II OSK 987/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko /spr./ Sędziowie sędzia NSA Janina Kosowska sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 3 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 987/06 w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozwolenia na rozbiórkę oddala skargę kasacyjną Decyzją z dnia [...] Wojewoda Z. utrzymał w mocy decyzję Starosty G. z dnia [...], odmawiającą właścicielowi nieruchomości położonej w B., oznaczonej jako działka nr [...], pozwolenia na rozbiórkę stacji transformatorowej i dwóch słupów energetycznych znajdujących się na tej nieruchomości. W uzasadnieniach obu decyzji organy stwierdziły, iż wnioskodawca, A. T. nie wykazał, iż jest właścicielem przedmiotowej stacji transformatorowej, która należy do [...] S.A., będącej następcą prawnym Zjednoczenia Energetycznego Okręg S.. Ponieważ zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1993 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) do wniosku o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę należy dołączyć zgodę właściciela obiektu na rozbiórkę, a wnioskodawca takiej zgody nie uzyskał i nie przedstawił, wniosek jego nie mógł być uwzględniony. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie A. T. zakwestionował ustalenie, iż przedmiotowa stacja transformatorowa stanowi własność Spółki [...] i podniósł, iż budynek ten nie został ujęty w ewidencji gruntów i budynków a nieruchomość, na której został on usytuowany, jest oznaczony w ewidencji symbolem [...], a nie [...]. Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego przez uniemożliwienie stronom zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami i materiałami przed wydaniem decyzji. Ponadto decyzja narusza art. 64 § 2 k.p.a., ponieważ organy orzekające w sprawie powinny były wezwać skarżącego do uzupełnienia wniosku dotyczącego rozbiórki przez dołączenie zgody właścicielowi obiektu, a w razie nieuzupełnienia tego braku pozostawić wniosek bez rozpoznania, nie zaś wydawać decyzję odmowną. Podniósł, że postępowanie przed organami obu instancji narusza art. 75 i art. 77 k.p.a., ponieważ organy bezpodstawnie oparły swoje rozstrzygnięcia na informacji [...] S.A., która nie ma żadnej wartości dowodowej. Jednocześnie pominęły domniemanie wynikające z rękojmi wiary publicznej księgi wieczystej, prowadzonej dla spornej nieruchomości z której wynika, że skarżący jest właścicielem gruntu, na którym znajdują się obiekty budowlane, których dotyczy wniosek o wydanie pozwolenia na rozbiórkę. Zaskarżona decyzja w oczywisty sposób narusza art. 34 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane przez bezpodstawne i sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem uznanie, że skarżący nie przedstawił zgody właściciela obiektu, w sytuacji gdy sam jest jego właścicielem. Pełnomocnik wskazał, że stosownie do art. 48 Kodeksu cywilnego z wyjątkiem przypadków przewidzianych w ustawie (które nie występują w niniejszej sprawie), do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane bez względu na to, czy zostały, czy też nie zostały uwidocznione w prowadzonej ewidencji gruntów i budynków. Stosownie do art. 140 k.c. nie można zabronić właścicielowi nieruchomości korzystania z nieruchomości i rozporządzania nią, z wyłączeniem osób trzecich, a z art. 143 k.c. wynika, że własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod powierzchnią. Pełnomocnik uczestnika postępowania Spółki [...] S.A. w P. wniósł na rozprawie o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wskazał na art. 49 k.c., zgodnie z którym przedmiotowy budynek oraz dwa słupy, nie stanowią części składowych gruntu. Ponadto oświadczył, że stacja transformatorowa nie ma urządzonej księgi wieczystej, bowiem brak jest normy prawnej pozwalającej na urządzenie takiej księgi. Poza tym budynek zawierający transformator jest obiektem poniemieckim i został przejęty przez poprzednika prawnego na mocy przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r. (sygn. II SA/Sz 987/06) skargę oddalił. Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, iż w sprawie jest bezsporne, że budynek stacji transformatorowej oraz dwa słupy energetyczne znajdujące się na działce nr [...] są nieprzerwanie od 1945 r. użytkowane przez poprzednika prawnego Spółki [...] S.A. oraz przez tę Spółkę w celu doprowadzenia prądu elektrycznego do wsi B.. Stosownie do art. 49 Kodeksu cywilnego, urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne, nie należą do części składowych gruntu lub budynku jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu. Art. 49 k.c. stanowi zatem wyjątek od zasady przewidzianej w art. 47 § 2 k.c., że częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Przesłanka wchodzenia stacji transformatorowej w skład przedsiębiorstwa energetycznego jest spełniona z chwilą jej podłączenia do sieci tego przedsiębiorstwa. W rezultacie tego, urządzenie to przestaje być częścią składową nieruchomości, na której zostało zbudowane (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2000 r. sygn. akt I SA 1451/99, LEX nr 55316). Sąd podzielił stanowisko organów orzekających w sprawie, że stacja transformatorowa znajdująca się na działce skarżącego składająca się z instalacji energetycznych oraz z budynku, bez którego urządzenia te nie mogłyby prawidłowo