I FSK 982/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "L." spółka jawna w L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 24/07 ze skargi "L." spółka jawna w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 16 listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec i lipiec 2004 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 24/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi "L." spółka jawna w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 16 listopada 2006 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec i lipiec 2004 r. Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 28 marca 2007 r. podjętym na rozprawie postępowanie w sprawie zostało zawieszone na zgodny wniosek stron na podstawie art. 126 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech lat od daty wydania tego postanowienia, stąd zaszła przesłanka umorzenia postępowania, o której mowa w art. 130 § 1 P.p.s.a. 2. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia strona wniosła o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów procedury, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: - art. 134 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. przez umorzenie postępowania w sprawie w sytuacji, gdy brak było celowości takiego zakończenia sprawy, albowiem doprowadza to do sytuacji, w której skarga w sprawie pozostaje de facto nierozpatrzona; - art. 133 § 1 zd. 1 oraz art. 106 § 3 i 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. przez brak pełnego uwzględnienia faktów powszechnie znanych Sądowi, które wskazują na brak konieczności umorzenia przedmiotowego postępowania; - art. 130 § 1 P.p.s.a. oraz art. 45 § 1 Konstytucji RP przez umorzenie postępowania w sprawie, gdy brak jest celowości takiego rozstrzygnięcia, albowiem sprawa winna zostać rozstrzygnięta przez wydanie wyroku rozstrzygającego sprawę co do jej istoty, a tym samym przez naruszenie prawa strony do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że instytucja umorzenia postępowania związana z niemożnością nadania sprawie dalszego biegu jest środkiem represyjnym wobec procesowej bezczynności stron w sytuacji, gdy ich aktywność mogłaby doprowadzić do usunięcia przyczyny zawieszenia postępowania (postanowienie SN z 17 grudnia 1998 r., II CKN 713/98). Podkreślono, że brak było celowości działania stron, albowiem takowe działanie miałoby służyć jedynie podjęciu zawieszonego postępowania, a następnie ponownemu jego zawieszeniu, nie ustały bowiem przyczyny, dla których postępowanie zostało zawieszone, a więc brak jest pewności, że postępowanie zostałoby podjęte z uwagi na wniosek strony. Strona podniosła, że z uwagi na represyjny charakter tego środka oraz ujemne skutki łączące się z umorzeniem przez sąd postępowania prawidłowe zastosowanie art. 130 § 1 w zw. z art. 126 P.p.s.a. ma istotne znaczenie dla zagwarantowania stronie konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Powołano postanowienie NSA z 14 lutego 2008 r., II GSK 370/07, z którego wynika, że "Dopuszczalność umorzenia postępowania związana jest z wystąpieniem przyczyn zawieszenia, przez co nieuprawnione przyjęcie ich zaistnienia w postępowaniu, powodujące wadliwe umorzenie przez sąd postępowania, może prowadzić w istocie do pozbawienia strony prawa do rozpoznania skargi." W ocenie strony w sprawie doszło do pozbawienia strony prawa do rozpoznania skargi. Podniesiono również, że w orzecznictwie Sadu Najwyższego wyrażono pogląd, że obowiązek podjęcia postępowania z urzędu istnieje nie tylko wtedy, gdy ustała przyczyna zawieszenia, ale również wówczas, gdy okazało się, że nie było podstawy do zawieszenia lub ona odpadła. 3. Dyrektor Izby Skarbowej nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zaskarżone postanowienie należy uchylić. 