I FSK 997/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 21 września 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Spółki A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 302/07 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Spółki A. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 22.03.2007 r., sygn. akt III SA/Wa 302/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [..].11.2006 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że spółka została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi przez przesłanie pełnomocnictwa dla pełnomocnika, który wniósł skargę, tj. doradcy podatkowego M.S. oraz dokumentu potwierdzającego umocowanie osób udzielających pełnomocnictwa do reprezentowania strony skarżącej. W odpowiedzi do Sądu przesłano pełnomocnictwo substytucyjne udzielone doradcy podatkowemu M.S. przez doradcę podatkowego T.M. oraz aktualny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Oceniając przedłożone dokumenty, Sąd doszedł do wniosku, że spółka nie uzupełniła w sposób należyty wskazanych braków skargi. W ocenie Sądu wypełnienie wymogu dołączenia dokumentu pełnomocnictwa zgodnie z art. 46 § 3 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - zwanej dalej "popsa" w przypadku pełnomocnika substytucyjnego oznacza, że powinien on przedłożyć dokument pełnomocnictwa substytucyjnego wraz z dokumentem pełnomocnictwa udzielonego przez stronę pełnomocnikowi, który udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego (pełnomocnictwo "podstawowe"). Brak takiego dokumentu przesądził zdaniem Sądu, że w niniejszym postępowaniu strona skarżąca nie uzupełniła braków formalnych, a więc stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 popsa jej skarga podlegała odrzuceniu. Powyższe postanowienie zaskarżone zostało skarga kasacyjną Spółki A., w której wniesiono o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 49 § 1 popsa przez odrzucenie skargi mimo iż braki formalne skargi zostały uzupełnione w terminie, a przez to naruszenie art. 45 ust 1 Konstytucji RP i pozbawienie spółki prawa do sądu. W uzasadnieniu do tak sformułowanego zarzutu podniesiono, że Sąd błędnie uznał, iż spółka naruszyła art. 46 § 3 popsa przez nie nadesłanie dokumentu pełnomocnictwa pełnomocnika, który udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego dla doradcy podatkowego M.S. Wyjaśniono, że ten dokument pełnomocnik strony przedłożył już na etapie postępowania przed organami podatkowymi. Zatem zdaniem autora skargi kasacyjnej nie zaistniała potrzeba wzywania spółki o przesłanie pełnomocnictwa dla "pierwszego" pełnomocnika, skoro do takiego dokumentu Sąd miał dostęp. Podkreślono bowiem, że zgodnie z art. 133 § 1 popsa Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które należy rozumieć zarówno akta sądowe jak i akta administracyjne. Tezę tą wspiera również brak obowiązku składania przez stronę skarżącą decyzji i pism poprzedzających skargę. Sąd, oceniając pod względem formalnym prawidłowość wniesionej skargi, powinien uwzględnić wszystkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym dokument pełnomocnictwa złożony do akt jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego. Wobec powyższego stwierdzono, że pełnomocnik spółki - doradca podatkowy M.S. prawidłowo wypełniła sądowe wezwanie i nadesłała swoje pełnomocnictwo substytucyjne. Natomiast pełnomocnik spółki - doradca podatkowy T.M. złożył własne pełnomocnictwo jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego, a więc nie było podstaw do twierdzenia, że w sprawie naruszono art. 37 § 1 oraz art. 46 § 3 popsa. W ocenie strony skarżącej odrzucenie skargi było bezzasadne i doprowadziło w ten sposób do zamknięcia jej drogi sądowej, godząc tym samym w zasadę prawa do sądu określoną w art. 45 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw. W skardze kasacyjnej zgłoszono zarzut naruszenia przez Sąd art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 46 § 3 popsa. Oceniając tego rodzaju zarzut już na wstępie, zanegować trzeba twierdzenie autora skargi kasacyjnej, które legło u podstaw całej argumentacji zgłoszonej na jego poparcie. Strona skarżąca twierdzi bowiem, że złożenie dokumentu pełnomocnictwa upoważniającego pełnomocnika do działania w imieniu spółki przed organami podatkowymi oraz sądami administracyjnymi już na etapie postępowania wymiarowego (podatkowego) zwalnia pełnomocnika spółki od złożenia tego samego dokumentu (drugiego egzemplarza lub uwiecznionego odpisu) na wezwanie Sądu po rozpoczęciu postępowania sądowoadministarcyjnego. Tymczasem