chorób Zawodowych IMP w Ł. w piśmie z dnia [...] czerwca 2006r. podtrzymała orzeczenie lekarskie wydane w dniu [...] lutego 2003r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych. " W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził, iż powyższe rozpoznanie nie upoważnia organu sanitarnego do uznania choroby zawodowej, bowiem zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w załączniku do rozporządzenia, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W niniejszej sprawie dwie uprawnione jednostki służby zdrowia nie rozpoznały u S. N. choroby zawodowej. Orzeczenie lekarskie wydane przez placówkę drugiego szczebla orzeczniczego jest merytorycznie ostateczne. Z uwagi na to, iż u strony nie rozpoznano choroby zawodowej nie ma podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji I instancji. Odnosząc się zaś do kwestii, iż wydana decyzja ponownie nie zawiera oznaczenia choroby w stosunku, do której toczyło się postępowanie, organ odwoławczy wskazał, że pod pozycją 19 cytowanego wykazy figurują "choroby centralnego układu nerwowego, układu bodźcotwórczego i przewodzącego serca oraz gonad wywołane działaniem pól elektromagnetycznych". Nie godząc się z powyższą decyzją S. N. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucił wydanemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 10 § 1 kpa poprzez niezachowanie zasad wydawania decyzji wobec braku powiadomienia go o zgromadzeniu dokumentacji w sprawie oraz możliwości zapoznania się z nią, naruszenia prawa poprzez niezgodne z prawem zapisy w decyzji – brak przedmiotu choroby w stosunku, do której toczyło się postępowanie oraz odniesienia jej do wykazu chorób zawodowych, błędną ocenę zebranego w sprawie materiału poprzez zapis, że stwierdzona hypofunkcja gonad nie ma związku z warunkami pracy badanego i jest wywołana czynnikami pozazawodowymi, podczas gdy orzeczenie lekarskie rozpoznaje chorobę znajdującą się w wykazie chorób zawodowych pod nr 19, a zebrane materiały niezbicie dowodzą o występowaniu czynnika szkodliwego na stanowisku pracy. W motywach skargi S. N. podniósł, iż zgodnie z wcześniejszymi orzeczeniami o sygn. akt. II SA/Bk188/04 i sygn. akt SA/Bk 747/03 wydanymi w przedmiotowej sprawie nadal nie zastosowano należytego oznaczenia choroby zawodowej będącej przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji. Zgodnie zaś z treścią pkt 19 wykazu chorób zawodowych załączonego do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz.294 ze zm.), które to rozporządzenie obowiązuje nadal w danym stanie faktycznym sprawy - choroba gonad wywołana działaniem pól elektromagnetycznych stanowi odrębną jednostkę chorobową obok choroby centralnego układu nerwowego, układu bodźcotwórczego i przewodzącego serca, wywołanych działaniem tychże pól elektromagnetycznych. W związku, z czym badanie skarżącego jedynie w kierunku centralnego układu nerwowego z całkowitym pominięciem badania gonad jest nie wyjaśnieniem sprawy - uniemożliwiającym Sądowi dokonania merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaś decyzji inspekcja sanitarna nadal przytacza wyniki pomiarów, co do których kierownik laboratorium przyznał, że nie są wiarygodne ze względu na specyfikę występującego pola elektromagnetycznego i zastosowanie sondy pomiarowej nie reagującej na szybkie impulsy. Dlatego zalecił badanie w Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej i tylko te pomiary należy uznać za wiarygodne. Ponadto PPIS w B. P. w decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 na str. 2 nadmienia, iż kontrola wykazała, że używany sprzęt nie posiadał oceny wskazującej, że nie stanowi on zagrożenia dla pracownika. Ustalono także, że sprzęt nie posiadał dokumentacji techniczno ruchowej w języku polskim. Sprzęt ten zgodnie z przepisami nie powinien znaleźć się na stanowisku pracy, gdyż stanowiska pracy mogą być wyposażone wyłącznie w urządzenia posiadające ocenę zgodności. Końcowo podniósł, iż w niniejszej sprawie pomocna miała być konsultacja lekarza androloga. Tymczasem po dostarczeniu konsultacji wydanej przez Klinikę Położnictwa i Ginekologii CMKP, podpisaną przez specjalistę androloga - ginekologa-endokrynologa, ośrodki medycyny pracy piszą, że zaświadczenie lekarskie nic nie wnosi do sprawy, gdyż zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i obowiązującymi przepisami prawa, aktualny wykaz chorób zawodowych nie uwzględnia jakichkolwiek schorzeń wywołanych działaniem pól elektromagnetycznych. Z takimi wyjaśnieniami nie można się zgodzić, gdyż godzą one w § 10 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. oraz nie biorą pod uwagę bogatej dokumentacji dostarczonej przez niego, mówiącej o szkodliwości pola elektromagnetycznego pod kątem rozpoznanej u niego choroby. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zarzuty skargi są niezasadne. Stosownie do treści art. 3 ustawy z dn. 30.08.2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego. Przede wszystkim wskazać należy, iż zgodnie z § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów tj. Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej i wszczęcie postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej miało miejsce w czasie obowiązywania rozporządzenia z 1983r. Z tego też względu postępowanie toczyło się w oparciu o przepisy tego aktu prawnego. Zgodnie z § 1 rozporządzenia z 1983r. za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeśli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Dlatego też spełnienie przesłanki w postaci rozpoznania choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych przez upoważnioną placówkę zdrowia oraz potwierdzenie związku przyczynowego rozpoznanej choroby z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy uznać należy za wystarczające do stwierdzenia choroby zawodowej. Wskazane rozporządzenie z dnia [...] listopada 1983r. przewidywało ściśle określoną procedurę w przypadku wszczęcia postępowania z uwagi na podejrzenie choroby zawodowej pracownika. Zgodnie z wolą ustawodawcy rozpoznanie chorób zawodowych zostało powierzone w § 7 ust. 1 – 3 właściwym jednostkom, którymi są m.in. poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii naukowych lub instytutów naukowo-badawczych, a w odniesieniu do pracowników kolejowych – oddziały i poradnie medycyny pracy kolejowej służby zdrowia i inne wskazane w ust. 2 i 3. Wskazane w rozporządzeniu jednostki wydają orzeczenia na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzanych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Jeśli pracownik nie zgadzał się z orzeczeniem lekarskim o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, mógł wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez właściwy instytut naukowo – badawczy resortu zdrowia i opieki społecznej, a w odniesieniu do chorób zakaźnych i inwazyjnych – również przez akademię medyczną (§ 9 ust. 1 rozporządzenia). Podkreślić przy tym należy, iż organ inspekcji sanitarnej podejmując decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia związany jest orzeczeniem lekarskim wydanym w danej sprawie i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzonej do odmiennego rozpoznania schorzenia (vide: wyrok NSA z dnia 9.07.1998r. sygn. akt II SA 634/98 – Prawo Pracy 1998 Nr 12, poz. 38, wyrok NSA z dnia 11.12.2001 sygn. akt I SA 746/99 – niepub.). Chorobę zawodową jest zaś wyłącznie choroba objęta wykazem chorób zawodowych, spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, stwierdzona u osoby zatrudnionej na podstawie stosunku pracy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 29.10.1996r. sygn. akt II SA/Po 61/96 – Prawo Pracy 1997 Nr 8, poz. 41). Wykaz zaś chorób zawodowych zawarty w cytowanym wyżej rozporządzeniu ma charakter zamknięty. Stąd jedynie jednostki chorobowe tam wymienione mogą być chorobami zawodowymi. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż w niniejszym postępowaniu wszystkie wskazane powyżej reguły zostały spełnione. W sprawie orzekały dwie jednostki właściwe do wydania orzeczenia lekarskiego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego: Wojewódzki Ośrodek Medycy Pracy w B., a po przeprowadzeniu ponownego badania Instytut Medycyny Pracy w Ł. Obie wskazane wyżej jednostki wypowiedziały się negatywnie odnośnie istnienia podstaw do rozpoznania u S. N. choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych, wymienionej pod pozycją 19 wykazu chorób zawodowych cytowanego rozporządzenia. Wbrew twierdzeniom skarżącego organy inspekcji sanitarnej mając na względzie treść wyroków tutejszego Sądu z dnia 27 listopada 2003r. sygn. akt SA/Bk 747/03 oraz z dnia 17 czerwca 2004r. sygn. akt II SA/Bk 188/04 wydanych w niniejszej sprawie, zwróciły się do jednostek orzeczniczych obu instancji z prośbą o przeprowadzenie ponownej analizy stanu zdrowia S. N., ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów przedstawianych w tych rozstrzygnięciach. W odpowiedzi na powyższe Przychodnia Chorób Zawodowych jednoznacznie stwierdziła, iż w na podstawie przeprowadzonych badań oraz analizy