5. Zwrócić przede wszystkim należy uwagę, że nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 134 § 1, art. 133 § 1 zd. 1 oraz art. 106 § 3 i 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. Strona w istocie nie odniosła się do treści powołanych przez siebie przepisów – nie wskazała ani na to, by Sąd I instancji orzekł poza granicami sprawy (zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a.), bądź by orzekł nie na podstawie akt sprawy (zarzut naruszenia art. 133 § 1 zd. 1 P.p.s.a.), nie uzasadniła też stanowiska o naruszeniu art. 106 § 3 P.p.s.a., który statuuje przesłanki przeprowadzenia przez sąd administracyjny uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów. W odniesieniu z kolei do zarzutu naruszenia art. 106 § 4 P.p.s.a. strona wskazała co prawda, że sąd nie uwzględnił faktów powszechnie znanych, nie sprecyzowała jednakże, o jakie fakty chodzi. Brak przedstawienia konkretnej argumentacji na poparcie zarzutów naruszenia wskazanych przepisów skutkuje ich niezasadnością, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do domyślania się intencji strony kryjących się za podniesieniem danego zarzutu. 6. Nie zasługuje na aprobatę również wewnętrzna sprzeczność skargi kasacyjnej skutkująca niejasnością stanowiska skarżącej co do istnienia przesłanek zawieszenia postępowania w sprawie. Z jednej strony autor skargi kasacyjnej podnosi, że nie ustały przyczyny zawieszenia postępowania (co miało uzasadniać brak wniosku o jego podjęcie), z drugiej przywołując orzecznictwo dotyczące nieuprawnionego przyjęcia zaistnienia przesłanek zawieszenia postępowania lub ich odpadnięcia. Brak jednoznacznego stanowiska skarżącej w tym zakresie uniemożliwia merytoryczne zbadanie jego zasadności przez Naczelny Sąd Administracyjny. 7. Zgodzić się należy natomiast z tym, że naruszone zostało prawo strony do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) poprzez niezasadne umorzenie postępowania w sprawie. Trzeba zwrócić przede wszystkim uwagę na to, że z protokołu rozprawy (k. 36 akt WSA), która odbyła się 28 marca 2007 r., wynika, iż sędzia sprawozdawca poinformował strony o wystąpieniu przez WSA w Łodzi z pytaniem prejudycjalnym do ETS dotyczącym wykładni przepisów prawa wspólnotowego w zakresie możliwości nałożenia przez państwa członkowskie obowiązku zapłaty przez podatnika podatku VAT dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości odpowiadającej 30% kwoty zaniżenia zobowiązania podatkowego (sprawa C-168/06). W odpowiedzi na uzyskaną informację pełnomocnik skarżącej, będący doradcą podatkowym, wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania powyższego pytania prejudycjalnego przez ETS. Pełnomocnik organu poparł ten wniosek. W postanowieniu o zawieszeniu postępowania Sąd I instancji wskazał na zgodny wniosek stron, przytaczając jednak równocześnie pytanie prejudycjalne w sprawie C-168/06 i uznając, że rozstrzygnięcie kwestii postawionej w tym pytaniu "ma istotne znaczenie także w niniejszej sprawie." (k. 38v). Powyższe okoliczności wskazują na to, że w istocie w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaszły przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania z urzędu, zgodnie bowiem z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeśli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym (przy czym bezsporne w orzecznictwie sądów administracyjnych jest, że przepis ten może zostać również zastosowany ze względu na postępowanie toczące się przed ETS – por. np. postanowienie NSA z 26 lutego 2007 r., I FZ 66/07; postanowienie WSA w Warszawie z 5 września 2008 r., III SA/Wa 470/08; postanowienie NSA z 22 marca 2011 r., II GZ 120/11). Dostrzegając zajście przesłanek zawieszenia postępowania z urzędu Sąd I instancji powinien był zastosować art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a nie art. 126 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 14 września 1977 r., III CRN 194/74 (OSPiKA 1978, nr 4, poz. 80), zgodnie z którym w razie pokrywania się podstaw zawieszenia na zgodny wniosek stron i jednej z przesłanek zawieszenia postępowania z urzędu, pierwszeństwo ma przesłanka zawieszenia postępowania z urzędu (obligatoryjna lub fakultatywna). Na tle procedury sądowoadministracyjnej pogląd ten został podzielony np. w postanowieniu NSA z 17 listopada 2010 r., I OSK 1832/10 (por. też np. H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 252; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2006, s. 