funkcjonować, a także dwa słupy energetyczne, są urządzeniami służącymi do doprowadzania prądu w rozumieniu art. 49 k.c. i wchodzą w skład przedsiębiorstwa energetycznego. Nie jest zatem słuszny pogląd zaprezentowany w skardze, że urządzenia te, jako części składowe gruntu należą do skarżącego, czy też w ogóle nie mają właściciela, a zgoda Spółki [...] S.A. na rozbiórkę tych urządzeń nie była potrzebna. W myśl art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2000 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę należy dołączyć m. in. zgodę właściciela obiektu. Skarżący zgody takiej nie przedłożył. Co do zasady, brak tego rodzaju mógłby zostać uzupełniony stosownie do art. 64 § 2 k.p.a., jednakże wobec stanowiska właściciela urządzeń, sprzeciwiającego się rozbiórce wyrażonego w toku postępowania, żądanie przedłożenia takiej zgody było niecelowe. Przepis art. 64 § 2 k.p.a. dotyczy bowiem braków podania możliwych do usunięcia. Zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy orzekające w sprawie obu tych przepisów nie jest zatem, zdaniem wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uzasadniony. Za nieuzasadnione uznał Sąd także zarzuty naruszenia w sprawie przepisów art. 7, 75 i 77 k.p.a., a także art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o Księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Za trafny uznał natomiast zarzut dotyczący art. 10 k.p.a., lecz jednocześnie stwierdził, że jego naruszenie nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zaskarżył skargą kasacyjną A. T. reprezentowany przez pełnomocnika. Zarzucił mu naruszenie art. 48, 49, 140 i 143 Kodeksu cywilnego przez błędne uznanie, że sporny budynek stacji transformatorowej wraz ze słupami energetycznymi stanowi część sieci energetycznej należącej do [...] S.A., nie należy do skarżącego, co spowodowało naruszenie przysługujących skarżącemu praw właścicielskich. Skarga kasacyjna zarzuciła następnie naruszenie art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane "poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżący zobowiązany był dołączyć do wniosku m.in. zgodę właściciela obiektu..." Skarżący zarzucił nadto naruszenie przepisów art. 10, 64 § 2, art. 75 i 77 k.p.a. oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie administracyjne nie zawierało naruszeń prawa, które mogły wpływać na treść zaskarżonej decyzji. We wniosku zawartym w skardze kasacyjnej skarżący zażądał uchylenia zaskarżonego wyroku, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarżący wywodzi swoje prawo własności do przedmiotowej w sprawie stacji transformatorowej oraz słupów energetycznych z bezspornego faktu, iż urządzenia te usytuowane są na jego nieruchomości położonej w B., oznaczonej jako działka nr [...]. Powołując się na przepisy prawa cywilnego o własności (art. 140 i nast. k.c.) skarżący twierdzi, że urządzenia te stanowią część składową tego gruntu, a więc prawo własności tego gruntu rozciąga się też na te części składowe. W konsekwencji kwestionuje ustalenie organów i Sądu pierwszej instancji co do niewykazania przysługującego mu prawa własności do stacji transformatorowej i słupów energetycznych, koniecznego dla uwzględnienia wniosku o pozwolenie na ich rozbiórkę. Wskazane wyżej rozumowanie jest jednak błędne. Jak zostało bowiem szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu powołanej również w skardze kasacyjnej uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. III CZP 105/06 (publ. w OSNC 2006, nr 10, poz. 159) z faktu, iż urządzenia służące do doprowadzania prądu elektrycznego z chwilą ich włączenia do sieci energetycznej wchodzą w skład przedsiębiorstwa energetycznego nie wynika wprawdzie czyją stanowią one własność, lecz skutkiem takiego włączenia jest wyłączenie tych urządzeń spod działania zasady superficies solo cedit wyrażonej w art. 48 i 191 k.c. Wbrew zasadzie wynikającej z ostatnio powołanych przepisów stanowiącej, iż własność nieruchomości rozciąga się na jej części składowe i rzeczy ruchome trwale z nią połączone, urządzenia o których stanowi art. 49 k.c., nie wchodzą w skład nieruchomości, na której zostały usytuowane. Konstatacja ta wystarczyła do rozpoznania sprawy i odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego o pozwolenie na rozbiórkę. Skoro bowiem wyprowadzał on swoje prawo własności do przedmiotowych urządzeń wyłącznie z faktu ich usytuowania na jego gruncie, a fakt ten - jak wskazano wyżej - nie przesądza o ich własności, a jednocześnie nie wykazał on w inny sposób tego prawa - to słusznie zostało przyjęte w sprawie, że skarżący nie spełnił przesłanki z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, to jest nie wykazał zgody właściciela na orzeczenie nakazu rozbiórki obiektu. Jednocześnie Spółka [...] wykazała, że właścicielem sieci energetycznej, w skład której wchodzą sporne urządzenia, na mocy art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271), był poprzednik prawny tej Spółki. Zjednoczenie Energetyczne - Okręg w S., a obecnie jest nim Spółka [...]. Skarga kasacyjna nie przedstawiła więc żadnych uzasadnionych zarzutów. W szczególności postawione przez nią zarzuty obrazy przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym nie mogły mieć żadnego wpływu na wynik postępowania. Dlatego na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.