obrazu chorobowego i narażenia zawodowego nie ma podstaw merytorycznych, by wiązać rozpoznaną u S. N.hipofunkcję gonad z warunkami jego pracy. Przyczyn zaś dysfunkcji należy szukać wśród czynników pozazawodowych (pismo z dnia [...]12.2004r.). Podobnie Przychodnia Chorób Zawodowych IMP w Ł. wskazała, iż ponowna analiza dokumentacji zgromadzonej w związku z postępowaniem diagnostyczno-orzeczniczym w trybie odwoławczym oraz analiza prowadzonej korespondencji z organami inspekcji sanitarnej nie wskazuje na istnienie nowych dowodów na temat narażenia zawodowego na pola elektromagnetyczne. W szczególności dowodów takich nie dostarcza informacja Instytutu Telekomunikacji i Akustyki Politechniki W. z dnia [...]12.2004r. Z uwagi jednak na roszczeniowe stanowisko S. N. Instytut zaproponował przeprowadzenie diagnostyki ponownie, z uwzględnieniem badań w Poradni Endokrynologicznej wskazując, iż o terminie badania zainteresowany zostanie zawiadomimy odrębnym pismem (pismo z dnia 11.03.2005r.). Tymczasem jak wynika z akt sprawy skarżący nie zgłosił się do Instytutu w wyznaczonym terminie celem przeprowadzania badań. W tym stanie rzeczy pismem w dnia 4 listopada 2005r. został on poinformowany, iż kolejny termin badań w Przychodni Chorób Zawodowych IMP będzie wyznaczony po przekazaniu wyniku badania konsultacyjnego przez lekarza endokrynologa-androloga, co pozwoli na unikniecie kłopotów organizacyjnych. W tym miejscu odnosząc się do zarzutu skarżącego złożonego podczas rozprawy w dniu 23 stycznia 2007r., iż nie otrzymał on pism Instytutu Medycyny Pracy w Ł. informujących o wyznaczonym terminie badań stwierdzić należy, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby przyjęty przez Instytut tryb kierowania korespondencji do skarżącego był wyrazem złej woli w działaniu tej jednostki. Przeciwnie przeprowadzone w tej mierze postępowanie wyjaśniające wskazało, iż S. N. nie poinformował organów prowadzących postępowanie o zmianie adresu, do czego zgodnie z obowiązującymi przepisami kpa był zobowiązany. W tym stanie rzeczy nie może on obecnie wywodzić negatywnych skutków wobec podejmowanych przez Instytut działań. Natomiast uzupełniona zgodnie z sugestią Instytutu Medycyny Pracy w Ł. dokumentacja medyczna o konsultację lekarza specjalisty endokrynologa-androloga była przedmiotem oceny obu jednostek orzekających. Przede wszystkim z treści pisma PWOMP w B. z dnia [...] czerwca 2006r. wynika, iż ponowna analiza całej dokumentacji S. N, w tym zaświadczenia lekarskiego z dnia [...]04.2006r., nie daje powodów do zmiany orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, w tym choroby układu rozrodczego - hipofunkcji gonad. W powołanym piśmie zaakcentowano ponadto, iż ekspozycja zawodowa pacjenta na działanie pól elektromagnetycznych była poniżej poziomów uznawanych za dopuszczalne, niezależnie zaś od stopnia ekspozycji badanego stwierdzono, iż w świetle aktualnej wiedzy medycznej nie ma podstaw merytorycznych do rozpoznania hypogonadyzmu jako choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych. Natomiast Przychodnia Chorób Zawodowych IMP w Ł, do której również przesłano powyższe zaświadczenie w piśmie z dnia [...] czerwca 2006r. podtrzymała orzeczenie lekarskie wydane w dniu [...] lutego 2003r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych. W ocenie Sądu wskazane wyżej orzeczenia lekarskie nie budzą wątpliwości są rzetelne i obiektywne. Wydane zostały na podstawie analizy narażenia zawodowego oraz dostępnej dokumentacji medycznej, wyniku szeregu wykonanych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji przebiegu zatrudnienia. Uzasadnienia orzeczeń są pełne i zawierają argumentację odpowiadającą zebranemu w sprawie materiału dowodowego. Zgodnie zaś z przyjmowanym powszechnie poglądem o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim, opisane wyżej orzeczenia wydane w niniejszej sprawie musiały prowadzić do wydania decyzji negatywnej. Nadto zauważyć należy, iż ustalenia w przedmiocie chorób zawodowych zgodnie z wolą ustawodawcy następują wyłącznie w oparciu o ocenę właściwych jednostek organizacyjnych określonych w rozporządzeniu, a to ze względu na konieczność posiadania przez nie dużej wiedzy i doświadczenia przy rozpoznawaniu chorób zawodowych. Stąd dokumenty przedkładane przez skarżącego nie mają takiego przymiotu, co nie oznacza jednak, iż nie były brane pod uwagę w toczącym się postępowaniu. Z wydanych orzeczeń bezspornie wynika, iż dla wyjaśnienia istotności zagrożeń zawodowych podczas zatrudnienia organy dołożyły