w jurysprudencji sądów administracyjnych istnieje już ugruntowana linia orzecznicza, z której jasno wynika, że koniecznym jest odróżnienie "sprawy administracyjnej" od "sprawy sądowoadministracyjnej". Są to dwie odrębne sprawy prowadzone w odrębnych postępowaniach i dlatego pełnomocnik, który reprezentuje stronę w obu postępowaniach ma obowiązek na początku każdego z nich przedkładać dokument potwierdzający jego umocowanie. Dobitnie potwierdza to m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.10.2005 r., sygn. FSK 2137/04 (nie publ.) gdzie wywiedziono, że "Od obowiązku określonego w art. 46 § 3 w zw. z art. 37 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zwalnia fakt , że pełnomocnictwo zostało złożone w innym postępowaniu (administracyjnym). W takiej sytuacji obowiązkiem pełnomocnika jest dołączenie drugiego jego egzemplarza albo sporządzenie uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa z dokumentu znajdującego się w aktach administracyjnych." Warto wskazać również na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04.01.2006 r., sygn. I FSK 334/05 (nie publ.). w którym stwierdzono, że "jeżeli pierwszą czynnością procesową dokonaną przez pełnomocnika skarżącego jest wniesienie skargi, to należy dołączyć do niej pełnomocnictwo (lub jego wierzytelny odpis) stosownie do art. 46 § 3 w związku z art. 57 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nawet wówczas gdy zostało złożone w postępowaniu administracyjnym". Poglądy ten znajdują również pełne odzwierciedlenie w tezie zawartej w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.01.2007 r., sygn. I FSK 801/06 (nie publ.), w świetle której "fakt złożenia pełnomocnictwa upoważniającego do reprezentacji strony przed sądami administracyjnymi na etapie postępowania przed organami administracji publicznej (np. celnymi) nie zwalania pełnomocnika z obowiązku dołączenia do akt sądowych oryginału takiego pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu przy pierwszej czynności procesowej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zgodnie z art. 37 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi": W związku z powyższym oczywistym jest, że zgłoszony w skardze kasacyjnej zarzut nie był zasadny. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w sprawie pełnomocnik spółki nie uzupełnił w sposób prawidłowy wytkniętych braków formalnych, co uzasadniało odrzucenie skargi. Jednakże w rozpatrywanej sprawie koniecznym wydaje się poruszenie dodatkowo innej kwestii. Mianowicie czy w przypadku gdy skargę w imieniu strony składa pełnomocnik substytucyjny, do wypełnienia obowiązku z art. 46 § 3 popsa wystarczy jedynie przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa substytucyjnego? Zgodnie z art. 46 § 3 popsa do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. Istotą tego przepisu jest nałożenie na pełnomocnika obowiązku udokumentowania przed Sądem swojego umocowania do działania w imieniu strony skarżącej. W ten sposób zabezpieczony zostaje prawidłowy tok postępowania, tak aby uniknąć przyczyny nieważności opisanej w art. 183 § 1 pkt 2 in fine popsa. Dokument pełnomocnictwa potwierdza oświadczenie (wolę) mocodawcy, która stanowi podstawę więzi istniejącej między nim a jego pełnomocnikiem. Dlatego też dla prawidłowego wykazania przez pełnomocnika umocowania do działania wystarczy przedłożenie przy pierwszej czynności procesowej dokumentu zawierającego oświadczenie woli jego mocodawcy. Jednak w przypadku pełnomocnika substytucyjnego przedstawienie jedynie dokumentu pełnomocnictwa substytucyjnego, a więc zawierającego oświadczenie pełnomocnika "podstawowego", nie jest wystarczające do wykazania prawa substytuta do działania bezpośrednio w imieniu strony. Jego umocowanie do reprezentacji strony (a także jego zakres) zawsze bowiem uzależnione jest od istnienia więzi między pełnomocnikiem "podstawowym" a mocodawcą. Stąd też w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle art. 46 § 3 popsa pełnomocnik substytucyjny dokonujący pierwszej czynności procesowej w sprawie ma obowiązek przedłożyć, oprócz dokumentu pełnomocnictwa substytucyjnego, również dokument pełnomocnictwa dla pełnomocnika, który udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego. Tylko w ten bowiem sposób zachowany zostanie "łańcuszek" ukazujący transmisję oświadczenia mocodawcy do jego zastępowania w postępowaniu sądowym przez pełnomocnika podstawowego oraz jego substytuta. Wobec powyższych twierdzeń Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 popsa orzekł jak w sentencji.