284). Choć taka "preferencja" zawieszenia postępowania z urzędu nie wynika bezpośrednio z treści przepisów, jest ona uzasadnione innymi unormowaniami, które odnoszą się do wypadków zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron, a w zasadzie nie mają zastosowania do zawieszenia postępowania z urzędu. Dotyczy to przykładowo innych konsekwencji dla biegu terminów (por. 127 § 1 i 2 P.p.s.a.), wyznaczenia minimalnego okresu zawieszenia postępowania w przypadku zawieszenia na zgodny wniosek strony (3 miesiące – art. 129 P.p.s.a.), a przede wszystkim ujemnego skutku w postaci umorzenia postępowania w przypadku niezgłoszenia wniosku o jego podjęcie (zastosowany w sprawie art. 130 § 1 P.p.s.a.). Skoro zatem Sąd I instancji powinien był zastosować art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., niezasadne zastosowanie art. 126 P.p.s.a., a co za tym idzie, umorzenie postępowania na podstawie art. 130 § 1 P.p.s.a. doprowadziło do naruszenia konstytucyjnego prawa skarżącej do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Niezależnie od powyższego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy strony, wnosząc zgodnie o zawieszenie postępowania, określiły moment, w którym w ich ocenie ustanie przesłanka zawieszenia postępowania, sąd administracyjny powinien tak wskazany moment brać pod uwagę badając zasadność czy to podjęcia postępowania czy jego umorzenia. W przedmiotowej sprawie wniosek stron wyraźnie wskazywał, że postępowanie powinno być zawieszone jedynie do czasu rozstrzygnięcia przez ETS sprawy C-168/06. Uznać należy, że datą, w której – zgodnie z intencją stron – ustały przesłanki zawieszenia postępowania sądowego (a więc datą, od której zasadne było podjęcie zawieszonego postępowania), był dzień wydania Dziennika Urzędowego UE C, w którym postanowienie Trybunału w sprawie C-168/06 zostało opublikowane, jest to bowiem data, z którą informacja o tym orzeczeniu była już powszechnie dostępna. Postanowienie ETS w sprawie C-168/06 zostało opublikowane w Dz. U. UE C 96 z 28 kwietnia 2007 r., a więc przed upływem minimalnego okresu zawieszenia postępowania, o którym mowa w art. 129 P.p.s.a. Stąd podjęcie postępowania mogło, w świetle tego przepisu, nastąpić od 28 czerwca 2007 r. Powoduje to, że również z tego względu brak było przesłanek do umorzenia postępowania na podstawie art. 130 § 1 P.p.s.a. Nawet w przypadku uznania, że swoista "data końcowa" zawieszenia postępowania wskazana przez strony we wniosku o to zawieszenie nie jest równoznaczna z wnioskiem o podjęcie takiego postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał podstaw do umorzenia postępowania, gdyż – mimo zawieszenia postępowania na podstawie art. 126 P.p.s.a. – na żadnym etapie postępowania nie pouczył strony, która nie była reprezentowana przez adwokata czy radcę prawnego, o tym, że właśnie do umorzenia postępowania doprowadzi niezgłoszenie w ciągu trzech lat (od daty postanowienia o zawieszeniu) wniosku o podjęcie postępowania przez żadną ze stron, co w konsekwencji uniemożliwi rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego waga konsekwencji grożących stronie w przypadku niezgłoszenia wniosku o podjęcie zawieszonego na zgodny wniosek stron postępowania zobowiązuje sąd do zastosowania w tym przypadku zasady udzielania informacji, o której mowa w art. 6 P.p.s.a. Brak pouczenia skarżącej o skutkach prawnych zaniedbania w omawianym zakresie świadczy o naruszeniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, brak było bowiem w takiej sytuacji podstaw dla zastosowania mającego represyjny charakter art. 130 § 1 P.p.s.a. Wszystkie wskazane wyżej przyczyny prowadzą do wniosku, że zaskarżone postanowienie narusza wskazane w petitum skargi kasacyjnej przepisy, tj. art. 130 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. 8. Z tych to względów zaskarżone postanowienie należało uchylić, zgodnie z art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a. 9. Nie rozstrzygnięto wniosku strony o zwrot kosztów postępowania, bowiem niniejsze postanowienie nie mieści się w katalogu orzeczeń z art. 209 powyższej ustawy.