wszelkich starań, szczegółowo odnosząc się do tej problematyki. Należy zauważyć, iż organy inspekcji sanitarnej zwracały się do Krajowego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy, zasięgały opinii akredytowanych instytutów dokonujących pomiaru natężenia pól elektromagnetycznych, brano również pod uwagę dane literaturowe opublikowane w ostatnim okresie. Zgromadzona zaś dokumentacja, w tym wyniki pomiarów pól elektromagnetycznych przeprowadzonych przez Centralny instytut Ochrony Pracy oraz Laboratorium Kompatybilności Elektromagnetycznej Instytutu Telekomunikacji i Akustyki Politechniki W. wskazały, iż obsługiwany przez skarżącego sprzęt nie generował pól elektromagnetycznych o natężeniu istotnym z punktu widzenia bezpieczeństwa dla zdrowia jego użytkowników. W tym stanie rzeczy nie budzi zastrzeżeń stwierdzenie organów obu instancji, iż oceny narażenia zawodowego nie dały podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii w szczególności rozpoznanych przez lekarza urologa chorób układu rozrodczego. W tym miejscu zauważyć należy, iż biegli - tj. jednostki orzecznicze - przeprowadzają ocenę wyłącznie pod kątem czy istniejąca choroba ma charakter zawodowy, co oznacza brak konieczności szukania jej innych przyczyn. Stąd, jeśli stwierdzono brak jej zawodowego podłoża, to nie jest istotne dla tego postępowania ustalanie innych niezwiązanych z nim aspektów. Na zaistnienie tych okoliczności w niniejszej sprawie wielokrotnie wskazali biegli, powyższe jednak ponad wszelką wątpliwość nie może być odczytywane jako nie wyjaśnienie wszystkich kwestii związanych z prowadzonym postępowaniem. Zdaniem Sądu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji nie naruszono również przepisów proceduralnych, w szczególności art. 10 kpa. Skarżący brał czynny udział w toczącym się postępowaniu zarówno przed organami administracyjnymi jak i jednostkami orzeczniczymi. W toku postępowania był zawiadamiany o jego przebiegu, mógł składać dowody w sprawie lub żądać ich przeprowadzenia. Jak wynika z akt sprawy strona wielokrotnie korzystała z tego prawa kierując bardzo liczne uwagi i wnioski dotyczące treści orzeczeń lekarskich. Wszystkie one były przesyłane do właściwych jednostek orzeczniczych, które zawsze odnosiły się do tych uwag i wniosków w pismach, w których każdorazowo podtrzymywały swoje stanowisko zawarte w orzeczeniu, informując, iż nie znajdują podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych. Wbrew twierdzeniom S. N. w dniu [...] lipca 2006r. został on również zawiadomiony o zakończeniu prowadzonego postępowania i możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie (k. 217 i 221 T. 4 akt administracyjnych). Natomiast zarzut braku oznaczenia w decyzji choroby w stosunku do której toczyło się postępowanie uznać należy za trafny, jednakże zgodnie z poglądem wyrażonym w wyroku WSA z dnia 17 czerwca 2004r. sygn. akt II SA/Bk 188/04 uchybienie to nie ma jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Podkreślić, bowiem należy, iż pod pozycją 19 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do cytowanego wyżej rozporządzenia figurują "choroby centralnego układu nerwowego, układu bodźcotwórczego i przewodzącego serca oraz gonad wywołane działaniem pól elektromagnetycznych". Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem skarżącego, iż podstawą podjęcia kwestionowanego rozstrzygnięcia było jego badanie wyłącznie w kierunku centralnego układu nerwowego z całkowitym pominięciem gonad. Powyższemu zdecydowanie przeczy cały materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, w tym wyrażone opinie lekarskie, przeprowadzane badania i konsultacje, które jednoznacznie wskazują, iż postępowanie toczyło się właśnie w kierunku ustalenia istnienia choroby gonad wywołanych działaniem pół elektromagnetycznych. Nie zachodzą również wątpliwości, które podnosił skarżący, iż podstawą oceny i kwalifikacji rozpoznanych u niego dolegliwości był wykaz chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia z roku 2002, a nie do rozporządzenia z roku 1983r. Przeczą temu pisma Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 15.07.2003r. oraz 25.02.2004r., w których jednoznacznie podkreślono, iż postępowanie diagnostyczno – orzecznicze przeprowadzono według zasad określonych w rozporządzeniu z 1983r. (k.15 akt administracji II instancji). Biorąc pod uwagę powyższe, nie stwierdzając naruszenia prawa dającego podstawę do uwzględnienia skargi, orzeczono o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).-